Ban Chao, bir Han subayıydı. 73’te general Dou Gu’nun emrinde Batı Bölgeleri’ne gitti ve çalışma hayatının çoğunu orada geçirdi. Tarım havzasının vaha krallıkları Kuzey Asya Hunlarına bağlıydı. Ban Chao bu krallıkları küçük kuvvetlerle ve daha önce kazandığı devletlerin birlikleriyle birbiri ardına onların elinden aldı.[1] 91’den itibaren Batı Bölgeleri Koruyucu Generaliydi ve makamı Kuça’daydı. 94’te elliden fazla devlet Han’a rehin verdi.[2] 102’de yetmiş bir yaşında eve döndü ve bir ay sonra öldü.[1]

Gençlik

Çağ adı Zhongsheng olan Ban Chao, Fufeng’deki Pingling’den geliyordu. Xu kaymakamı Ban Biao’nun en küçük oğluydu.[1] Ağabeyi Ban Gu, kitap düzenleyicisi olarak başkente çağrıldı. Chao da annesiyle birlikte gitti. Yoksuldular ve Chao ücret karşılığı hükümet için belge istinsah ediyordu.[1] Bir gün yorgun düşüp kalemini yere attı. Hırslı bir adamın, dedi, Fu Jiezi’nin ve Zhang Qian’ın yaptığını yapması gerekirdi: yabancı ülkelerde başarı kazanıp markis olmak. Ömrünü yazı masasında geçiremezdi. Arkadaşları güldü.[1] Ban Gu, Han Shu’yu yazan tarihçidir.[3]

73 görevi

73’te general Dou Gu Asya Hunlarına karşı yola çıktı. Chao vekil binbaşı olarak görev yaptı. Birliklere ayrı komuta ederek Yiwu’ya karşı yürüdü. Puleixi denizinde savaştı ve çok sayıda baş aldı.[1] Yiwu, Hami vahasıdır. Puleixi denizinin, kuzeybatısındaki Barkol Gölü olduğu kabul edilir.[4] Sefer Yiwu’yu aldı. Han oraya askerî tarım için bir komutan yerleştirdi. Batı Bölgeleri devletleri, aralarında Hotan da vardı, Han’a rehin olarak oğullarını gönderdi. Hou Han Shu, Batı Bölgeleri’nin altmış beş yıl boyunca kopuk kaldığını söyler.[5] Bu sayı büyük olasılıkla Wang Mang’ın tahta çıktığı MS 9’dan geriye sayar. Onun saltanatının bittiği MS 23’ten bakıldığında kopukluk elli yıl sürmüştür.[6] Dou Gu, Chao’yu yetenekli buldu. Onu sekreter Guo Xun ile birlikte Batı Bölgeleri’ne gönderdi.[1]

Shanshan

Shanshan’da kral Guang, Chao’yu büyük saygıyla karşıladı. Sonra birden soğudu. Chao adamlarına, bunun Kuzey Asya Hunlarının elçilerinin geldiği ve kralın kime uyacağını bilmediği anlamına geldiğini söyledi. Kralın bir görevlisini çağırdı. Ona Asya Hun elçilerinin birkaç gün önce geldiğini söyleyip nerede olduklarını sordu. Görevli korktu ve her şeyi anlattı.[1]

Chao adamı içeri kapattı. Otuz altı subayını ve askerini toplayıp onlarla içki içti. Şarap ısınınca konuştu. Hepsi uzak bir ülkedeydi, dedi, ve büyük başarı ile servet kazanmak istiyorlardı. Asya Hun elçileri Shanshan’a yalnızca birkaç gün önce gelmişti ve kralın saygısı bitmişti. Kral onları yakalayıp Asya Hunlarına teslim ederse kemikleri kurtlara yem olurdu. Adamlar, bu tehlikede binbaşıyı yaşamda ve ölümde izleyeceklerini söyledi. Chao, kaplanın inine girmeyen yavrusunu alamaz, dedi. Tek plan, gece elçilere ateşle saldırmaktı. Böylece Han’ın sayısını bilmezler ve korkuya kapılırlardı. Adamlar sekreterle görüşmek istedi. Chao öfkeyle, sekreterin bir kâtip olduğunu, korkacağını ve sırrın sızacağını söyledi. Adamlar razı oldu.[1]

