Wei Qing

Han ordularını yöneten Wei Qing, Ordos’u Asya Hunlarından aldı. Ordusu Sağ Erdemli Kral’ı ordugâhında sarhoşken yakaladı. Şanyuyu Gobi’nin ötesine sürdü. Shiji ile Han Shu, onun komutasında Asya Hunlarına karşı yedi sefer sayar. Alınan baş ve esiri de 50.000’den fazla sayarlar.^[1] Bir markisin hanesinde atlı olarak başladı ve Büyük General olarak bitirdi. Üvey kız kardeşi imparatoriçe oldu. Shiji, Wei hanesinin yükselişini onun ilk markisliğinden başlatır.^[2]

Kökeni

Wei Qing, Pingyang’dan geliyordu. Babası Zheng Ji, Pingyang markisinin hanesine hizmet eden bir kâtipti. Orada Hanım Wei ile ilişkisi oldu ve Wei Qing ondan doğdu. Shiji onu markisin bir cariyesi olarak anar. Han Shu ise onu prensesin hanesinin bir hizmetkârı sayar.^[1] Wei soyadını üvey kız kardeşi Wei Zifu’dan aldı. Zifu, Prenses Pingyang’ın hanesinden gelmişti ve imparatorun gözdesi olmuştu.^[2]

Çocukken babasının evine gönderildi ve koyun gütmeye verildi. Babasının öteki oğulları ona köle gibi davrandı. Onu kardeş saymadılar.^[2] Ganquan sarayında demir tasma takılı bir mahkûm yüzüne baktı ve onun markis olacağını söyledi. Wei Qing güldü. Köle doğmuş bir adam, diye yanıtladı, kamçıdan ve küfürden kurtulsa yeter. Markislik ona göre değildi.^[2]

MÖ 139’da, Jianyuan döneminin ikinci yılında, Zifu saraya girdi ve gözde oldu.^[2] Büyük Prenses Tangyi’nin kızı olan imparatoriçenin oğlu yoktu ve kıskançtı. Büyük Prenses Zifu’nun hamile olduğunu duydu. Wei Qing’i yakalattı ve öldürmek istedi. Dostu Gongsun Ao, süvari centilmeni, güçlü adamlar alıp onu elinden kapıp kurtardı.^[2] İmparator Wudi bunu duydu. Wei Qing’i Jianzhang sarayında gözetmen ve görevli yaptı. Birkaç gün içinde ona ve annesinin çocuklarına verilen armağanlar bin parça altına ulaştı. Zifu eş oldu, Wei Qing de Büyük Saray Beyi oldu.^[2]

İlk seferler, MÖ 129–127

MÖ 129 sonbaharında Han, sınır pazarlarında Asya Hunlarına karşı her biri 10.000 atlılı dört general gönderdi.^[3] Wei Qing, Savaş Arabaları ve Süvari Generali olarak Shanggu’dan çıktı ve Longcheng’e vardı. Shiji, Longcheng’i Asya Hunlarının beşinci ayda büyük toplantılarını yaptığı yer olarak anar. Orada atalarına, Gök’e ve Yer’e ve ruhlara kurban kestiler.^[3] Wei Qing birkaç yüz baş ve esir aldı. Shiji’nin Asya Hunları bölümü yedi yüz sayar.^[4]

Öteki üç general daha kötü iş çıkardı. Gongsun Ao 7.000 atlı kaybetti. Asya Hunları Li Guang’ı canlı ele geçirdi, ama o kaçtı. Gongsun He kimseyi bulamadı. Ao ile Guang’ın başları kesilecekti. Para ödeyerek sıradan halk düzeyine indirilmekle kurtuldular.^[2] Yalnız Wei Qing ödüllendirildi, kapılar içi markisi rütbesi verildi.^[5]

MÖ 128’de Asya Hunları Liaoxi valisini öldürdü. 2.000’den fazla kişiyi götürdüler.^[3] Wei Qing, Yanmen’den çıkan 30.000 atlıyla karşılık verdi. Birkaç bin baş ve esir aldı.^[6] Aynı yıl Zifu imparatora bir oğul doğurdu. İmparatoriçe yapıldı.^[2]

MÖ 127’de Yunzhong’dan çıktı, batıya Gaoque’ye ve oradan Longxi’ye gitti.^[7] Shiji, Loufan ve Baiyang krallarını Hu arasında sayar. Wei Qing’in onları kovduğunu söyler.^[7] Nehrin güneyindeki toprak Shuofang idari bölgesi (komutanlık) oldu. Han, Qin’in eski sınır tahkimatlarını onardı. Wei Qing 3.800 haneli Changping Markisi yapıldı.^[7] İmparatorun fermanı Gaoque’de 2.300 baş ve pusuda yatarken alınan 3.000’den fazla baş saydı. Ordunun bir milyondan fazla at, sığır ve koyunu eve sürdüğünü söyledi.^[1] Ferman ayrıca savaşı Şiir Kitabı’ndaki Xianyun savaşıyla karşılaştırdı. Shuofang’a sur çekmekten söz eden dizeyi alıntıladı.^[2] Aynı yıl Han, Shanggu’nun Zaoyang topraklarını Hu’lara bıraktı.^[3] Ordos o günden sonra Han’ın elinde kaldı.^[8]

