Heqin antlaşmaları, Han sarayı ile Asya Hunlarının şanyusu arasında yapılmış bir antlaşmalar dizisidir. Bu antlaşmalar Baideng kuşatmasından sonra başladı ve MÖ 133’teki Mayi pususuyla sona erdi.[1] Her antlaşma aynı şartlara dayanıyordu: şanyuya bir prenses, belirli miktarlarda yıllık ipek tiftiği, ipek, şarap ve yiyecek teslimatı ve iki hükümdarı kardeş yapan bir ant.[2][3]

Baideng sonrasındaki düzen

Han ordusu Baideng’den çekilince imparator, heqin anlaşmasını yapmak için Liu Jing’i gönderdi.[1] Akınlar sürdü, çünkü Han komutanları Asya Hunlarına geçmeye devam ediyordu. Bu yüzden imparator Liu Jing’i yeniden gönderdi, bu kez bir prenses, belirli miktarlarda yıllık teslimatlar ve kardeş olma andıyla.[2] Liu Jing’in imparatorun kendi büyük kızının gönderilmesini öğütlediği söylenir. İmparatoriçe Lü kızından ayrılmak istemedi ve onun yerine imparatorluk hanesinden bir kız gönderildi.[4] Mete Han bunun üzerine biraz daha az akın yaptı.[2] İmparatoriçe Lü döneminde Mete Han ona küstah bir mektup yazdı. İmparatoriçe savaş istedi.[2] Generalleri ona kurucunun kendisinin Pingcheng’de yakalandığını hatırlattı. İmparatoriçe bunun yerine heqin’i yeniledi.[2][5] Han Shu mektubu aktarır. Mete Han dul imparatoriçeye, yalnız kalmış iki hükümdarın her birinin sahip olduğunu eksik olanla değiş tokuş etmesini önerdi.[6][7] İmparatoriçe yaşlı olduğunu söyleyerek yanıtladı ve iki imparatorluk arabası gönderdi, Mete Han da özür dileyip bir at gönderdi.[6][8] Evlilik teklifi çeyizi, armağan değişimini ve evliliğin getirdiği saraylar arası yakınlaşmayı amaçlamış olabilir.[9] MÖ 192’de imparatorluk hanesinden bir prenses gönderildi.[10] MÖ 182 baharında Asya Hunları Didao’ya saldırıp Ayang’ı yağmaladı. MÖ 181’in birinci ayında Didao’yu yeniden yağmalayıp iki bin kişiyi götürdüler.[10]

Wen döneminde yenilemeler

İmparator Wen tahta çıkınca heqin’e yeniden başladı.[1] Asya Hunlarının Han sınırına yaptığı bir akından bir yıl sonra şanyu şunu yazdı: Sağ Erdemli Kralı iki hükümdar arasındaki antlaşmayı bozmuştu. Şanyu onu cezalandırmak için Yuezhilere karşı göndermişti ve eski anlaşmanın yeniden kurulmasını diliyordu.[1] Han bakanları savaş yerine heqin’i öğütledi.[1] Wen, iki hükümdarın kardeş olmaya ant içtiğini yanıtladı. Antlaşmayı hep Asya Hun tarafının bozduğunu söyledi.[1] Şanyunun elçisi bir deve, iki binek atı ve iki takım dört koşum atı getirmişti. Wen geri nakışlı bir manto, nakışlı uzun bir ceket ve brokar bir kaftan, altın bir tarak, bir kemer ve bir toka, on top nakış, otuz top brokar, kırmızı saten ve yeşil ipekten de kırkar top gönderdi.[1][9] Han malları Asya Hun armağanlarını fazlasıyla aşıyordu. Bazı araştırmacılar bu değişimi bir dostluk jesti sayar ve Asya Hunlarının yıllık teslimatlarla ve sınır pazarlarıyla geçindiğini savunur.[11]

Laoshang tahta geçince Wen bir prenses daha gönderdi. Hadım Zhonghang Yue, prensesin hocası olarak onunla gitti ve varır varmaz şanyuya geçti.[1] MÖ 162’de Wen yeniden yazdı. Şanyu kabul edince imparator şunu buyurdu: hiçbir Asya Hunu surdan içeri girmeyecek, hiçbir Han dışarı çıkmayacaktı. Anlaşmayı bozan öldürülecekti.[1] Junchen tahta çıkınca Wen anlaşmayı bir kez daha yeniledi.[1]

