MÖ 119’da Wei Qing ile Huo Qubing komutasındaki iki Han ordusu, Asya Hun şanyusu Yizhixie’yi Gobi’nin kuzeyinde bulmak için çölü aştı.[1] Wei Qing şanyuyla akşamüstü, şiddetli bir rüzgârda karşılaştı. Şanyu birkaç yüz atlıyla Han çemberini yarıp çıktı.[2] Huo Qubing Dai’den 2.000 li’den fazla at sürdü ve Sol Erdemli Kral’ı yendi.[3] Shiji’ye göre sefer sonrasında Asya Hunlarının çölün güneyinde bir hükümdarlık merkezi kalmadı.[4]

İki tarafın planı

Han tarafı bir teşhise dayanarak hareket etti. Xi Markisi Zhao Xin şanyuya geçmişti ve onun için plan yapıyordu. İmparator Wudi’ye göre Zhao Xin hep, Han ordusunun çölü aşıp orada kalamayacağını savunmuştu. İmparator generallerine şunu söyledi: Han şimdi çok sayıda asker toplarsa, durum onlara kesinlikle istediklerini verecekti.[1][5] Han atlarını tahılla besledi ve 100.000 süvari gönderdi.[4] Özel mülkiyetteki yük ve takip atlarıyla birlikte toplam 140.000 at ediyordu. Tahıl arabaları sayılmadı.[4][6] Wei Qing ile Huo Qubing’in her birine 50.000 atlı verilecekti. Süvarilerin ardından piyadeler ve yük taşıyıcılar geliyordu. Shiji ile Han Shu’nun sayımına göre bunlar birkaç yüz bin kişiydi.[7][8] Modern bir sayım otuz ila elli bin piyade verir.[9] En iyi savaşçılar, yani derinlere girmeye ve sert dövüşmeye hazır olanlar, Huo Qubing’in emrine verildi.[2]

Şanyunun hükümdarlık merkezinde ise aynı Zhao Xin beklemeyi öğütledi. Zhao Xin, Hu’nun küçük bir kralıydı. Han’a geçmiş ve markis yapılmıştı.[4] MÖ 123’te 800 atlıyla şanyuya geri dönmüştü.[2] Şanyu onu kendisinden sonra gelen rütbede kral yaptı ve öz ablasını ona eş olarak verdi.[1] Zhao Xin şanyuya şunu söyledi: Han ordusu çölü aştığında adamları ve atları tükenmiş olacaktı. Asya Hunları da oturup onları alabilirdi.[2][10] Şanyu yükünü çok uzağa, kuzeye gönderdi ve çölün kuzeyinde seçme birliklerle bekledi.[1]

Emirler son anda değiştirildi. Huo Qubing’in ilk olarak Dingxiang’dan çıkıp şanyuyla karşılaşması gerekiyordu. Yakalanan bir Asya Hunlusu, şanyunun doğuda durduğunu söyledi. Bunun üzerine Huo Qubing Dai’den, Wei Qing Dingxiang’dan çıkmak üzere gönderildi.[2]

Wei Qing ve şanyu

Wei Qing sınırın ötesinde 1.000 li’den fazla yürümüştü. O sırada şanyunun birliklerinin dizilmiş beklediğini gördü.[2] Wugang savaş arabalarını birbirine bağlatıp halka biçiminde bir ordugâh kurdurdu. Asya Hunlarına karşı 5.000 atlı çıkardı. Asya Hunları yaklaşık 10.000 atlı çıkardı.[2][11] Güneş batıyordu. Büyük bir rüzgâr çıktı. Kum ve çakıl adamların yüzüne çarptı ve iki ordu birbirini göremez oldu. Wei Qing şanyuyu kuşatmak için iki kanattan daha çok adam gönderdi.[1]

Şanyu, Han’ın kalabalık olduğunu ve adamlarıyla atlarının hâlâ güçlü durduğunu gördü. Savaş Asya Hunlarının aleyhine dönüyordu. Akşam karanlığı çökerken altı katırlık bir takım aldı. Birkaç yüz güçlü atlıyla Han çemberini doğrudan yarıp kuzeybatıya çıktı.[2][12] Bu sırada hava kararmıştı. Hanlar ile Asya Hunları birbirine karışmıştı. İki yanda öldürülenlerin ve yaralananların sayısı yaklaşık eşitti.[2]

Han’ın sol kanadındaki bir albay bir tutsak aldı. Tutsak, şanyunun hava kararmadan ayrıldığını söyledi. Han geceleyin onun ardından hafif süvari gönderdi. Wei Qing arkalarından gitti. Asya Hun birlikleri dağıldı.[2] Şafakta Han, şanyuyu bulamadan 200 li’den fazla yol almıştı.[2] 10.000’den fazla kişiyi öldürmüş ya da tutsak almıştı.[2] Tianyan Dağı’na ve Zhao Xin’in kentine vardılar. Asya Hunları orada tahıl depolamıştı. Orduyu bu tahılla beslediler, bir gün kaldılar ve geri kalanı yaktılar.[2][13]

