Xin Tang Shu, Kırgızların ülkesinde üç maden sayar: altın, demir ve kalay.[1] Demirden son derece keskin silahlar yapıldığını söyler. Kırgızların bu silahları düzenli olarak Göktürklere gönderdiğini de ekler.[1]

Tang tarihlerinde madenler

Xin Tang Shu Kırgızları Xiajiasi adıyla anlatır ve bu adı eski Jiankun adıyla özdeşleştirir.[1] Metne göre ülkede altın, demir ve kalay vardı.[1] Yağmur yağdığında halk her seferinde demir bulurdu. Ona qiasha, 迦沙 derlerdi.[1] Ondan yapılan silahlar son derece keskindi ve Kırgızlar bunları düzenli olarak Göktürklere ulaştırırdı.[1]

Tongdian aynı şeyi Kırgızların bir başka Çince adı olan Jiegu için anlatır.[2] Metne göre gökten sık sık demir yağardı. Halk onu toplar ve kullanırdı. Ona qiasha derler ve ondan çok keskin bıçaklar ile kılıçlar yaparlardı.[2] İki metin ad üzerinde, keskinlik üzerinde ve yağmur üzerinde birleşir.

İki metin de yağmurla birlikte düşen demirin ne tür bir demir olduğunu ve nasıl toplandığını söylemez.[3] Qiasha adının dilini de vermezler.[3] Xin Tang Shu ne bir miktar, ne bir maden ocağı, ne de bir atölye bildirir.[1]

Kalay mı kurşun mu

Xin Tang Shu’daki üçüncü maden 錫 diye yazılır ve bu, kalay için olağan Çince sözcüktür.[1] Pasajın bir İngilizce çevirisi onun yerine kurşun verir.[4] Karakterin kendisi kalay der.

Altın ve altın bir börk

Xin Tang Shu, A-re adını verdiği Kırgız hükümdarının giysisini kaydeder. Kışın samur börk giyerdi. Yazın ise tepesi sivri, kenarı kıvrık, altın tokalı bir börk giyerdi.[1] Metin başka hiçbir altın eşya anmaz.[1]

Arkeolojik buluntular

Kazı buluntuları Çin kaynaklarının Kırgız madenciliğine dair haberlerini doğrular.[5] Altın, demir ve kalaydan aletler ve başka eşyalar yapılırdı.[5] Kırgızlar ayrıca Göktürklerin İç Asya’daki güçlü yıllarında onlara, aralarında yüksek kaliteli bıçaklar ve kılıçların da bulunduğu maden silahlar sağladı.[5] Kürk ve maden eşya ticareti Kırgız ekonomisinin bir parçasıydı.[5]

Teslimatların tarihi

Xin Tang Shu’nun Kırgızlar bölümü farklı tarihlerdeki haberlerden derlenmiştir.[4] Bu nedenle silah teslimatları tek bir hükümdarlığa ya da tek bir kağanlığa bağlanamaz. Göktürklerin kendi demircileri de vardı. Aşinalar 546 savaşından önce Rouranlar için demir işlemişti. Göktürklerde demircilik maddesi bunu anlatır.[6] Kırgız madeninin Göktürklere haraç olarak mı, ticaretle mi ulaştığı belirtilmez.[1]

On birinci yüzyılda Kaşgarlı Mahmud, Qirqizlerin ve başkalarının ittifakları çekilmiş bir kılıç üzerinde yemin ederek yaptığını kaydetti. Demirin büyük bir güce sahip olduğuna inanırlardı. Demir andı maddesi pasajı verir.[7]

Notlar

  1. ^ a b c d e f g h i j k Xin Tangshu (New Book of Tang), juan 217
  2. ^ a b Tongdian, juan 200
  3. ^ a b Xin Tangshu (New Book of Tang), juan 217; Tongdian, juan 200
  4. ^ a b Golden 1992, p. 178
  5. ^ a b c d Drompp 2002, p. 484
  6. ^ Zhou Shu (Book of Zhou), juan 50
  7. ^ Dīvān Lughāt al-Turk; al-Kāshgharī 1072–1074, p. 280

Kaynaklar

Literatür

  • Michael R. Drompp, The Yenisei Kyrgyz from Early Times to the Mongol Conquest (2002)
  • Peter B. Golden, An Introduction to the History of the Turkic Peoples (1992)
  • Maḥmūd al-Kāshgharī, Dīwān Lughat al-Turk (1072–1074)

İlgili maddeler

Buraya bağlantı verenler3

Halklar
History of the Turkic peoples
Kurumlar ve Unvanlar
Iron of the Bayegu · The Economy of the Steppe Empires

Bu maddeyi kaynak göster

Yavuz, Emre-E. “Kirghiz Iron and Gold.” Turkic Atlas, revised 7 November 2026. https://turkicatlas.org/institutions/kirghiz-iron-and-gold/

Son güncelleme: 7 Kasım 2026