716 darbesi

716’da Kapgan Kağan, Bayırkular’ı Tola kıyısında yendi ve düzenini korumadan yurduna döndü.^[1] Yenilen ordudan geri kalmış biri bir söğüt korusunda bekliyordu. İkinci Göktürk Kağanlığı’nın kağanının başını orada kesti.^[1] Baş Chang’an’a gönderildi.^[1]

Hükümdarın çevresindeki öldürmeler

Kapgan yirmi dört yıl hüküm sürmüştü. Kendi oğlunu ikinci tahta Küçük Kağan olarak oturtmuştu.^[1] Kurduğu halefiyet birkaç gün sürdü.

Kül Tegin Küçük Kağan’ı, Kapgan’ın kardeşlerini ve oğullarını, maiyetindeki adamları öldürdü. Kendi ağabeyini Bilge Kağan olarak tahta çıkardı.^[1] Kapgan’a hizmet etmiş ve onun tarafından kenara itilmiş olan Tonyukuk bağışlandı.^[1] Tarihçiler, Tonyukuk’un öldürmenin arkasında mı durduğunu, yoksa kızı yeni kağanla evli olduğu için mi sağ kaldığını tartışır. Kaynaklar bu soruyu çözemez. Cevap verebilecek iki kişi de yalnızca kendi yazıtlarında konuşur.

Halefiyete dair yazıtlar

Kül Tegin yazıtı ile Tonyukuk yazıtı 716’nın galiplerince dikildi. İkisi de o gecenin anlatısını vermez.^[2] Devletin yeniden kuruluşunu, seferleri ve kağana borçlu olunan sadakati anlatırlar. Tahta çıkışı sessizlikle geçerler ve bu sessizlik başlı başına bir ifadedir.

Bilge Kağan, halkın kağanlarına karşı döndüğünü ve tahtı bitkin bir ülkenin başında devraldığını söyler. Halefiyet bir darbe olarak değil, bir kurtarış olarak sunulur.^[2]

Sonuçlar

Bu öldürme Kapgan soyunu bitirdi. Kağanlığa sonraki yirmi yıl onu yöneten üç adamı verdi: tahtta Bilge, ordunun başında Kül Tegin, divanda Tonyukuk. Büyük yazıtların anmak için dikildiği düzen budur ve Göktürk devletinin yaşadığı son istikrarlı dönemdir.

Bu aynı zamanda bir örüntüyü gösterir. Otuz yıl içinde iki kez İkinci Kağanlığın halefiyeti, önceki kağanın hanesinin öldürülmesiyle çözüldü. Kağanlık, bunun üçüncü kez denendiği 741’de ayakta kalamadı.