Bosporos

Bosporos, Kırım’ın doğu ucunda, antik Pantikapaion olan bir Roma şehriydi.^[1]^[2]^[3] Azak Denizi’ni Karadeniz’e bağlayan boğazın batı yakasında, bugünkü Kerç kasabasının yakınında duruyordu.^[2]^[3]^[4] Bir Göktürk ordusu ve Utigurlar, Roma elçisi Valentinos Göktürklerin yanındayken şehri aldı.^[5]

Boğaz

Şehir adını boğazla paylaşıyordu.^[3] Jordanes’in İskit ülkesi tasvirinde toprak, Maiotis Gölü’nün ötesinden, Bosporos boğazlarını aşarak Kafkas Dağları’na uzanır.^[6] Maiotis Gölü, Azak Denizi’dir. Boğaz, onun Karadeniz’e açılan çıkışı olan Kimmer Bosporos’udur.^[4]

Hunların yönetiminde

Pantikapaion’da, Fanagoria’da ve Khersonesos’ta biçimi değiştirilmiş kafatasıyla yapılan gömüler dördüncü yüzyıl sonundan eski değildir. Bu şehirler o sırada Hun yönetimine girmiş olabilir.^[7] Beşinci yüzyılın ilk yarısında Pantikapaion büyük olasılıkla bir Hun yönetim merkeziydi. 1904’te bulunan zengin katakomb mezarlar bunu olası kılar. Mithridates tepesinde 1905’te bulunan, bir eğerin altın plakalarını içeren mezar da öyle. Mezarlıkların kazıları yayımlanmamıştır.^[8] Moskova’daki Tarih Müzesi’nde bulunan Kerç gömü buluntusu, altın bir tokadan, altın topuzlu bir kehribar boncuktan ve granat taşlı altın bir kılıç kayışı halkasından oluşur. Bu parçalar Macaristan’da ve Ren üzerinde bulunan Hun çağı parçalarıyla eşleşir.^[9]

Göktürk saldırısı

576’da Menandros’un Turxanthos dediği Türk Şad, Bokhan’ı çok büyük bir kuvvetle Bosporos’un üzerine gönderdi. Utigurların başı Anagay başka bir kuvvetle zaten orada ordugâh kurmuştu.^[10]^[11] Roma elçileri hâlâ Göktürklerin yanındayken şehir düştü. Menandros, Göktürklerin Romalılarla savaşa kışkırtıldığı sonucuna varır.^[5] Bosporos kuşatması, Göktürklerin bir Roma şehrini aldığı kayıtlı tek olaydır.

Göktürk kuvvetinin şehre nasıl ulaştığı kayıtlı değildir.^[12] Kuvvetin boğazı görünüşe göre güçlük çekmeden geçtiği belirtilmiştir. Belki de boğaz, kışın olabildiği gibi donmuştu.^[2] Kuvvetin Azak Denizi’ni dolaşıp Kırım’a batıdan karadan girmesi daha az olası bulunmuştur.^[2] Göktürkler boğazı geçince bütün Kırım onlara açıktı.^[13]

Tarih

Menandros, şehrin düşüşünü Valentinos elçiliği anlatısı içinde verir. Elçiliği, Tiberius’un sezar olarak ikinci yılına tarihler.^[14] O yıl 575 Aralık’ında başladı.^[11] Bir tarihleme hem kuşatmayı hem şehrin alınışını 576’ya koyar.^[15] İkinci bir tarihleme saldırıyı 576’ya, şehrin düşüşünü 579 dolaylarına tarihler.^[16] Üçüncü bir tarihleme kuşatmayı 576’ya koyar. Bu durumda Göktürkler kısa süre sonra Kherson’u kuşatmaya geçti.^[17] 579’da İmparator Tiberius, Göktürklerin yarımadanın güneybatı kıyısındaki Kherson’da ordugâh kurduğunu Avarlara söyledi.^[18]^[19]

Notlar

^ Golden 1992, p. 130
^ a b c d Blockley 1985, p. 277
^ a b c Chavannes 1903, p. 241
^ a b Mierow 1915, p. 148
^ a b Menander Protector; Blockley 1985, fr. 19.2, p. 179
^ Jordanes; Mierow 1915, § 30, p. 58
^ Werner 1956, p. 13
^ Werner 1956, p. 86
^ Werner 1956, p. 129
^ Menander Protector; Blockley 1985, fr. 19.1, pp. 173, 179
^ a b Chavannes 1903, p. 240
^ Menander Protector
^ Blockley 1985, p. 278
^ Menander Protector; Blockley 1985, fr. 19.1–19.2, pp. 171, 179
^ Marquart 1903, p. 504
^ Golden 1992, p. 100, 131
^ Yavuz 2025, p. 321
^ Menander Protector; Blockley 1985, fr. 25.2, pp. 223–225
^ Blockley 1985, p. 275, 283

Kaynaklar

Menander Protector
Jordanes (after Priscus and Ammianus Marcellinus)

Literatür

R. C. Blockley, The History of Menander the Guardsman: Introductory Essay, Text, Translation, and Historiographical Notes (1985)
Ludwig Dindorf (ed.), Historici Graeci minores, Bd. II: Menander Protector et Agathias (1871)
Édouard Chavannes, Documents sur les Tou-Kiue (Turcs) occidentaux (1903)
Peter B. Golden, An Introduction to the History of the Turkic Peoples (1992)
Josef Marquart, Osteuropäische und ostasiatische Streifzüge (1903)
Emre-E. Yavuz, The Gokturk Empire: 2nd Edition (2025)
Charles Christopher Mierow, The Gothic History of Jordanes in English Version, with an Introduction and a Commentary (1915)
Joachim Werner, Beiträge zur Archäologie des Attila-Reiches (1956)