O gece Asya Hun kampına gittiler. Rüzgâr kuvvetliydi. Chao on adamı davullarla kulübelerin arkasına yerleştirdi. Ateşi görünce davul çalıp bağıracaklardı. Kalanları yaylarla ve tatar yaylarıyla kapının iki yanına dizdi. Sonra rüzgârdan yararlanarak kampı ateşe verdi ve davullar önde ve arkada çaldı. Asya Hunları karmaşaya düştü. Chao üçünü kendi eliyle öldürdü. Adamları elçinin ve otuz yandaşının başını kesti. Geriye kalan yüz kadarı yanarak öldü.[1] Ertesi sabah Guo Xun’a anlattı. Xun şaşkına döndü ve bunu yüzünden belli etti. Chao elini kaldırıp, sekreter gitmemiş olsa da bütün payı kendisine almayacağını söyledi. Xun sevindi.[1] Chao, Shanshan kralını çağırıp ona Asya Hun elçisinin başını gösterdi. Bütün krallık dehşete kapıldı. Chao krala güvence verdi. Kral Han’a rehin olarak bir oğlunu gönderdi.[1]

Dou Gu, Chao’nun başarısını bildirdi. Saraydan Batı Bölgeleri için yeni bir elçi seçmesini istedi. İmparator, Ban Chao gibi bir subay varken bir başkasını seçmeye gerek olmadığını yanıtladı. Chao’yu askerî binbaşı yaptı ve başladığı işi bitirmesini söyledi. Dou Gu ona daha fazla asker vermek istedi. Chao, elindeki otuz küsur adamın yeteceğini söyledi. Acil durumda fazla adamın yük olacağını da belirtti.[1]

Hotan ve Shule

Hotan’da kral Guangde, Suoju’yu yeni yenmişti ve güney yolunun en güçlüsüydü. Asya Hunları krallığını gözetlemek için bir elçi göndermişti. Guangde’nin nezaketi azdı. Krallığın büyücüsü, tanrının kralın Han’a yönelmek istemesine öfkeli olduğunu söyledi. Kral, Han elçisinden doru atını isteyip tanrıya sunmalıydı. Guangde, Chao’dan atı istedi. Chao bu isteğin ardında ne olduğunu öğrenmişti. Atı vereceğini söyledi ve büyücüye gelip almasını bildirdi. Büyücü gelince Chao onun başını kesti ve bir azarla birlikte krala gönderdi. Guangde, Chao’nun Shanshan’da yaptığını duymuştu. Dehşet içinde Asya Hun elçisine saldırıp onu öldürdü. Chao’ya boyun eğdi.[1]

Kuça’da kral Jian’ı Asya Hunları tahta çıkarmıştı. Kral, onların nüfuzuna güvenip kuzey yolunu elinde tutuyordu. Shule’yi yok etmiş, kralını öldürmüş ve oraya Kuçalı bir adamı, Doudi’yi, kral yapmıştı. Ertesi yılın baharında Chao, Shule’ye kestirme yoldan gitti. Doudi’nin oturduğu şehrin doksan li ötesinde durdu. Subay Tian Lü’yü önden gönderip Doudi’yi boyun eğmeye ikna etmesini söyledi. Doudi boyun eğmezse Tian Lü onu yakalayacaktı. Doudi, Tian Lü’nün az korumayla geldiğini gördü ve teslim olmayı düşünmedi. Tian Lü, Doudi’nin hazırlıksız olduğu anı kullanıp onu bağladı. Chao aceleyle yetişip Shule subaylarını topladı. Kuça yönetiminin neresinin yanlış olduğunu onlara anlattı ve eski kralın yeğeni Zhong’u tahta çıkardı. Halk sevindi. Zhong ve subayları Doudi’nin ölümünü istedi. Chao, yetkisini ve sözünün güvenilirliğini göstermek için reddetti ve onu salıverdi. Böylece Shule, Kuça’nın düşmanı oldu.[1]

