Asya Hun beyleri yılda üç kez bir araya gelirdi.[1] Birinci ayda şanyunun merkezinde küçük bir toplantı yapar ve orada kurban sunarlardı.[1] Beşinci ayda Longcheng’de büyük bir toplantı yapar, atalara, Gök’e ve Yer’e ve ruhlara kurban sunarlardı.[1] Sonbaharda, atlar semirdiğinde, Dailin’de büyük bir toplantı yapar, insanları ve sürüleri sayarlardı.[1] Bu takvimi Sima Qian’ın Shiji’si ortaya koyar. Han Shu onu kopyalar.[2] Tarihler, şanyuyla arası bozulmuş prenslerin toplantılara gelmediğini de gösterir.[3][4][5] İlkbahar toplantısı üçü arasında en önemlisi olmuş olabilir. Şanyunun egemenliğini onaylar ve onu seçerdi, at yarışları ve deve güreşleri de olurdu.[5] Aynı görüş toplantıları sonraki toy ile ilişkilendirir.[5] Asya Hun devlet düzeninin, yani merkezî bir komutanın, onluk sisteme göre düzenlenmiş bir ordunun, sol ve sağ kanatların ve yönetici erkeklerin bir toplantısının, Çin’e değil bozkıra ait olduğunu savunur.[6]

Shiji’nin takvimi

Sima Qian üç toplantıyı, Asya Hun düzenini anlatırken, devletin makamlarından sonra ve yasalarından önce verir.[1] Birincisi küçük toplantıydı. Yılın birinci ayında beyler, 諸長, şanyunun merkezinde buluşur ve bir kurban sunardı.[1] Metin, kurbanın kime sunulduğunu söylemez.[1] Beşinci ayın büyük toplantısı Longcheng’de yapılırdı. Bu toplantının kurbanı Asya Hunlarının atalarına, Gök’e ve Yer’e ve tanrılara ve ruhlara, 鬼神, giderdi.[1] Üçüncü toplantı sonbaharda, atlar semirdiğinde, Dailin’de yapılırdı.[1] Orada Asya Hunları halklarının ve hayvanlarının sayısını denetler ve hesaplardı, 課校人畜計.[1]

Aynı pasaj şanyunun günlük ayinini de kaydeder. Şanyu sabahleyin kampından çıkıp doğan güneşe eğilir, akşamleyin aya eğilirdi.[1] Çin’in onluk döngüsünün günleri arasında wu ve ji en yüksek tutulurdu.[1]

Han Shu pasajı kelimesi kelimesine tekrarlar. Yalnızca Longcheng’i, Shiji’nin 蘢城’si yerine 龍城 diye yazar.[7] Toplantılar konusunda Han Shu, Shiji’yi kopyalar. Bu nedenle ikinci bir tanık değildir.

Longcheng

Adın iki yazımı tek bir öğede ayrılır. 龍城, Ejderha Şehri demektir. Tang döneminde Shiji üzerine yorum yazan Sima Zhen her iki biçimi de kaydetti.[1] Kuzey Wei imparatoru Taiwu’nun bakanı Cui Hao’nun bir açıklamasını alıntıladı.[8] Cui Hao’ya göre batının bütün Hu’ları ejderha tanrıya hizmet ederdi. Bu yüzden büyük toplantının yerine Ejderha Şehri derlerdi.[1] Sima Zhen sonra Hou Han Shu’dan Asya Hunlarının üç ejderha kurbanını alıntıladı.[1]

Shiji, Longcheng’in nerede olduğunu söylemez.[1] Bir Han ordusu oraya bir kez ulaştı.[1] Mayi’deki başarısız pusudan sonraki beşinci yılın sonbaharında Han, Asya Hunlarına karşı her biri on bin atlıyla dört general gönderdi.[1] General Wei Qing Shanggu’dan çıkıp Longcheng’e kadar gitti ve yedi yüz baş ve tutsak aldı.[2] Longcheng ve Dailin’de dinî ve siyasi amaçlar için ve yiyecek depolamak üzere kalıcı yapılar bulunmuş, buralar kasabalaşmakta olmuş olabilir.[9]