Bazı araştırmacılar, Wen döneminde sınır pazarlarını Han’a Asya Hunlarının dayattığını savunur. Onlara göre pazarlar, önceki tarihçilerin sandığı gibi ilk kez Jing döneminde açılmadı.[12] Kanıtları, MÖ 169’da ölen Jia Yi’nin sarayı Asya Hunlarına sınırda geniş pazarlar vermeye çağıran bir dilekçesidir. Buna Ban Gu’nun bir sözünü eklerler: Wen sınır ticaretini açtı ve armağanları yılda bin altın parçasına çıkardı.[12]

Jing, Wu ve Mayi’deki kopuş

Junchen’in Asya Hunları, hükümdarlığının başında antlaşmayı bozdu. İmparator Jing antlaşmayı yeniden kurdu, prensesler gönderdi ve pazarları eskisi gibi açık tuttu.[2] İmparator Wu tahta çıkınca antlaşmayı onayladı ve Asya Hunlarına cömertçe mal sağladı.[2][13] MÖ 133’te Han, Mayi’de pusu kurdu. Shiji’ye göre Asya Hunları bunun üzerine heqin’i bozdu ve pazarlar açık kalsa da geçitlere sayısız akın yaptı.[1]

Kopuştan sonra

MÖ 51’de Huhanye Ganquan’daki saraya geldi. Han sarayı onu kralların ve prenslerin üstüne yerleştirdi ve adı anılmadan bir tebaa olarak duyurdu.[6] MÖ 33’te Huhanye, Han’ın damadı olmak istedi. İmparator Yuan ona Zhaojun denen saray hanımı Wang Qiang’ı verdi.[6] Han Shu’da Ban Gu diziyi başarısız sayar. Asya Hunları anlaşmaları defalarca bozdu ve heqin bir yarar sağlamadı.[6]

Ödemelerin yorumları

Yıllık teslimatlar için üç yorum vardır. Birincisi onları Çin’in bir göçebe hükümdara barış için ödediği haraç sayar.[14] İkincisi teslimatları Han tarafının eşitlerin dilinde verilmiş armağanları sayar. Shiji Asya Hun tarafını sunmak fiiliyle anlatır. Han tarafını göndermek ve sunmak fiilleriyle anlatır, saray aynı malları için Asya Hunları Han üstünlüğü altına girdikten sonra kullandığı bahşetmek fiilinden ise kaçınır.[15] MÖ 51’den sonra mallar sunulmaz bahşedilirdi ve şanyu oğlunu rehin olarak Han sarayında bıraktı.[16] Üçüncüsü Asya Hunlarının, tahıl ve kumaşı barışçıl yoldan elde edemedikleri zaman akın ettiklerini savunur. Bu görüşe göre akınlar, Han onları evlilik, yıllık teslimatlar ve pazarlarla donatınca durdu.[17]

Notlar

  1. ^ a b c d e f g h i j k Shiji, juan 110
  2. ^ a b c d e f g Shiji, juan 110; Han Shu, juan 94
  3. ^ Jagchid 1989, p. 26, 116–117
  4. ^ Jagchid 1989, p. 142
  5. ^ Ögel 2015, p. 302–305
  6. ^ a b c d e Han Shu, juan 94
  7. ^ Ögel 2015, p. 303
  8. ^ Ögel 2015, p. 305–306
  9. ^ a b Jagchid 1989, p. 27
  10. ^ a b Ögel 2015, p. 306
  11. ^ Jagchid 1989, p. 27, 41
  12. ^ a b Sinor 1990, p. 124
  13. ^ Ögel 2015, p. 393
  14. ^ Khazanov 1994, p. 224, 254
  15. ^ Jagchid 1989, p. 117–118
  16. ^ Jagchid 1989, p. 118
  17. ^ Jagchid 1989, p. 24, 40

Kaynaklar

Literatür

  • Denis Sinor (ed.), The Cambridge History of Early Inner Asia (1990)
  • Bahaeddin Ögel, Büyük Hun İmparatorluğu Tarihi I (2015)
  • Sechin Jagchid; Van Jay Symons, Peace, War, and Trade Along the Great Wall. Nomadic-Chinese Interaction through Two Millennia (1989)
  • Anatoly M. Khazanov, Nomads and the Outside World (1994)

İlgili maddeler

Buraya bağlantı verenler9

Kişiler
Emperor Gaozu of Han · Emperor Wu of Han · Wang Zhaojun · Woyanqudi Chanyu · Zhonghang Yue
Halklar
Eurasian Nomads · History of the Turkic peoples
Kurumlar ve Unvanlar
Diplomacy of the Steppe Empires · Women among the Turkic Peoples

Bu maddeyi kaynak göster

Yavuz, Emre-E. “The Han–Xiongnu heqin treaties.” Turkic Atlas, revised 8 November 2026. https://turkicatlas.org/events/han-xiongnu-heqin-treaties/

Son güncelleme: 8 Kasım 2026