Shule’de yalnız

75’te imparator Ming öldü. Yanqi ulusal yasın fırsatını kullanıp Koruyucu General Chen Mu’yu öldürdü. Chao yalnız kaldı. Kuça ve Gumo Shule’ye tekrar tekrar saldırdı. Chao, Zhong ile Pantuo şehrini tuttu, ikisi birbirini destekledi. Az adamla bir yıldan fazla direndiler.[1] Yeni imparator Zhang onu eve çağırdı. İmparator, Chao’nun yalnız dayanamayacağından korkuyordu. Chao ayrılırken Shule komutanı Li Yan, Han elçisi onları terk ederse Kuça’nın onları yok edeceğini söyledi. Sonra boğazını kesti. Hotan’da kral ve soylular ağladı ve Chao’nun atının bacaklarına sarıldı, böylece ilerleyemedi. Chao, Hotan’ın onu bırakmayacağından korktu. Ayrıca zaten planını yürütmek istiyordu. Shule’ye geri döndü. Bu arada Shule’nin iki şehri Kuça’ya geçmişti. Chao isyancıları yakalayıp başlarını kesti. Weitou’yu yendi ve altı yüzden fazla kişi öldürdü.[1]

Gücün kurulması

Chao sonra Shule, Kangju, Hotan ve Gumi birliklerini, on bin adamı, Gumo’nun Taş Şehri’ne karşı yürüttü. Şehri alıp yedi yüz baş aldı. Bütün devletleri yerleşik düzene sokmak istiyordu ve asker için dilekçe verdi. İmparator başarıyı mümkün gördü. Chao’nun amaçlarını paylaşan Pingling’li Xu Gan kendini önerdi. 80’de Xu Gan vekil binbaşı yapıldı. Bin mahkûm asker ile gönüllüyle Chao’nun yanına gitti.[1]

Kuça’ya yapılacak saldırı için Chao, güçlü olan Wusunları kullanmak istedi. Tahta, Wusunların yüz bin okçusu olan büyük bir devlet olduğunu hatırlattı. Wudi onlara bir prenses vermişti ve Xuandi sonunda onların yardımını görmüştü, dedi. Şimdi bir elçi gönderilmeliydi. İmparator kabul etti. 83’te Chao birliklere komuta eden baş kâtip yapıldı ve ona davullar ile sancaklar verildi. Xu Gan askerî binbaşı oldu.[1][7]

Muhafız subayı Li Yi, Wusun elçilerine eşlik ediyordu. Kuça Shule’ye saldırırken Hotan’da cesaretini yitirdi. Tahta, Batı Bölgeleri’ndeki işin başarıya ulaşamayacağını yazdı. Chao’nun yabancı ülkelerde sevgili bir eş ve oğulla rahat yaşadığını da ekledi. Chao, Zeng Shen olmadığını ve yine de iftirayı üç kez duyduğunu iç çekerek söyledi. Karısını gönderdi. İmparator Chao’nun sadık olduğunu biliyordu ve Li Yi’yi azarladı. Xu Gan ona iftira edeni yanında tutmasını önerse de Chao, Li Yi’yi Wusun rehinesiyle birlikte başkente gönderdi. Chao, Yi’nin ona iftira ettiğini ve bu yüzden onu gönderdiğini söyledi. Onu kendi hoşnutluğu için yanında tutmanın sadakatsizlik olacağını da ekledi.[1][8]

