II. Theodosius, 408’den 450’deki ölümüne kadar Doğu Romalıların imparatoruydu.[1] Onun döneminde Hunlar, Rua, Bleda ve Attila yönetiminde Tuna’nın ötesinde büyük güç oldu. Hükümeti onlardan barışı altınla satın aldı. Saltanatın son on yılı talihsizdi. İlirya eyaletleri Hunlardan çok çekti ve onları savuşturmak için yapılan ödemeler hazineyi boşalttı.[2]

Haraç ve savaş

II. Theodosius, imparatorluğun sınırları dışında kalmaları için Rugila yönetimindeki Hunlara yıllık haraç ödemeyi kabul etti. Bir anlatım bu ilk anlaşmayı 410’lara yerleştirir ve imparatoru, Hunların artan gücünü tanıyan bir pragmatist diye niteler.[3] İkinci bir anlatım Rua’nın yıllık 350 libre altın haraçlı antlaşmasını 430 dolaylarına tarihler.[4] Rua’nın ölümünden sonra imparatorun elçileri Plintha ve Epigenes, Bleda ve Attila ile Margus Antlaşması’nı yaptı. Romalılar bütün kaçakları iade etmeyi ve Hunlarla savaşta olan hiçbir halkla ittifak kurmamayı üstlendi. Ayrıca yıllık 700 libre altın, yani önceki miktarın iki katını ödemeyi de üstlendiler.[5][6]

440’larda Hunlar Balkan eyaletlerine iki kez girdi. İmparator imparatorluğunu silahla savunamayınca yenilgiyi kabul etti ve barışı görüşmesi için ordularının komutanı Anatolius’u gönderdi.[7] Anatolius Barışı uyarınca Romalılar kaçakları teslim etti ve birikmiş borç olarak 6.000 libre altını hemen ödedi. Yıllık haracı da 2.100 libreye çıkardılar.[8][9] 440’larda Doğu Romalılar Hunlara yaklaşık 13.000 libre altın, yani 900.000 solidusun üzerinde bir miktar ödedi.[10]

449 tuzağı

448 ya da 449’da Attila’nın elçisi Edeko Konstantinopolis’e geldi.[11][12] İmparator katında en büyük nüfuza sahip olan hadım Hrisafios, Edeko’yu Attila’yı öldüreceğine dair söz vermeye ikna etti. Theodosius planı magister officiorum Martialius ile birlikte onayladı. İkisi, Maximinus’u da elçi olarak Attila’ya göndermeye karar verdi.[13] Kuzeye giderken tercüman Bigilas akşam yemeğinde, bir tanrıyı bir insanla kıyaslamanın doğru olmadığını söyledi: Attila bir insandı, Theodosius ise bir tanrı.[14]

Edeko tuzağı açığa vurdu. Bigilas altınla birlikte yakalandı. Attila, Orestes ile Eslas’ı Konstantinopolis’e gönderdi. Orestes imparatorun huzuruna, altının taşındığı kesenin boynunda asılı olduğu hâlde çıkacaktı. Eslas ise Theodosius’a, kendisinin de Attila gibi soylu doğmuş bir babanın oğlu olduğunu söyleyecekti. Ancak Attila, babası Mundiuchus’tan aldığı soyluluğu korumuştu. Theodosius ise kendi soyluluğunu yitirmişti, çünkü haraç ödeyerek Attila’nın kölesi olmuştu. Efendisine karşı kötü bir köle gibi tuzak kurması adil değildi.[15] Attila cezalandırılması için hadımın teslimini istedi.[16]

450’de Theodosius, Hrisafios’un altınıyla patricius Anatolius ve Nomus’u Attila’ya gönderdi.[17] Attila onlarla Drenco Nehri’nde buluştu. Barışı korumaya yemin etti. Tuna’nın güneyindeki topraktan çekileceğine ve Romalılar yeni kaçak kabul etmedikçe imparatoru kaçaklar konusunda bir daha rahatsız etmeyeceğine söz verdi. Bigilas’ı elli libre altına bıraktı ve çok sayıda esiri fidyesiz serbest bıraktı.[17] Anlaşmazlıklar çözülünce Theodosius’u yeni bir korku sardı: komutanı Zeno tahtı ele geçirecekti.[18]

Ölümü ve değerlendirme

26 Temmuz 450’de başkentin yakınındaki Lycus Nehri kıyısında avlanırken Theodosius attan düştü ve omurgasını yaraladı.[19][2] İki gün sonra, 28 Temmuz’da öldü.[19][2] Halefi Marcianus Hunlara artık ödeme yapmayı reddetti.[20]

Saltanatı için iki değerlendirme vardır. Biri, zayıf bir hükümetin işgalcileri parayla savuşturduğunu söyler. Birincisi, son yıllarında siyasetini Hrisafios’un yönettiğini, imparatorun ise devlet kâğıtlarını okumadan imzaladığını da ekler.[2] İkincisi, hükümetinin kötü şöhretinin neredeyse tümüyle Priscus’tan geldiğini ve Hunlara karşı sübvansiyon siyasetinden başka yol bulunmadığını ileri sürer.[21]

Notlar

  1. ^ Maenchen-Helfen 1973, p. 92
  2. ^ a b c d Bury 1923, p. 235
  3. ^ Yavuz 2025, p. 93
  4. ^ Thompson 1948, p. 161
  5. ^ Priscus; Müller 1851, fr. 1, p. 71–72
  6. ^ Maenchen-Helfen 1973, p. 90–91
  7. ^ Yavuz 2025, p. 95
  8. ^ Priscus; Müller 1851, fr. 5, p. 74–75
  9. ^ Maenchen-Helfen 1973, p. 123–124
  10. ^ Maenchen-Helfen 1973, p. 180
  11. ^ Priscus; Müller 1851, fr. 7, p. 76
  12. ^ Thompson 1948, p. 98
  13. ^ Priscus; Müller 1851, fr. 7, p. 76–77
  14. ^ Priscus; Müller 1851, fr. 8, p. 78
  15. ^ Priscus; Müller 1851, fr. 12, p. 96–97
  16. ^ Priscus; Müller 1851, fr. 12, p. 97
  17. ^ a b Priscus; Müller 1851, fr. 13–14, p. 97–98
  18. ^ Priscus; Müller 1851, fr. 14, p. 98
  19. ^ a b Thompson 1948, p. 124
  20. ^ Bury 1923, p. 236
  21. ^ Thompson 1948, p. 191, 199

Kaynaklar

Literatür

  • Karl Müller (ed.), Fragmenta Historicorum Graecorum, Bd. IV (darin: Menandri Protectoris fragmenta, griechisch mit lateinischer Übersetzung) (1851)
  • J. B. Bury, History of the Later Roman Empire from the Death of Theodosius I to the Death of Justinian, vol. I (1923)
  • Otto J. Maenchen-Helfen, The World of the Huns: Studies in Their History and Culture (1973)
  • E. A. Thompson, A History of Attila and the Huns (1948)
  • Emre-E. Yavuz, The Gokturk Empire: 2nd Edition (2025)

İlgili maddeler

Buraya bağlantı verenler13

Kişiler
Bigilas · Chrysaphius · Edeco · Gaiseric · Honoria · Marcian · Maximinus · Orestes · Valentinian III
Muharebeler ve olaylar
Embassy of Maximinus to Attila · Peace of Anatolius · Treaty of Margus
Yerler
Margus

Bu maddeyi kaynak göster

Yavuz, Emre-E. “Theodosius II.” Turkic Atlas, revised 8 November 2026. https://turkicatlas.org/persons/theodosius-ii/

Son güncelleme: 8 Kasım 2026