An Lushan isyanının sonundan Uygur Kağanlığı’nın 840’taki çöküşüne kadar Uygurlar Tang sarayına at sattı ve karşılığında ipek aldı.[1] Çin tarihleri fiyatı bir at için kırk top ipek olarak verir.[2] Jiu Tang Shu, Uygurların her yıl elçi gönderip atları anlaşılan fiyatla ipekle takas ettiğini söyler.[3]

İlk bağış

İpek bir ödül olarak başladı. 757 yılının 30 Aralık günü imparator Suzong, süvarilerinin iki başkentin geri alınmasındaki payı için yabgu unvanını taşıyan Uygur veliahdını onurlandırdı.[3][4] Ferman onu Bayındırlık Bakanı ve Zhongyi Prensi yaptı. Ona ayrıca her yıl 20.000 top ipek bağışladı, bir Uygur elçiliği bunu Shuofang ordusunda teslim alacaktı.[2] Aynı Uygurlar az önce Luoyang’ı üç gün yağmalamıştı.[3] Xin Tang Shu’ya göre kentin ihtiyarları onlara ipek ödeyerek yağmayı durdurdu.[5] 762’de Tang elçisi Liu Qingtan kağana, sarayın ona her yıl on binlerce top ipek verdiğini hatırlattı.[3]

Bir atın fiyatı

Qianyuan yıllarından (758–760) sonra Uygurlar her yıl başkente geldi ve her at için kırk top ipek istedi.[2] Bir seferde on binlerce ata varan sayıda at getirdiler.[3] Elçiler sıraları gelene kadar Elçilik Kabul Dairesi’nde bekledi.[3] Jiu Tang Shu, Uygurların sınırsız ipek aldığından, Tang’ın karşılığında işe yaramaz atlar aldığından yakınır. Saray bunu çok ağır buldu, der.[3]

Bir top ipek belirli bir ölçüydü. 720 tarihli bir ferman onu dört zhang uzunlukta ve 1,8 chi genişlikte saptamıştı, bu bir modern yayında yapılan çevirmeyle yaklaşık on iki metreye elli dört santimetredir.[6] Bir tahmin, bir topu bir kadının bir günlük işi sayar.[6] 800 dolaylarında Çinliler kaba ipekten dokunmuş, üç zhang’lık daha kısa toplar vermeye başladı. Uygurlar, hatunları Xian’an Prensesi aracılığıyla şikâyet etti ve 807’de imparator bu uygulamanın durdurulmasını emretti.[6] 809 tarihli bir mektup, at başına elli top fiyatını gösterir.[7]

Yol hayvanlara ağırdı. Şair Bai Juyi, Uygur atlarının Yinshan yolu boyunca tek bir ot yaprağı bırakmadığını yazdı. Ayrıca Çin’e giderken her yüz attan altmış yetmişinin öldüğünü ya da yaralandığını yazdı.[8]

Tang’ın koyduğu sınırlar

773’te Uygur elçisi Chixin, Chang’an’a 10.000 at getirdi. Atların bedeli tahıl ve para vergisinden ödeniyordu. İmparator Daizong halkına daha fazla yük bindirmek istemedi ve görevlilerine yalnızca 6.000 at satın almalarını emretti.[2] Jiu Tang Shu’nun deyişiyle onları utandırmak için elçileri cömert armağanlarla geri gönderdi.[3]

787’de Uygur kağanı bir Tang prensesi istedi. Başvezir Li Mi, imparator Dezong’a Kaiyuan yıllarının koşullarını kabul etmesini öğütledi. Kağan kendine tebaa diyecekti. Elçileri 200’ü geçmeyecek, ticaret için getirdiği atlar 1.000’i aşmayacak, Tang tebaasını sınırın dışına götürmeyecekti.[5][9] İmparator kabul etti ve Uygurlar koşulları kabul etmek için izin istedi.[5] Aynı yıl Uygur elçisi 50.000 top at bedeli ipekle ve pazarlarda ticaret izniyle evine döndü.[10]

Borçlar ve ödemeler

Tang çoğu kez atları ödemeden bıraktı. 780’de bir grup Uygur beyi ve Soğdlu eve dönüyordu. Zhenwu’da Tang komutanı Uygurları ve hu’ları öldürttü, birkaç bin deve ve atla yüz bin ipek ve brokar aldı.[5][11] Yeni kağan Tun Bagha Tarkan ölülerin öcünü daha fazla kanla almak istemedi. Tang elçisine, Tang’ın Uygurlara atlar için 1.800.000 borcu olduğunu ve bunu çabuk ödemesi gerektiğini söyledi.[5][12] Bazı araştırmacılar bu tutarı nakit dizisi sayar ve talepte iyi ilişkiler kurma isteği görür.[13]

Sonraki ödemeler top olarak kaydedilir. 790’da saray bir Uygur elçisine at bedeli olarak 300.000 top verdi.[3] 822’de ikinci ayda 50.000, üçüncü ayda 70.000 verdi.[3] 827’de atlar için dağıtılmak üzere Elçilik Kabul Dairesi’ne 200.000 top gönderdi. 829’un ilk ayında 230.000 gönderdi.[3] Xin Tang Shu, Wenzong’un saltanatının başına 500.000 top at bedeli bir armağan koyar.[5] İki tarih bu tutarlarda uyuşmaz ve hiçbiri farkı açıklamaz. At başına kırk topla 300.000 top, 7.500 atın bedelidir.