On günden fazla bir süre Asya Hun ordusunun şanyusu yoktu. Adamlarının çoğu karanlıkta Hanlarla karışmış, ardından şanyunun peşinden gitmişti. Şanyu ana gücüyle uzun süre buluşamadı. Sağ Guli Kralı şanyunun öldüğünü sandı ve kendini şanyu ilan etti. Gerçek şanyu halkını yeniden bulunca Sağ Guli Kralı unvanı bıraktı ve eski yerine döndü.[1][14]

Wei Qing şanyuyla karşılaşırken ön general Li Guang ile sağ general Zhao Shiqi doğu yolundan gitmişti. Bir kısmı yolu şaşırdı ve geç geldi.[2] Wei Qing çölün güneyinden geri döndü ve onlarla orada buluştu. Rapor vermek istiyordu. Baş katibini, Li Guang’dan yazılı ifade istemeye gönderdi. Li Guang kendini öldürdü. Zhao Shiqi yetkililere teslim edildi ve bedel ödeyerek sıradan bir halk adamı olarak cezadan kurtuldu.[2][15] Wei Qing’in ordusu sınıra toplam 19.000 baş ve tutsakla döndü.[16]

Huo Qubing ve Sol Erdemli Kral

Huo Qubing’in ordusu süvari ve arabada Wei Qing’inkiyle aynı büyüklükteydi, ama emrinde yardımcı general yoktu. Li Gan ve başkaları büyük albay yapıldı ve yardımcı general işini gördü.[2] Huo Qubing Dai’den 2.000 li’den fazla gitti ve Sol Erdemli Kral’la savaştı. 70.000’den fazla baş ve tutsak aldı. Sol Erdemli Kral’ın generalleri kaçtı.[17][18] Shiji’nin Huo Qubing bölümü mesafeyi 1.000 li’den fazla olarak verir. Baş sayısını ise 70.443 olarak verir.[2]

İmparatorun fermanı ordunun yaptıklarını sayar. Huo Qubing, esir aldığı Hunyu savaşçılarına komuta etti, hafif ilerledi ve büyük çölü geçti. Zhangqu’yu aldı, Bei Cheqi’yi öldürdü ve Sol Büyük General Shuang’a döndü. Bayrakları ve davulları ele geçirdi, Nanhou’yu geçti, Gonglu’yu aştı. Tuntou kralını, Han (韓王) unvanlı Asya Hun kralını ve üçüncü bir kralı, 83 general, başvezir, danghu ve komutanla birlikte yakaladı.[7] Langjuxu Dağı’nda feng kurbanını, Guyan’da shan kurbanını yaptı ve Hanhai’ye indi.[7][19] Ordu düşmandan beslendi ve çok uzun bir yürüyüşte tahılsız kalmadı.[2]

Youbeiping valisi Lu Bode ona bağlanmıştı ve Yucheng’de zamanında ona katıldı. Onunla birlikte Daoyu Dağı’na gitti ve Shiji’nin sayımına göre 2.700 baş ve tutsak aldı.[2] Hu’nun iki kralı Fuluzhi ile Yijiqian Huo Qubing’in emrinde hizmet etti ve bunun için markis yapıldı.[7] Han Shu’ya göre Huo Qubing’in ordusu gücünün on kişide ikisini yitirdi. Shiji’ye göre on kişide üçünü yitirdi.[20]

Bedel

Han, iki ordu yola çıkarken atlarını sınır kapısında saydı. Devlete ait ve özel atlar toplam 140.000’di. 30.000’den azı geri girdi.[2][21] Shiji, Asya Hunlarının ölü ve tutsak toplamını seksen ya da doksan bin olarak verir. Han’ın ölülerini birkaç on bin, kaybolan atları ise 100.000’den fazla olarak verir.[4] İki baş sayımı, 19.000 ile 70.443, toplam 89.443 eder. Modern bir sayıma göre Han’ın insan kaybı Asya Hunlarınkine denkti.[22]

Huo Qubing’in subayları ve askerleri zengin ödüllerle ödüllendirildi. Kendi beyliği 5.800 haneyle genişletildi. Wei Qing hiçbir artış almadı. Subaylarından hiçbiri markis yapılmadı.[2] İki general için Büyük Mareşal makamı kuruldu. Huo Qubing’in maaşı Wei Qing’inkiyle eşit tutuldu.[2]

