Gaozu, Mete Han’ın MÖ 200 kışında Baideng tepesinde kuşatma altında tuttuğu Han imparatorudur.[1] Han hanedanı ülkeyi daha yeni yatıştırmışken kuzeye bizzat yürüdü.[2] Sağ çıktı. Ardından kabul ettiği şartlar, iki hükümdarlık merkezinin ilişkisini MÖ 133 Mayi pususuna kadar belirledi. Bu şartlar şanyu için bir prenses, her yıl belirli armağanlar ve kardeş unvanıydı.[3]

Kaçaklar

Han sınırı ordudan önce çözüldü. Gaozu, Han kralı Xin’i Dai’ye nakletmiş ve ona Mayi’yi merkez olarak vermişti. Asya Hunları Mayi’ye büyük kuvvetle saldırdı. Xin onlara geçti.[3] Sonraki yıllarda başkaları da izledi. Xin’in generalleri Wang Huang ile Zhao Li de Asya Hunlarının yanında yer aldı. Chen Xi Dai’de isyan etti ve Xin’le birlikte oraya saldırmayı tasarladı. Yan kralı Lu Wan bir maiyetle onlara geçti. Shiji bu maiyeti birkaç bin, Han Shu ise on bine yakın sayar. Lu Wan, Gaozu’nun saltanatının sonuna kadar Shanggu’nun doğusundaki ülkeyi rahatsız etti.[1]

Bir modern anlatıma göre bu sırada tehdit askerî olduğu kadar siyasîydi. Sınır komutanlarının çoğu eski tüccardı ve sınırın öte yanıyla uzun ilişkileri vardı. Bunlar, sınırdaki durum çıkarlarına uygun düştükçe Han’a ya da Asya Hunlarına yöneldi.[4] Kendi sarayından korkan bir komutan için Mete Han’ın ordugâhı en yakın sığınaktı. İkinci bir modern anlatım daha ileri gider. İmparatorun sınır seferlerinin, sınır komutanlarının saraya karşı gelmesini ve Asya Hunlarının desteğiyle devletçikler kurmasını önlemek için yapıldığını savunur. Bu anlatıma göre Han İmparatorluğu merkezileşmeyi temsil ediyordu ve imparatorluk emirlerini reddedip Asya Hunlarına geçebilen bir komutan, toprak yitirmekten daha çok onu tehlikeye sokuyordu.[5]

Kuzeye yürüyüş

Mete Han, Xin yanında olduğu halde ordusunu güneye, Gouzhu geçidinden aşırdı. Taiyuan’a vurdu ve Jinyang surlarına kadar indi. Gaozu, bizzat yönettiği bir orduyla onu karşılamaya çıktı.[1] Kış çok sertti. Yağmur ve kar yağdı. Her on kişiden iki ya da üçü parmaklarını soğuk yüzünden kaybetti.[1]

Mete Han yenilmiş gibi yaptı. Geri çekilip en iyi birliklerini sakladı. Han’ın yalnızca zayıfları ve cılızları görmesine izin verdi. Han, 320.000 adamla onun peşinden kuzeye geldi. Bunların çoğu yayaydı.[1] Gaozu piyadesinden önce Pingcheng’e vardı.[3]

Baideng

Mete Han seçme atlılarını gönderdi. Bunlar Gaozu’yu yedi gün Baideng’de kuşattı. Çemberin içindeki Han ile dışındaki Han birbirine ne yardım ulaştırabildi ne yiyecek.[1] Shiji kuşatan atlıları 400.000, Han Shu ise 300.000’den fazla sayar.[1]

Gaozu şanyunun eşine gizlice zengin armağanlarla bir ulak gönderdi. Kadın Mete Han’a iki hükümdarın birbirini sıkıştırmaması gerektiğini söyledi. Han toprağını alsa bile şanyunun orada asla yaşayamayacağını belirtti. Han hükümdarının yanında, şanyunun hesaba katması gereken ilahî bir güç bulunduğunu da ekledi.[1] Aynı sıralarda Wang Huang ile Zhao Li, Mete Han’a katılmak için bir gün kararlaştırmıştı. Birlikleri gelmedi. Mete Han onların Han’la anlaştığından şüphelendi. Eşin sözlerini bu şüpheyle birlikte değerlendirdi. Ardından çemberin bir köşesini açtı.[1]

Gaozu her adama yayını tam gerili, okunu kirişte tutmasını ve dışa dönmesini emretti. Sütun aralıktan dosdoğru yürüyerek çıktı ve ana orduya katıldı. Mete Han ordusunu çekti. Han da gitti.[1] Kuşatmanın anlatısı kendi maddesinde verilir.

