Mayi pususu, Han-Asya Hun savaşlarının hiç yapılmamış en büyük muharebesidir. MÖ 133’te Han, bir sınır kasabasının çevresine üç yüz bin adam gizledi. Şanyu, tek ok atılmadan oradan uzaklaştı.[1] Pusu heqin düzenine son verdi. Ardından gelen savaş altmış yıl sürdü.[1]

Plan

Shiji, barışı Han’ın bozduğunu açıkça söyler. Yeni imparator antlaşmayı onaylamış, Asya Hunlarına cömert davranmış, sınır pazarlarını açmış ve ihtiyaçlarını bolca karşılamıştı. Şanyudan aşağıya bütün Asya Hunları dostça davranıyor, surun altında gelip gidiyordu.[1] Sınırın ötesine kaçak mal sokan Mayi’li Nie Wengyi adında bir adam kullanıldı. Bu adam şanyuya Mayi kasabasını satmayı önerdi. Junchen ona inandı ve kasabanın mallarını istedi. Yüz bin atlıyla Wuzhou geçidinden içeri girdi. Başdenetçi Han Anguo komutasında, altında dört general olmak üzere, üç yüz bin Han askeri Mayi çevresinde pusuya yatmıştı.[1][2][3] Teklifi inandırıcı kılmak için Nie Wengyi, Mayi surunun üzerine idam mahkûmu bir suçlunun başını, valinin öldüğünün işareti olarak astı. Ardından gelen bir mektup şanyuya Mayi valisinin öldüğünü ve hemen gelebileceğini bildirdi.[4][5] İmparator Wu pususunu Asya Hunlarına yapılan ödemelerden kurtulmak için kurmuş olabilir. Değişim ilk antlaşmadan beri tek yanlıydı ve Wu, tahıl, ipek ve nakit için artan istemlerden rahatsızdı.[6]

Geri çekilme

MÖ 133: Han, Mayi sınır kasabasının çevresine üç yüz bin asker gizler ve kasabayı şanyu Junchen'e önerir. Junchen yüz bin atlıyla sınırı geçer, kasabaya yüz li kala başıboş otlayan sığırları görür, yakaladığı bir subaydan pusuyu öğrenir ve geri döner. Heqin düzeni sona erer, altmış yıllık açık savaş başlar. Modern harita, şanyunun yolu çizilmiştir, bozkırdaki sınırlar yaklaşıktır.
MÖ 133: Han, Mayi sınır kasabasının çevresine üç yüz bin asker gizler ve kasabayı şanyu Junchen'e önerir. Junchen yüz bin atlıyla sınırı geçer, kasabaya yüz li kala başıboş otlayan sığırları görür, yakaladığı bir subaydan pusuyu öğrenir ve geri döner. Heqin düzeni sona erer, altmış yıllık açık savaş başlar. Modern harita, şanyunun yolu çizilmiştir, bozkırdaki sınırlar yaklaşıktır.
© Emre-E Yavuz 2026

Kasabaya yüz li kala şanyu, ülkeye yayılmış hayvanlar gördü. Başlarında kimse yoktu. Bunu tuhaf buldu ve ilerlemek yerine bir gözcü kulesine saldırdı. Kulede, Han ordusunun nerede pusuya yattığını bilen bir Yanmen sınır subayı vardı. Şanyu subayı yakaladı ve öldürmek istedi. Subay ise onu neyin beklediğini anlattı. Junchen baştan beri bundan şüphelendiğini söyleyip ordusunu geri çekti.[1] Geri çekilirken subayın yakalanmasının Gök’ün işi olduğunu, Gök’ün onu konuşturduğunu söyledi. Adama Göksel Kral unvanını verdi.[1][7]

General Wang Hui, Dai’den çıkıp Asya Hun yük kafilesine saldırmakla görevlendirilmişti. Şanyunun geri döndüğünü ve kuvvetinin büyük olduğunu duydu. Yerinden kımıldamadı. Han, planı tasarlayıp sonra ilerlemediği için onu idam etti.[1][8]

Sonuçlar

Shiji’ye göre Asya Hunları o andan itibaren heqin’i bozdu ve yollardaki geçitlere saldırdı. Han sınırına sayısız akın düzenlediler.[1] Bir şey değişmedi: Asya Hunları pazarları ve Han mallarını istemeyi sürdürdü. Han ise onları bu yolla elde tutmak için pazarları açık tuttu.[1][9] Modern bir anlatıma göre Han, Asya Hunlarını çoğu kez pazar açma hilesiyle tuzağa düşürdü.[4] Beş yıl sonra Han saldırılarının ilki yola çıktı. Dört general, her biri on bin atlıyla sefere çıktı. Bunlardan biri Longcheng’e ulaştı. Asya Hunları beşinci aydaki büyük toplantılarını burada yapıyordu.[1]

Notlar

  1. ^ a b c d e f g h i j Shiji, juan 110
  2. ^ Ögel 2015, p. 393–398
  3. ^ Jagchid 1989, p. 28–29
  4. ^ a b Jagchid 1989, p. 29
  5. ^ Ögel 2015, p. 397–398
  6. ^ Jagchid 1989, p. 28
  7. ^ Ögel 2015, p. 399
  8. ^ Ögel 2015, p. 399–400
  9. ^ Ögel 2015, p. 393

Kaynaklar

Literatür

  • Peter B. Golden, An Introduction to the History of the Turkic Peoples (1992)
  • Emre-E. Yavuz, The Gokturk Empire: 2nd Edition (2025)
  • Bahaeddin Ögel, Büyük Hun İmparatorluğu Tarihi I (2015)
  • Sechin Jagchid; Van Jay Symons, Peace, War, and Trade Along the Great Wall. Nomadic-Chinese Interaction through Two Millennia (1989)

İlgili maddeler

Buraya bağlantı verenler10

Kişiler
Emperor Wu of Han
Devletler
Han dynasty · Xiongnu
Savaşlar
The Xiongnu–Han Wars
Muharebeler ve olaylar
The Han–Xiongnu heqin treaties
Yerler
Mayi
Kurumlar ve Unvanlar
Heqin · Warfare of the Steppe Empires · Xiongnu Herds
Gelenekler ve eğlenceler
The Three Xiongnu Assemblies

Bu maddeyi kaynak göster

Yavuz, Emre-E. “Mayi ambush.” Turkic Atlas, revised 8 November 2026. https://turkicatlas.org/events/mayi-ambush-133-bc/

Son güncelleme: 8 Kasım 2026