Mobei’den sonra Asya Hunları

Shiji ile Han Shu sonucu tek cümleyle bildirir: bundan sonra Asya Hunları uzağa çekildi ve çölün güneyinde hükümdarlık merkezi kalmadı.[17] Modern bir anlatıma göre Asya Hunları hükümdarlık merkezlerini, Han topraklarına yakın olan Gobi’nin güneyinden çölün kuzeyine taşıdı.[23] Han nehri geçti, kanallar kazdı ve Shuofang’dan batıya Lingju’ya kadar tarlalar kurdu. Burada 50.000 ya da 60.000 memur ve asker bulunuyordu. Metin bunu, Han topraklarının kuzeyde Asya Hun ülkesine dayanıncaya kadar ipekböcekleri gibi toprağı kemirmesi olarak anlatır.[4][24]

Şanyu bir kez daha Zhao Xin’in öğüdüyle hareket etti. Yumuşak sözlerle elçiler gönderdi ve heqin evlilik düzenini istedi. İmparator meseleyi görevlilerine danıştı. Kimi heqin’i, kimi Asya Hunlarına tebaa muamelesi yapılmasını savundu. Başvezirin baş katibi Ren Chang, Asya Hunlarının yeni yenilmiş ve sıkışmış olduğunu söyledi. Ona göre Asya Hunları dış bakan yapılmalı ve sınırda imparatorun huzuruna çıkmalıydı. Han, Ren Chang’ı şanyuya gönderdi. Şanyu onun önerisini duydu. Öfkelendi ve onu alıkoydu. Han daha önce kendisine kaçan Asya Hun elçilerini kabul etmişti. Şanyu da karşılık olarak, hep eşit sayıda Han elçisini alıkoymuştu.[4][25] Barış yanlısı Ti Shan adlı bir danışmana, Asya Hunlarına karşı önce bir idari bölgeyi (komutanlığı), sonra bir ilçeyi elinde tutup tutamayacağı soruldu ve tutamayacağını söyledi. Bir sınır karakolunun komutasını kabul etti. Bir ay sonra Asya Hunları gelip başını kesti.[25] Han bu sırada yeniden at ve adam topluyordu. Huo Qubing öldü. Han uzun süre kuzeye bir daha vurmadı.[4]

Han bu başarının ardını getiremedi. Shiji’ye göre Asya Hunları yara almış olsa da uzağa gitmişti. Han’ın da atı azdı ve yeniden sefere çıkamadı.[4] Modern bir anlatıma göre Han bundan sonra Asya Hunlarına çölde saldırmak için yeni bir girişimde bulunmadı.[22]

Shiji ile Han Shu sefere bir ad vermez. Asya Hunlarının beklediği ülkeye “çölün kuzeyi” derler (幕北). Mobei, bu sözden türetilmiş seferin modern adıdır.

Notlar

  1. ^ a b c d e f Shiji, juan 110; Shiji, juan 111
  2. ^ a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v Shiji, juan 111
  3. ^ Shiji, juan 110; Han Shu, juan 55
  4. ^ a b c d e f g h i Shiji, juan 110
  5. ^ Ögel 2015, p. 32, 36
  6. ^ Ögel 2015, p. 32
  7. ^ a b c d Shiji, juan 111; Han Shu, juan 55
  8. ^ Ögel 2015, p. 35
  9. ^ Sinor 1990, p. 129
  10. ^ Ögel 2015, p. 36
  11. ^ Ögel 2015, p. 38–39
  12. ^ Ögel 2015, p. 39
  13. ^ Ögel 2015, p. 37, 39–40
  14. ^ Ögel 2015, p. 37
  15. ^ Ögel 2015, p. 40–42
  16. ^ Shiji, juan 111; Shiji, juan 110
  17. ^ a b Shiji, juan 110; Han Shu, juan 94
  18. ^ Ögel 2015, p. 43
  19. ^ Ögel 2015, p. 43–46
  20. ^ Han Shu, juan 55; Shiji, juan 111
  21. ^ Ögel 2015, p. 34, 46–48
  22. ^ a b Sinor 1990, p. 130
  23. ^ Sinor 1990, p. 129–130
  24. ^ Ögel 2015, p. 47
  25. ^ a b Ögel 2015, p. 48–49

Kaynaklar

Literatür

  • Denis Sinor (ed.), The Cambridge History of Early Inner Asia (1990)
  • Bahaeddin Ögel, Büyük Hun İmparatorluğu Tarihi II (2015)

İlgili maddeler

Buraya bağlantı verenler10

Kişiler
Emperor Wu of Han · Hunye King · Huo Qubing · Wei Qing · Yizhixie Chanyu · Zhang Qian
Devletler
Han dynasty
Savaşlar
The Xiongnu–Han Wars
Kurumlar ve Unvanlar
Warfare of the Steppe Empires · Worthy Kings of the Left and Right

Bu maddeyi kaynak göster

Yavuz, Emre-E. “Mobei campaign, 119 BC.” Turkic Atlas, revised 8 November 2026. https://turkicatlas.org/events/battle-of-mobei-119-bc/

Son güncelleme: 8 Kasım 2026