Heqin

Gaozu, dizinin ilki olan heqin anlaşmasını yapmak için Liu Jing’i gönderdi.[1] Akınlar durmadı. Wang Huang, Zhao Li ve Xin şanyuya general olarak hizmet etti ve anlaşmayı defalarca bozdu. Chen Xi’nin isyanı Han ordusunu Dai’ye çekti. Ordu orada sınırdan ayrılmadan Dai, Yanmen ve Yunzhong idari bölgelerini (komutanlıklarını) geri aldı. Han komutanları Asya Hunlarına geçmeye devam ettiği için Mete Han Dai’de dilediği gibi girip çıktı.[1]

Gaozu sonra, şanyunun eşi olacak imparatorluk hanesinden bir kadınla ve her yıl verilecek belirli miktarlarda ipek yumağı, ipek, şarap, pirinç ve yiyecekle birlikte Liu Jing’i yeniden gönderdi. İki hükümdar kardeş olacaktı. Shiji’ye göre Mete Han bunun üzerine biraz yumuşadı.[3] Bazı araştırmacılar ipek, şarap, tahıl ve yiyecek ödemelerini, haraç da sayılabilecek bir yardım, bir tür Danegeld olarak tanımlar.[6] Modern anlatıma göre şartlar üçtü: şanyu için bir Han prensesi, düzenli armağanlar ve kardeş devletler olarak eşit konum. Şanyu ise saldırmamayı vaat etti. Liu Jing prensesi MÖ 198 kışında kuzeye götürdü.[4]

Pingcheng’in hatırası

Han sarayı Pingcheng’i kuşaklar boyunca hatırladı. Mete Han, imparatoriçe Lü’ye Shiji’nin pervasız dediği sözlerle yazdı. Lü’nün generalleri onu savaşla karşılık vermekten alıkoydu. Gaozu’nun bile bilge ve savaşçı olduğu halde Pingcheng’de sıkıştırıldığını hatırlattılar.[3] Han Shu, tartışmadaki kişilerin adlarını verir. Fan Kuai, Asya Hunları ülkesinden geçmek için yüz bin adam istedi. Ji Bu, Kuai’nin başının kesilmesi gerektiğini söyleyerek karşılık verdi. Chen Xi Dai’de isyan ettiğinde, dedi Ji Bu, Kuai 320.000 adamın başındaki başkomutandı. Asya Hunları Gaozu’yu Pingcheng’de kuşattığında ise Kuai kuşatmayı kaldıramamıştı. Bütün ülke bunun türküsünü söyledi: “Pingcheng’in altında gerçekten acıydı! Yedi gün yemeksiz kaldılar ve tatar yayını geremediler.”[2]

Wudi’nin MÖ 101 fermanı da aynı hatırayla başlar.[2] Han ordusu Fergana’yı aldıktan sonra Wudi, Gao Huangdi’nin ona Pingcheng’in kaygısını bıraktığını yazdı. İmparatoriçe Gao zamanında şanyunun mektubunun isyankâr olduğunu da yazdı. Qi dükü Xiang’ın dokuz kuşak öncesinin bir haksızlığının öcünü aldığını ve bunun için Bahar ve Güz’de övüldüğünü de ekledi.[2] Hou Han Shu’nun Asya Hunları üzerine kapanış hükmü de aynı olgudan yola çıkar. Gaozu’nun gücü dört denizi kaplıyordu, ama Pingcheng kuşatmasında köşeye sıkıştırıldı.[7] MS 89’da Yanran Dağı’na kazınan yazıtın saydığı gerekçeler arasında, Dou Xian seferi için Gao ile Wen’in eski öfkesini boşaltma isteği de vardır.[8]

Han Shu’nun Asya Hunları üzerine kapanış sözleri bütün politikayı Liu Jing’e kadar izler. İmparatorluk daha yeni yatışmıştı ve Pingcheng felaketiyle yeni karşılaşmıştı. Saray bu yüzden onun öğüdünü izledi, heqin yaptı ve sınırda sükûnet umuduyla şanyuyu rüşvetle bağladı.[2] Aynı sözler, Hui ile imparatoriçe Lü döneminde sarayın bu politikayı sapmadan izlediğini söyler. Ayrıca akınların azalmadığını ve şanyunun yalnızca daha da kibirlendiğini ekler.[2]

Notlar

  1. ^ a b c d e f g h i j k l Shiji, juan 110; Han Shu, juan 94
  2. ^ a b c d e f Han Shu, juan 94
  3. ^ a b c d e Shiji, juan 110
  4. ^ a b Sinor 1990, p. 122
  5. ^ Lattimore 1951, p. 479–480
  6. ^ Lattimore 1951, p. 467
  7. ^ Hou Han Shu, juan 89
  8. ^ Hou Han Shu, juan 23

Kaynaklar

Literatür

  • Denis Sinor (ed.), The Cambridge History of Early Inner Asia (1990)
  • Owen Lattimore, Inner Asian Frontiers of China (1951)

İlgili maddeler

Buraya bağlantı verenler3

Kişiler
Dou Xian · Emperor Wu of Han
Kurumlar ve Unvanlar
Xiongnu Agriculture

Bu maddeyi kaynak göster

Yavuz, Emre-E. “Emperor Gaozu of Han.” Turkic Atlas, revised 8 November 2026. https://turkicatlas.org/persons/emperor-gaozu-of-han/

Son güncelleme: 8 Kasım 2026