Suoju, Kangju ve Yuezhiler

Suoju, Shule kralı Zhong’a rüşvet verdi. Zhong isyan edip Wuji şehrini tuttu. Chao, Zhong’un yardımcısı Cheng Da’yı onun yerine kral yaptı ve bütün sadık birliklerle saldırdı. Yarım yıl sonra Kangju, Zhong’a yardım için seçme birlikler gönderdi. O sırada Yuezhiler Kangju ile yeni bir evlilik ittifakı kurmuştu. Chao, Yuezhi kralına, Kangju kralına çekilmesini söylemesi için çok ipekle bir elçi gönderdi. Kangju savaşı durdurdu. Zhong’u yakalayıp ülkesine götürdü. Wuji bunun üzerine teslim oldu.[1] Üç yıl sonra Zhong, Kangju kralını kendisine asker ödünç vermeye ikna etti. Sunzhong’u aldı ve Kuça ile gizlice anlaştı. Sonra teslim olmuş görünmek için Chao’ya haber gönderdi. Chao bunu anladı ve kabul eder göründü. Zhong hafif süvarilerle, sevinçle geldi. Chao müzikli bir şölen hazırlatmıştı. Şarap dolaşınca subaylarına Zhong’u bağlayıp başını kesmelerini emretti. Zhong’un adamlarını bozguna uğrattı ve yedi yüzden fazlasını öldürdü. Güney yolu açıldı.[1]

Ertesi yıl Chao, Suoju’ya yeniden karşı yürümek için Hotan’dan ve öbür devletlerden yirmi beş bin adam topladı. Kuça kralı sol generalini Wensu, Gumo ve Weitou birlikleriyle, toplam elli bin kişiyle gönderdi. Chao subaylarını ve Hotan kralını topladı. Sayıca azdılar, dedi. En iyi plan dağılmaktı: Hotan kralı doğuya, kendisi batıya, gece davul sesiyle gidecekti. Esirlerini sessizce serbest bıraktı. Kuça kralı bunu sevinçle duydu. On bin atlıyla Chao’nun batıdaki yolunu kesti. Wensu kralı da sekiz bin atlıyla Hotan’ın doğudaki yolunu kesti. Chao ikisinin de ayrıldığını bildi. Birliklerini gizlice topladı ve horoz ötüşünde Suoju kampına daldı. Hou Han Shu’nun bozkır halklarına verdiği adla Hu’lar paniğe kapılıp kaçtı ve beş binden fazlası öldürüldü. Suoju boyun eğdi ve Kuça gücü dağıldı. O günden sonra Chao’nun adı Batı Bölgeleri’ni sarstı.[1]

Yuezhiler bir zamanlar Han’a Jushi’ye karşı yardım etmişti. O yıl haraç olarak mücevherler, fuba ve aslanlar gönderdiler. Bir Han prensesinin kendileriyle evlenmesini istediler. Chao reddedip elçilerini geri gönderdi. Yuezhiler buna kırıldı. Yardımcı kralları Xie’yi yetmiş bin adamla Chao’ya karşı gönderdiler.[1] Çatışma 90’a tarihlenir. Metindeki Yuezhiler Kuşanlar’dır.[9] Chao’nun adamları azdı ve korkmuştu. Onlara, Yuezhilerin Pamirler’i aşıp binlerce li uzaktan ulaşım olmadan geldiğini ve korkacak bir şey olmadığını söyledi. Tahılı toplayıp sıkı tutunmalıydılar. Birkaç on gün içinde Yuezhiler açlıktan teslim olmaya hazır olacaktı. Xie saldırdı, kampı alamadı ve sonuçsuz yağma yaptı. Chao, Xie’nin yiyeceğinin neredeyse bittiğini ve Xie’nin Kuça’dan yardım isteyeceğini hesapladı. Doğu sınırında beklemeleri için birkaç yüz adam gönderdi. Xie, Kuça’ya rüşvet vermek için altın, gümüş ve inci taşıyan atlılar yolladı. Chao’nun adamları hepsini öldürdü ve başlarını Xie’ye gösterdi. Xie bağış diledi ve sağ salim eve dönmesine izin verilmesini rica etti. Chao gitmesine izin verdi. Yuezhiler dehşete düştü. Bundan sonra her yıl haraç getirdiler.[1]