Longcheng’in nerede olduğu tartışılmıştır ve cevaplar ayrışır. Öneriler onu Orhun üzerine, Ulaanbaatar’ın kuzeyindeki Noyon Uul yakınına, Ulaanbaatar’ın güneybatısına, Tamir üzerine ve güney Gobi’ye yerleştirir. Bir öneri ise Ordos’ta ikinci bir Longcheng koyar.[10] Longcheng ayrıca Ongin Irmağı vadisine yerleştirilmiştir.[11] Ad bunun yerine, Asya Hun merkezi olarak hizmet eden çadır kampını, olsa olsa duvarlı bir kampı anlatıyor olabilir. O hâlde kampın yeri imparatorluğun sıkıntılarıyla birlikte yer değiştirmiştir. 2005’te Tamir üzerinde incelenen, kalıcı yerleşimi olmayan, duvarla çevrili üç Asya Hun alanı Longcheng sayılmıştır.[12] 2017’de Arhangay ilinin Ölziit ilçesinde bir Asya Hun yerleşimi bulundu. 2020 kazılarından sonra bu yerleşim Longcheng olarak önerildi.[12]

Çin kaynakları yeri ayrıca Longcheng 籠城, “sepet şehri”, Longci 龍祠, “ejderha tapınağı”, ve Longting 龍庭, “ejderha avlusu”, diye yazar.[13] Hou Han Shu’nun Dou Xian ve Geng Kui seferleri hakkındaki kapanış yorumu, Han sütunlarının düşmanı üç bin li kuzeye kadar kovalayarak ejderha tapınağını yıktığını ve keçe çadırları yaktığını söyler.[14] Ejderha tapınağı bazen Longcheng ile özdeşleştirilir ve Han’ın onu MS 89’da yaktığı söylenir.[13]

Addan bir ejderha kültü çıkarılmıştır.[13] Bu çıkarımı herkes kabul etmez. Shiji’nin long karakteri ejderha değil, uzun ot demektir. Ad, bir Asya Hun sözcüğünün Çince karşılığı olabilir ve hiçbir buluntu bir Asya Hun ejderha kültünü desteklemez.[10] Modern bir Japon yorumcu long’u anlamı bilinmeyen, ejderhayla ilgisi olmayan yabancı bir sözcük saydı.[15] Bir başka grup Hou Han Shu’nun “ejderhasını” Ongin yer adı sayar ve Asya Hunları ile Göktürklerde bir ejderha kültünü yadsır.[16] Üçüncü bir görüş ejderhanın bozkıra Çin’den çok eski çağlarda geldiğini savunur ve onu buluşma yerinin adında bulur.[17]

Dailin

Shiji yorumcuları Dailin’i, 蹛林, iki biçimde açıklar.[1] Bir grup açıklama onu, bütün Asya Hunlarının sekizinci ayın ortasında sonbahar kurbanları, 秋社, için toplandığı yer sayar.[1] Yorumcu Jin Zhuo bunu, Asya Hunları için savaşmış bir Han generali olan Li Ling’in mektubundan bir satırla destekledi: adamlar “Dailin’e acele etmek için yarışıyordu”.[2] Bir başka açıklama Dailin’e yalnızca bir yer adı der.[1]

İkincisi sözcüğü bir ayin sayar. Tang döneminde Han Shu yorumcusu Yan Shigu, 蹛’yu kurban için bir korunun ağaçlarının etrafında dönmek diye açıkladı.[1] Yan Shigu’ya göre Siyenpilerin eskiden süregelen bir âdeti vardı.[1] Sonbahar kurbanlarında, ağaç olmayan yerde söğüt dalları dikerler ve atlılar durmadan önce onların etrafında üç kez dörtnala dönerlerdi.[1] Yan Shigu bunu Asya Hun ayininden kalan olarak aldı.[1][18] Notu, Shiji üzerine bir Tang yorumu olan Zhengyi’de alıntılanır.[1] Asya Hunları ile Siyenpiler arasındaki bağ onun kendisinindir. Ne Shiji ne de Han Shu, Dailin’de yapılanı sayımın ötesinde anlatır. Bir anlatıma göre Dailin’deki kurban Tuoba dönemi için daha iyi kanıtlanmıştır ve Linhu yer adının bir orman kültüne işaret ettiğinden kuşkulanır.[19]

Sayım, metnin açıkça söylediği tek şeydir: sonbaharda halk ve sürüler orada sayılırdı.[1] Bu, muhtemelen vergi için ve belki savaşçı toplamak için yapılan, insan ve hayvan varlığının kaba bir sayımı olarak anlaşılmıştır.[20]

Güney Asya Hunlarının ejderha kurbanları

Hou Han Shu, kendilerini Han himayesine koymuş Güney Asya Hunlarının ayin yılını anlatır.[14] Asya Hun âdetine göre yılda üç kurban vardı. Kurbanlar her zaman birinci, beşinci ve dokuzuncu ayın bir wu gününde, göğün ruhuna sunulurdu.[14] Güney şanyu Han’a teslim olduktan sonra Han imparatoruna da kurban sundu.[14] Bu kurbanlarda boylar devletin işlerini görüşmek için toplanır ve eğlence için at ve deve yarıştırırdı.[14]

Birinci ve beşinci ay, Shiji’nin ilk iki toplantısının aylarıdır. Dokuzuncu ay Çin yılının sonbaharına, Dailin mevsimine düşer. Wu günü, Shiji’nin en saygın saydığı iki günden biridir.

