Bleda

Bleda, Hunların kralıydı, kardeşi Attila ile birlikte hükmetti. İkisi, amcaları Rua’nın 430’larda ölümüyle tahta çıktı ve Bleda yaklaşık 445’e kadar hüküm sürdü.^[1] İkisinin büyüğü oydu.^[2] Jordanes, onun „Hunların büyük bir bölümüne hükmettiğini“ söyler.^[3]

Ortak hükümdarlık

Priscus onu en baştan Attila ile birlikte anar. İkisi Roma elçileriyle Margus önünde atla buluştu ve Margus antlaşmasını yaptı. Sonra birlikte İskit halklarını boyunduruk altına almaya ve Sorosgilere savaş açmaya gittiler.^[4] Margus’ta müzakere eden, kardeşlerin kendileri değil, Hun elçileri olmuş olabilir.^[5] Kardeşler Galyalı bir kâtip olan Constantius’u görevlendirmişti. İhanet şüphesiyle onu birlikte çarmıha gerdiler.^[6] Vakanüvis Marcellinus Comes 442 altında, „çok halkın kralları olan Bleda ile Attila kardeşlerin“ Illyricum’u ve Trakya’yı yağmaladığını kaydeder.^[7]

Kardeşler birlikte hareket etti, ama her biri kendi payına hükmetti. Bleda doğudaki boyların, Attila batıdakilerin hükümdarı olmuş olabilir. Çifte krallık iki boy grubunun birleşmesiyle açıklanır.^[8] Başkaları hangi payın kime düştüğünün bilinmediğini söyler.^[9] Üçüncü bir ihtimalde Bleda, Rua’nın ülkesinin doğu kısmını devraldı ve Attila Octar’ın yerini aldı. Galya vakayinamesi ise Rua’nın halefi olarak yalnızca Bleda’yı anar. Bleda çoğu kaynakta, küçük kardeşinin yanında silik bir eş hükümdar olarak görünür.^[5] Her biri ötekini tahttan indirmeye çalışmış olabilir.^[10]

Zercon

Priscus, Bleda’yı soytarısı üzerinden betimler. Zercon bir Mağribliydi. Kısaydı, kamburdu, ayakları eğriydi ve burnu o kadar yassıydı ki yalnızca burun delikleri görünürdü. Trakya’ya yapılan bir Hun akınında esir alınmış ve kral İskitlerinin yanına getirilmişti.^[11] Attila onun görüntüsüne katlanamazdı. Bleda ise Zercon saçmalasa da, yalnızca yürüse de ölçüsüz biçimde eğleniyordu. Onu şölenlere ve seferlere götürürdü, üstünde de güldürmek için yapılmış bir zırh olurdu.^[11] Zercon bir keresinde bazı Romalı esirlerle kaçtı. Bleda ötekileri bıraktı ve Zercon’u aratıp getirtti. Zincire vurulmuş olarak geri getirilen Zercon, kaçtığını, çünkü kendisine eş verilmediğini söyledi. Bleda güldü ve ona bir eş verdi: kraliçeye hizmet etmiş soylu bir kadın.^[11] Pasajın Priscus’a atfı, yayıncı Valesius’a dayanır.^[12] Bleda’nın kaba ve gürültücü mizacı kardeşininkinden çok farklıydı.^[2]

Ölümü

Yaklaşık 445’te Attila kardeşini öldürttü.^[13] Jordanes, Attila’nın büyük bir sefere hazırlandığını ve kendi akrabasının kanıyla gücünü artırmaya çalıştığını yazar. Bleda hainlikle öldürülünce Attila bütün halkı kendi yönetimi altında birleştirdi.^[1] Marcellinus Comes de aynısını verir: Bleda kardeşinin entrikalarıyla öldürüldü.^[14] Vakayinameler cinayeti 444, 445 ya da 446’ya tarihler. Modern anlatımlar onu 445’e yerleştirir.^[13]^[15] Çekişmenin nedeni bilinmez.^[15]

Bir rivayete göre Bleda, Attila’yı ormanda bir yaban domuzu avında tuzağa düşürmeye çalıştı. Bleda’nın kendi adamları Attila’yı kuşatırken ona geçti ve kardeşini öldürmesine yardım etti. Aynı anlatım, Bleda’nın gerçekten kendi akrabaları tarafından öldürülüp öldürülmediğinin tartışıldığını da ekler.^[16] Jordanes öldürmenin koşullarını vermez.^[3]

Bleda’nın ölümünden sonra Attila, Zercon’u Aetius’a armağan olarak gönderdi.^[11] 449’da Bleda’nın dullarından biri, Romalıların kuzeye giden yolundaki bir köye hükmediyordu. Elçileri konukseverlikle ağırladı.^[17]

Adı

ΒλήδαςYunancaPriscus
BledaLatinceJordanes
BudaMacarca

Adın genel olarak Cermen kökenli ve daha uzun bir adın kısa biçimi olduğu kabul edilir.^[18] Ad, „bilge“ anlamındaki bir Türk dili sözcüğünden türemiş olabilir.^[19] Ortaçağ Macar geleneği, sonradan Pest ile birleşen Buda kentini onun adından türetir. Buda, adının Macarca biçimidir.^[16]

Notlar

^ a b Jordanes; Mierow 1915, § 180–181, p. 101–102
^ a b Thompson 1948, p. 73
^ a b Jordanes; Mierow 1915, § 181, p. 102
^ Priscus; Müller 1851, fr. 1, p. 72
^ a b Sinor 1990, p. 188
^ Priscus; Müller 1851, fr. 8, p. 84–85
^ Maenchen-Helfen 1973, p. 111
^ Maenchen-Helfen 1973, p. 86
^ Thompson 1948, p. 76–77
^ Yavuz 2025, p. 213
^ a b c d Priscus; Müller 1851, fr. 11, p. 96
^ Müller 1851, p. 96
^ a b Maenchen-Helfen 1973, p. 104–105
^ Mierow 1915, p. 173
^ a b Thompson 1948, p. 88
^ a b Yavuz 2025, p. 96
^ Priscus; Müller 1851, fr. 8, p. 83–84
^ Maenchen-Helfen 1973, p. 388
^ Golden 1992, p. 90

Kaynaklar

Priscus
Jordanes (after Priscus and Ammianus Marcellinus)

Literatür

Otto J. Maenchen-Helfen, The World of the Huns: Studies in Their History and Culture (1973)
E. A. Thompson, A History of Attila and the Huns (1948)
Karl Müller (ed.), Fragmenta Historicorum Graecorum, Bd. IV (darin: Menandri Protectoris fragmenta, griechisch mit lateinischer Übersetzung) (1851)
Charles Christopher Mierow, The Gothic History of Jordanes in English Version, with an Introduction and a Commentary (1915)
Peter B. Golden, An Introduction to the History of the Turkic Peoples (1992)
Emre-E. Yavuz, The Gokturk Empire: 2nd Edition (2025)
Denis Sinor (ed.), The Cambridge History of Early Inner Asia (1990)