Ticarette Soğdlular

Uygurlar Çin’e yalnız gelmedi. Xin Tang Shu, dokuz adlı hu dediği Soğdluların her elçilikle birlikte yolculuk ettiğini söyler. Çoğu başkentte kaldı, sayıları bine yaklaştı ve mülkleri büyüdü.[5][11] Zhenwu komutanı 780’deki öldürmeyi bir takrirle haklı çıkardı. Uygurlar doğaları gereği güçlü değildi, yazdı, onlara yardım eden dokuz hu’ydu.[5] Öne sürüldüğüne göre Uygurlar, kendilerinden önceki Göktürklerden de fazla, atların yüksek fiyatla satın alınmasından büyük bir ipek haracı çekti.[11]

Yorumlar

Bir görüş ticareti zorla yapılmış sayar. Uygurlar onu güç konumundan dayattı, Çinliler pasif direnişle karşılık verdi. Ödemenin icrasını Uygurlara bıraktılar ve ödenmemiş atlar birikti.[14] İkinci bir görüş ipeğin Uygur ellerinde ne yaptığını vurgular. Bir tür para olarak işledi, sarayın rahatını ödedi ve Uygurların daha çok ihtiyaç duyduğu mallar için başka ülkelere gönderilebildi.[15] Üçüncü bir görüş, ipeğin İpek Yolu’nun başlıca parası olduğunu ve Uygur seçkinlerinin onu hem sınır pazarlarında hem de görünüşte haraç sayılan heyetlerle Çin’den atlar karşılığında aldığını belirtir.[16] Dördüncü bir görüş ödemeleri, Tang sarayının hizmet karşılığı ödemeler dediği katkılar olarak ele alır ve onları Uygur toplumunu bölmeye başlayan dış gelirlerden biri sayar.[17] Arap elçisi Tamim ibn Bahr’ın, imparatorun kağana her yıl 500.000 top gönderdiğini söylediği aktarılır.[15]

Duraklamalar ve korkular

Ticaret yaklaşık 795’ten 805’e kadar durdu. Kaynaklar nedenini söylemez.[8] Sonra saray bir duraklamayı uyarı olarak okudu. 811’den 814’e kadar başvezir olan Li Jiang, istifasından sonra Uygurların iki yıldır atla gelmediğini yazdı.[18][5] İpek kazancından bıkıp bıkmadıklarını sordu. Rüzgârın sert, atların semiz olduğu mevsimi, saldırmak için beklediklerinden şüphelendi.[5] Beş tehlike arasında, at alıp satmaz olan Uygurların Tibetlilerle ittifak kurması ihtimalini saydı.[5]

840’taki çöküşten sonra da at bedeli iki saray arasında bir mesele olarak kaldı. 842’de imparator Wuzong, sınırda duran Uygur kağanı Ukhe’ye yazdı. Ferman, sarayın at bedelini tamamen ödediğini söyler. Ayrıca elçilerin kağanın yalnızca at bedelini beklediğini bildirdiğini de söyler.[19]

Kaynaklar tutarları ve şikâyetleri kaydeder. Uygurların ipeği neye harcadığına dair bir rakam ve geri dönen atların bir sayımı yoktur.

Notlar

  1. ^ Mackerras 1972, p. 47
  2. ^ a b c d Jiu Tangshu (Old Book of Tang), juan 195; Xin Tangshu (New Book of Tang), juan 217
  3. ^ a b c d e f g h i j k Jiu Tangshu (Old Book of Tang), juan 195
  4. ^ Mackerras 1972, p. 60–61
  5. ^ a b c d e f g h i j k Xin Tangshu (New Book of Tang), juan 217
  6. ^ a b c Mackerras 1972, p. 149
  7. ^ Mackerras 1972, p. 150
  8. ^ a b Cosmo 2018, p. 454
  9. ^ Mackerras 1972, p. 97
  10. ^ Cefu yuangui, juan 979; Tang Huiyao (Institutional History of the Tang), juan 6
  11. ^ a b c de la Vaissière 2005a, p. 308
  12. ^ Mackerras 1972, p. 93
  13. ^ Mackerras 1972, p. 38
  14. ^ Mackerras 1972, p. 47–48
  15. ^ a b Mackerras 1972, p. 48
  16. ^ Cosmo 2018, p. 453
  17. ^ Khazanov 1994, p. 258
  18. ^ Mackerras 1972, p. 44
  19. ^ Jiu Tangshu (Old Book of Tang), juan 18

Kaynaklar

Literatür

  • Colin Mackerras, The Uighur Empire According to the T'ang Dynastic Histories (1972)
  • Étienne de la Vaissière, Sogdian Traders: A History (2005)
  • Nicola Di Cosmo; Amy Hessl; Caroline Leland; Oyunsanaa Byambasuren; Hanqin Tian; Baatarbileg Nachin; Neil Pederson; Laia Andreu-Hayles; Edward R. Cook, Environmental Stress and Steppe Nomads: Rethinking the History of the Uyghur Empire (744–840) with Paleoclimate Data (2018)
  • Anatoly M. Khazanov, Nomads and the Outside World (1994)

İlgili maddeler

Buraya bağlantı verenler7

Muharebeler ve olaylar
Plunder of Luoyang and the Silk Payment (757)
Halklar
History of the Turkic peoples
Kurumlar ve Unvanlar
Raw Materials and Trade among the Turkic Peoples · Silk in the Steppe · The Economy of the Steppe Empires · Trade Routes of the Steppe · Tribute Missions and Bestowals

Bu maddeyi kaynak göster

Yavuz, Emre-E. “Uyghur Horse-Silk Trade.” Turkic Atlas, revised 8 November 2026. https://turkicatlas.org/institutions/uyghur-horse-silk-trade/

Son güncelleme: 8 Kasım 2026