Dokuzuncu ay, sekizinci ay değildir. Shiji yorumcuları sonbahar toplantısını sekizinci ayın ortasına koyar. Hou Han Shu ise dokuzuncuyu adlandırır.[21] Sonbahar bayramının tarihinin zamanla sekizinci aydan dokuzuncuya kaydığı öne sürülmüştür. Bir başka açıklamaya göre Hou Han Shu’nun üçüncü kurbanı sonbahar toplantısından ayrı bir ayindir.[22]

Üç kurban satırı iki biçimde kalmıştır. Bölümün bir metni 歲有三歲祠, yani yılda üç yıllık kurban, der.[14] Sima Zhen’in Shiji üzerine yorumu aynı satırı 歲有三龍祠, yani üç ejderha kurbanı, diye alıntılar.[1] Bölümün kendisi, MS 47 olaylarını anlatırken, beşinci ayın ejderha kurbanından, 五月龍祠, söz eder.[14] Bu yüzden ejderhalı biçim daha iyi kanıtlanandır. Bir başka görüş satırı, Shiji yorumuna dayanarak “üç Ejderha Bayramı”, 三龍祠, diye okur ve üç ayın üç bayramını Ejderha Bayramları sayar.[23]

Katılım ve yokluk

Toplantılara gelmek, bir adamın şanyuyla arasının nasıl olduğunu gösterirdi. Han Shu, gelmeyi bırakanları kaydeder. Şanyu Hulugu döneminde şanyunun annesi, onun üvey kardeşi olan Sol Büyük Komutanı gizlice öldürttü.[24] Komutan yetenekli ve sevilen biriydi. Anne, şanyunun onu kendi oğlu yerine varis yapmasından korkuyordu.[24] Ölen adamın öz kardeşi bir daha şanyunun merkezindeki toplantılara gelmedi.[24]

Hulugu ölürken, oğlu küçük olduğu için, büyükleri küçük kardeşini, Sağ Guli Kralı’nı şanyu yapmaya çağırdı.[24] MÖ 85’te öldüğünde eşi ve danışman Wei Lü ölümünü gizledi, emrini sahteleyip bunun yerine oğlunu Huyandi olarak şanyu yaptı.[24] Geçilen Sol Erdemli Kral ile Sağ Guli Kralı, Han’a ya da Wusunlara geçmek için plan yaptı.[24] Plan ortaya çıkınca iki kral kendi topraklarına çekildi. Longcheng’deki toplantıya bir daha gelmediler.[24] Wusunlar, şanyuya tabi oldukları sürece Longcheng’deki büyük kurbana katılan Türkçe konuşanlar arasında olabilir. Han Shu, Wusunların önce Asya Hunlarına hizmet ettiğini, büyüyünce de merkezdeki toplantılara gitmek istemediğini söyler.[25][26] Longcheng kurbanına katıldıkları bu görüşün çıkarımıdır, kaynağın bir ifadesi değildir.

MÖ 60’ta bir halefiyet, Longcheng’deki bir toplantıdan hemen sonra geldi.[24] Şanyu Xulüquanqu eşini bir kenara itmişti. Kadın Sağ Erdemli Kral’ın sevgilisi olmuştu.[24] Sağ Erdemli Kral toplantı için Longcheng’e gelmişti. Ayrılırken kadın ona, şanyunun ağır hasta olduğunu ve uzağa gitmemesi gerektiğini söyledi.[24] Birkaç gün sonra şanyu öldü. Krallar çağrıldı. Onlar gelmeden kadın ve erkek kardeşi Sağ Erdemli Kral’ı şanyu yaptı.[24]

Hou Han Shu, birinci yüzyılda Huhanye’nin torunu Bi için aynı şeyi anlatır.[14] Bi’nin amcası olan şanyu, tahtı oğluna geçirmek için sırada bir sonraki olan kendi küçük kardeşini öldürdü.[14] Bi öfkeyle konuştu. O günden sonra şüphe ve korkuyla dolu olarak merkezdeki toplantılara nadiren geldi.[14] MS 47’de onu gözetlemekle görevlendirilmiş iki Gudu markisi, beşinci ayın ejderha kurbanında onu şanyuya ihbar etti.[14] Bi’nin kardeşi bunu şanyunun çadırında duydu ve onu uyarmak için at sürdü.[14] Bir yıl sonra sekiz güney boyu Bi’yi şanyu yaptı. 48’in bölünmesi hiçbir zaman geri alınmadı.[14]