Sağ Erdemli Kral kaybı ağır karşıladı. Han’ın nehrin güneyindeki toprağı almasına ve Shuofang’ın kurulmasına içerledi. Sınıra tekrar tekrar akın etti. Shuofang’ı vurmak için nehrin güneyindeki topraklara girdi.^[3]

Sağ Erdemli Kral, MÖ 124

MÖ 124 baharında Wei Qing, emri altındaki altı generalle ve toplam 100.000’den fazla adamla Shuofang’dan ve Gaoque’den çıktı.^[3] Sağ Erdemli Kral, Han’ın bu kadar uzağa gelemeyeceğine karar vermişti. Sarhoş olana dek içti. Geçitlerin 600 ya da 700 li ötesindeki Han, geceleyin ordugâhına ulaştı ve onu çevreledi.^[3] Kral karanlıkta bir gözde cariyesi ve birkaç yüz güçlü atlıyla kaçtı. Çemberi yarıp kuzeye gitti.^[2] Hafif süvari albayı Guo Cheng birkaç yüz li izledi ve yakalayamadı. Han, kralın on kadar küçük kralını, 15.000 kadın ve erkeği ve milyonlarla hayvanı aldı.^[2]

Sınırda bir elçi orduyu Büyük General’in mühürüyle karşıladı. Mührü sahada Wei Qing’e verdi. Bütün generaller onun emrine verildi.^[2] İmparator sonra Wei Qing’in üç küçük oğlunu markis yaptı. Wei Qing reddetti. Oğulları hâlâ kundaktaydı, dedi, değer savaşan albaylara aitti. İmparator albayları unutmadığını söyledi. Aynı fermanda Gongsun Ao’yu, Gongsun He’yi, Li Cai’yi ve başkalarını soylulaştırdı.^[2] O sonbahar Asya Hunları Dai’ye girdi ve komutan Zhu Ying’i öldürdü.^[2]

Zhao Xin, MÖ 123

MÖ 123’te Wei Qing, altı generalle Dingxiang’dan çıktı: Gongsun Ao, Gongsun He, Zhao Xin, Su Jian, Li Guang ve Li Ju.^[2] Birkaç bin başla geri döndüler. Bir ay sonra yeniden Dingxiang’dan çıktı. 10.000’den fazla baş aldı. Shiji’nin sayımına göre iki sefer birlikte 19.000’den fazla baş ve esir aldı.^[4]

Han bunun bedelini 3.000 atlılık bir kolla ödedi. Su Jian ile Zhao Xin kuvvetlerini birleştirmişti. Tek başlarına şanyunun birlikleriyle karşılaştılar. Han’ın neredeyse hiçbir adamı kalmayana dek bir gün ve daha fazla savaştılar. Zhao Xin bir Hu’ydu ve Han’a geçmişti, Han onu Xi Markisi yapmıştı. Şimdi sıkışınca, onu ayartan Asya Hunlarına kulak verdi. Yaklaşık 800 atlıyla şanyunun yanına at sürüp teslim oldu.^[2] Su Jian bütün kolu yitirdi ve tek başına geri döndü.^[2]

Şanyu, Zhao Xin’i kendisinden sonra gelen kral yaptı ve ona kendi ablasını eş verdi. Zhao Xin ona daha kuzeye, çölün ötesine çekilmesini öğütledi. Han orduları çölü aşarken yorulacaktı. Asya Hunları da onları gücün tükendiği yerde yakalayabilirdi. Şanyu planı izledi.^[3]

Wei Qing’in karargâhında subaylar Su Jian’ı tartıştı. Danışman Zhou Ba, generalin otoritesini göstermek için başının kesilmesi gerektiğini söyledi. Adalet subayı Hong ile baş kâtip An, kesilmemesi gerektiğini söyledi. Onlara göre Su Jian, şanyunun on binlerine birkaç binle karşı çıkmış ve bir gün ve daha fazla savaşmıştı. Kendi isteğiyle geri dönmüştü. Wei Qing, makamının bir generalin başını kestirmesine izin verdiğini söyledi. Ama sınırın ötesinde bunu kendi yetkisiyle yapmaya cesaret edemeyecekti. İmparatora bildirecek ve kararı imparatora bırakacaktı. Bu, bir bakanın yetkiyi ele geçirmediğini gösterecekti. Subaylar kabul etti. İmparator Su Jian’ı bağışladı. Su Jian para ödeyerek sıradan halk düzeyine indi.^[1]

