Rua

Rua, 420’lerin sonunda ve 430’ların başında Hunların kralıydı. Attila ile Bleda’nın amcasıydı.^[1] Önce kardeşi Octar ile birlikte hüküm sürdü. Octar 430 dolaylarında ölünce tek başına yönetti.^[2] 432’de Hunların kralıydı. Saltanatının kesin tek tarihi budur.^[3] Yeğeninin üzerine inşa edeceği temelleri Rua attı.^[4]

Adları

RuaLatincePriscus
RoasLatinceJordanes
RugilaLatince
ῬούγαςYunanca

Kaynaklar adı çok farklı yazar: Priscus’ta Rua, Jordanes’te Roas, bir Galya vekayinamesinde Ruga, bir başkasında Rugila, Sokrates’te Rougas ve Theodoretos’ta Rhoilas.^[5] Bazı araştırmacılar bu biçimleri Cermen bir ad olan Ruga’nın ve onun küçültme biçimi Rugila’nın çeşitleri sayar.^[5] Başkaları Rugila’yı Türkçe bir adın Cermenleşmiş biçimi sayar.^[6]

Roma ve Konstantinopolis

Doğu imparatorluğu Rua’ya yılda 350 libre altın haraç ödedi.^[7] Bazı araştırmacılar ilk ödemeyi 430 dolaylarına koyar.^[8] Başkaları II. Theodosius’un Hunları sınırın ötesinde tutmak için 410’larda yıllık bir haraca razı olduğunu söyler. Bunda Hunlarla Roma arasındaki ilk ağırlıklı diplomatik anlaşmayı görür.^[6] Bu meblağ onun yüksek konumunu gösterir. Charaton gibi o da krallar arasında yalnızca birinci değildi, ondan fazlasıydı.^[9] Haraç boy önderlerine değil, ona gitti.^[9]

Batıda Aetius’un müttefikiydi. 432’de Aetius bir iç savaşta yenildi ve Hunlara sığındı. Hunların dostluğu ve yardımıyla yerini geri aldı.^[10] Bazı araştırmacılara göre Aetius, karşılığında 433’te Pannonia’nın bir bölümünü Hunlara bıraktı.^[11] Başkaları Rua döneminde böyle bir devri doğrulayan bir metin bulmaz.^[12] 433 ile 439 arasında Hun yardımcı birlikleri Galya’da Aetius’un dayanağıydı.^[13] Modern bir anlatıya göre Octar’ın ölümünden sonra Rua Roma ile ittifak yaptı ve Cermen halklarla savaşmak için ödeme aldı.^[14] Aynı anlatıya göre Rua Hunların doğu bölümünü yönetip Konstantinopolis ile ilgilendi. Octar batıyı yönetti.^[6]

Son talep

Priscus tarihine Rua’nın Konstantinopolis ile son anlaşmazlığıyla başlar. Rua, Tuna üzerindeki Amilzuri, Itimari, Tounsoures, Boisci ve öbür halklara savaş açmaya karar vermişti, çünkü bu halklar Romalılara sığınmış ve onlarla müttefik olmuştu.^[15] Romalılarla Hunlar arasındaki anlaşmazlıkları çözmeye alışkın Eslas’ı gönderdi. Eslas, Romalılara geçmiş her İskit geri verilmedikçe Rua’nın antlaşmayı bozacağını söyleyecekti.^[15] Romalılar bir elçilik hazırladı. Elçilik yola çıkmadan Rua öldü. Krallık Attila’ya geçti.^[7]

Geri istediği halklar büyük olasılıkla onun yönetimini reddeden Hun boylarıydı. Bu, Hunların henüz tek bir siyasi bütün olmadığını gösterir.^[16]

Ölümü

Rua’nın ne zaman öldüğü tartışılır. Bir Galya vekayinamesi 434 altında şunu kaydeder: “Barışın yapıldığı Hunlar kralı Rugila öldü ve yerine Bleda geçti.”^[17] Bir hesap onun ölümünü 434 baharına koyar.^[18] İkinci bir hesaba göre vekayinamedeki tarih belirsizdir ve kilise tarihçisi Theodoretos 435’in sonundan sonraki bir tarihi ima eder. Bu hesaba göre Rua’nın ölümü ve Attila ile Bleda’nın tahta çıkışı 430’ların ikinci yarısına aittir.^[19] Modern bir anlatıya göre Octar’dan dört yıl sonra öldü.^[14] Kilise tarihçileri onun ölümünü bir mucizeye çevirdi. Rua’ya bir yıldırım düştü ve Konstantinopolis’in duaları üzerine veba ve gökten inen ateş adamlarını yok etti.^[20]^[21] Priscus’a göre kendi ülkesinde öldü, Trakya’da bir seferde değil.^[17]

Notlar

^ Jordanes; Mierow 1915, § 180, p. 101
^ Maenchen-Helfen 1973, p. 81, 85
^ Maenchen-Helfen 1973, p. 81
^ Thompson 1948, p. 209
^ a b Maenchen-Helfen 1973, p. 389
^ a b c Yavuz 2025, p. 93
^ a b Priscus; Müller 1851, fr. 1, p. 72
^ Thompson 1948, p. 75, 161
^ a b Maenchen-Helfen 1973, p. 91
^ Maenchen-Helfen 1973, p. 86
^ Thompson 1948, p. 63–64
^ Maenchen-Helfen 1973, p. 87, 89
^ Thompson 1948, p. 70
^ a b Yavuz 2025, p. 94
^ a b Priscus; Müller 1851, fr. 1, p. 71
^ Thompson 1948, p. 70–72
^ a b Maenchen-Helfen 1973, p. 93
^ Thompson 1948, p. 72
^ Maenchen-Helfen 1973, p. 93–94
^ Maenchen-Helfen 1973, p. 91–93
^ Thompson 1948, p. 72–73

Kaynaklar

Priscus
Jordanes (after Priscus and Ammianus Marcellinus)

Literatür

Otto J. Maenchen-Helfen, The World of the Huns: Studies in Their History and Culture (1973)
E. A. Thompson, A History of Attila and the Huns (1948)
Karl Müller (ed.), Fragmenta Historicorum Graecorum, Bd. IV (darin: Menandri Protectoris fragmenta, griechisch mit lateinischer Übersetzung) (1851)
Charles Christopher Mierow, The Gothic History of Jordanes in English Version, with an Introduction and a Commentary (1915)
J. B. Bury, History of the Later Roman Empire from the Death of Theodosius I to the Death of Justinian, vol. I (1923)
Peter B. Golden, An Introduction to the History of the Turkic Peoples (1992)
Emre-E. Yavuz, The Gokturk Empire: 2nd Edition (2025)