Göktürklerde beşinci ay

Çin tarihleri Göktürklerde de beşinci ayın bir kurbanını kaydeder.[27] Zhou Shu, beşinci ayın ortadaki on gününde göğün ruhuna tapınmak için Taren Irmağı’nda toplandıklarını söyler.[28] Zhou Shu ayrıca, kağanın her yıl soyluları atalar mağarasında kurban sunmaya götürdüğünü ekler.[28] Sui Shu, Göktürklerin göğe kurban sunmak için beşinci ayda çok sayıda koyun ve at kestiğini yazar.[29] Sui Shu, Göktürk âdetlerinin anlatısını, bunların kabaca Asya Hunlarınınkiyle aynı olduğu notuyla kapatır.[29] Karşılaştırma tarihçilerin kendisinindir. Hiçbir kaynak Göktürk ayininin Asya Hun ayininin devamı olduğunu söylemez. Soru Türk kökenleri tartışmasına aittir.

Notlar

  1. ^ a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z aa ab Shiji, juan 110
  2. ^ a b c Shiji, juan 110; Han Shu, juan 94
  3. ^ Han Shu, juan 94; Hou Han Shu, juan 89
  4. ^ Kurakichi 1930, p. 25–29
  5. ^ a b c Kafesoğlu 1997, p. 258–260
  6. ^ Kafesoğlu 1997, p. 62–63
  7. ^ Han Shu, juan 94; Shiji, juan 110
  8. ^ Shiji, juan 110; Wei Shu, juan 4
  9. ^ Golden 1992, p. 66
  10. ^ a b Erkoç 2026, p. 239–240
  11. ^ Kafesoğlu 1997, p. 258
  12. ^ a b Erkoç 2026, p. 240
  13. ^ a b c Erkoç 2026, p. 239
  14. ^ a b c d e f g h i j k l m Hou Han Shu, juan 89
  15. ^ Pulleyblank 1962, p. 241
  16. ^ Kafesoğlu 1997, p. 312–313
  17. ^ Shiji, juan 110; Ögel 1995, p. 566
  18. ^ Kurakichi 1930, p. 55
  19. ^ Ögel 2015, p. 193–194
  20. ^ Golden 1992, p. 65–66
  21. ^ Shiji, juan 110; Hou Han Shu, juan 89
  22. ^ Erkoç 2026, p. 250
  23. ^ Kurakichi 1930, p. 25–26
  24. ^ a b c d e f g h i j k Han Shu, juan 94
  25. ^ Han Shu, juan 96
  26. ^ Kurakichi 1930, p. 28–29
  27. ^ Zhou Shu (Book of Zhou), juan 50; Sui Shu (Book of Sui), juan 84
  28. ^ a b Zhou Shu (Book of Zhou), juan 50
  29. ^ a b Sui Shu (Book of Sui), juan 84

Kaynaklar

Literatür

  • Peter B. Golden, An Introduction to the History of the Turkic Peoples (1992)
  • Hayrettin İhsan Erkoç, Asya Hunlarında Dinî İnançlar (Religious Beliefs of the Xiongnu) (2026)
  • İbrahim Kafesoğlu, Türk Millî Kültürü (1997)
  • Shiratori Kurakichi, On the Territory of the Hsiung-nu Prince Hsiu-t'u Wang and His Metal Statues for Heaven-worship (1930)
  • Bahaeddin Ögel, Türk Mitolojisi (Kaynakları ve açıklamaları ile destanlar) II (1995)
  • Bahaeddin Ögel, Büyük Hun İmparatorluğu Tarihi I (2015)
  • Edwin G. Pulleyblank, The Consonantal System of Old Chinese, Part II (1962)

İlgili maddeler

Buraya bağlantı verenler13

Kişiler
Huyandi Chanyu · Wei Qing · Xulüquanqu Chanyu
Devletler
Xiongnu
Yerler
Cave of the ancestors
Kurumlar ve Unvanlar
Army of the Steppe Empires · Xiongnu Herds
Dinler
Horse Sacrifice · Riding Round the Dead
Gelenekler ve eğlenceler
Culture of the Turkic Peoples · Horse and Camel Races at the Xiongnu Sacrifices · The New Year on the Steppe · The Xianbei Spring Assembly

Bu maddeyi kaynak göster

Yavuz, Emre-E. “The Three Xiongnu Assemblies.” Turkic Atlas, revised 8 November 2026. https://turkicatlas.org/customs/xiongnu-assemblies/

Son güncelleme: 8 Kasım 2026