Bu seferde albay Zhang Qian orduya kılavuzluk etti. Daxia’da bulunmuş ve Asya Hunları arasında uzun süre yaşamıştı. Suyun ve otun nerede olduğunu biliyordu, böylece ordu ne aç ne susuz kaldı. Bowang Markisi yapıldı.^[9] Aynı zamanda yeğeni Huo Qubing’in on sekiz yaşında ilk kez adını duyurduğu yıldı.^[2]

Mobei, MÖ 119

MÖ 119 baharında imparator ve generalleri, çölü aşıp Zhao Xin’in şanyuya beklemesini söylediği yerde onunla karşılaşmayı planladı.^[7] Wei Qing ile Huo Qubing’e 50.000’er atlı verildi. En iyi savaşçılar Huo’ya ayrıldı.^[2] Wei Qing Dingxiang’dan çıktı. Bariyerin bin li ve daha fazla ötesinde şanyunun birliklerini dizilmiş ve bekler halde buldu. Savaş arabalarından bir halka ordugâh kurdurdu. Şanyunun birliklerine karşı 5.000 atlı gönderdi. Akşam bir fırtına koptu ve iki taraf birbirini göremedi. Şanyu fırtınanın örtüsünde birkaç yüz atlıyla ayrıldı. Wei Qing’in ordusu gece boyunca onu bulamadan kovaladı.^[2] Türk Atlası seferi Mobei maddesinde ayrıntısıyla anlatır.

Kendi ordusu bu yürüyüşte 19.000 baş ve esiri öldürdü ya da aldı.^[2] Ön general Li Guang ile sağ general Zhao Shiqi doğu yolundan gitmişti. Yolu şaşırdılar ve geç geldiler. Wei Qing onlarla çölün güneyinde yeniden karşılaşınca rapor vermek istedi. Baş kâtibini Li Guang’ın ifadesini yazılı almaya gönderdi. Li Guang canına kıydı. Zhao Shiqi para ödeyerek sıradan halk düzeyine indi.^[2]

Wei Qing bu sefer için yeni bir yurt almadı. Subaylarından ve erlerinden hiçbiri markis yapılmadı.^[2]

Mobei’den sonra

İki ordu yola çıkarken bariyerde sayılan 140.000 attan 30.000’den azı geri döndü. Büyük Mareşal makamı kuruldu ve Wei Qing ile Huo Qubing ikisi de onu aldı. Yeni bir kural Huo Qubing’in maaşını amcasınınkine eşitledi.^[2] Shiji’ye göre o günden sonra Wei Qing geriledi, Huo Qubing ise şerefte yükseldi. Wei Qing’in eski müşterilerinin çoğu Huo’ya hizmete gitti ve görev aldı. Yalnız Ren An reddetti.^[2]

Shiji, Wei Qing’i iyi yürekli, boyun eğen ve tavrı yumuşak biri diye anlatır. İmparatorlukta onu öven olmadığını da söyler.^[2] Su Jian ona bir keresinde bilginlerin ve memurların lehine bir şey söylemediğini bildirdi. Değerli adamlar devşiren eski generalleri izlemesini istedi. Wei Qing, imparatorun Weiqi ve Wu’an beylerinden, kabul ettikleri konuklar yüzünden nefret ettiğini söyledi. Adam devşirmek hükümdarın hakkıydı, dedi. Bakan yasaya uyar ve görevini yapardı.^[1]

Ölümü ve Wei hanesi

Pingyang markisi Cao Shou hastalanıp yurduna çekilince, Prenses Pingyang markislerden hangisinin değerli olduğunu sordu. Çevresindekiler Büyük General’i andı. Prenses gülerek onun kendi hanesinden çıktığını ve bir zamanlar maiyetinde at sürdüğünü söyledi. Çevresindekiler onun şimdi eşsiz olduğunu söyledi. Prenses o zaman meseleyi imparatoriçeye açtırdı. İmparatoriçe imparatora açtı ve imparator Wei Qing’e onunla evlenmesini buyurdu.^[5]

Wei Qing MÖ 106’da, Yuanfeng döneminin beşinci yılında öldü. Ölümünden sonraki adı olarak Lie’yi aldı.^[10] Mezarı Lu Dağı biçiminde yapıldı.^[10] Oğlu Kang, Changping markisi olarak onun yerine geçti. Altı yıl sonra bir suç yüzünden yurdu yitirdi.^[2]

Şanyunun kuşatılmasından Wei Qing’in ölümüne kadar geçen on dört yılda Han, iki taraf arasındaki savaşlarda Asya Hunlarına bir daha vurmadı. Shiji nedenleri verir. Han’ın az atı kalmıştı. Orduları güneyde iki Yue’ye, doğuda Chaoxian’a, Qiang’lara ve güneybatıdaki halklara karşı meşguldü.^[2] Wei hanesi sonunda çöktü. Yükselişinden itibaren, Wei Qing ilk markis olmak üzere, beş markislik yirmi dört yıl sürdü, sonra hepsi elden alındı.^[2] Veliaht Prens Li Zhenghe döneminde düşünce Wei ailesi yok edildi.^[5]