Koruyucu General

Ertesi yıl Kuça, Gumo ve Wensu’nun hepsi boyun eğdi. Chao Koruyucu General yapıldı, Xu Gan da onun baş kâtibi oldu. Chao, Kuça tahtına Baiba’yı oturttu. Binbaşı Yao Guang ile birlikte Kuça’yı kralı Youlido’yu tahttan indirmeye zorladı, Yao Guang onu başkente götürdü. Chao, Kuça’daki Tangan şehrinde yaşadı, Xu Gan da Shule’de konuşlandı. Yalnızca önceki Koruyucu General’i yok eden Yanqi, Weixu ve Weili hâlâ direniyordu. Ötekilerin hepsi yerleşik düzene sokuldu.[1] Hou Han Shu’nun Batı Bölgeleri bölümü bunu Yongyuan’ın üçüncü yılına, 91’e tarihler. Wuji albaylığının Ön Jushi topraklarındaki Gaochang’a geri getirildiğini de söyler.[5] Kuça 91’de düştü. Yanqi üç yıl sonra, 94’te onu izledi.[7] Gaochang’daki Han yerleşimi, Turfan yakınındaki İdikutşahri harabesine yerleştirilir.[10]

Yanqi, 94

Yongyuan’ın altıncı yılının, 94’ün sonbaharında Chao, aralarında Kuça ve Shanshan’ın bulunduğu sekiz devletin birliklerini topladı: yetmiş bin adam, ayrıca bin dört yüz subay, asker ve tüccar. Yanqi üzerine yürüdü. Weili sınırında, Koruyucu General’in üç devleti yatıştırmaya geldiğini bildirdi. Yollarını düzeltmek isterlerse reislerini karşılamaya göndersinler, kral beş yüz top ipek alacaktı. Yanqi kralı Guang, sol generali Beijianzhi’yi öküz ve şarapla Chao’yu karşılamaya gönderdi. Chao onu azarladı. Beijianzhi bir Asya Hun rehinesiydi, dedi, ve şimdi devletin gücünü elinde tutuyordu. Koruyucu General gelmişti ve kral onu selamlamakta geç kalmıştı. Bu, Beijianzhi’nin suçuydu. Chao’nun adamlarından bazıları Chao’nun onu öldürebileceğini söyledi. Chao bunun onların haddini aştığını söyledi. Adamın kraldan fazla gücü vardı. Han ülkeye girmeden öldürülürse bu onları şüpheye düşürürdü ve geçitlere nöbetçi koyarlardı. Chao ona bir hediye verip geri gönderdi.[1]

Guang bunun üzerine reisleriyle Weili’de Chao’yla buluştu ve ona hediyeler getirdi. Yanqi, Kamış Köprüsü’nün tehlikeli geçidiyle korunuyordu. Guang Han’ı dışarıda tutmak için köprüyü kesti. Chao başka bir yoldan geçti. Yedinci ayın son günü Yanqi’ye vardı. Şehrin yirmi li ötesinde, büyük bir bataklıkta kamp kurdu. Bütün halkı dağlara sürmek isteyen kralı şaşırttı. Bir zamanlar başkentte rehin kalmış olan Yanqi sol markisi Yuan Meng, Chao’ya gizlice haber gönderdi. Chao ona güvenmediğini göstermek için haberciyi başı kesilerek öldürttü. Sonra krallarla büyük bir toplantı çağırdı ve zengin ödüller vereceğini duyurdu. Guang, Weili kralı, Beijianzhi ve diğerleri, toplam otuz kişi geldi. Başvezir Fu Jiu ve diğerleri, toplam on yedi kişi, korkuya kapılıp denize kaçtı. Weixu kralı gelmedi.[1]

Hepsi oturunca Chao, Guang’dan Weixu kralının neden gelmediğini ve Fu Jiu ile ötekilerin neden kaçtığını sordu. Subaylarına, önceki Koruyucu General’in öldüğü Chen Mu’nun eski şehrinde Guang’ı ve Weili kralını yakalattı. İki kralın başı kesildi ve başları başkente gitti. Birlikler yağma için serbest bırakıldı. Beş binden fazla baş kestiler, on beş bin kişiyi ve üç yüz binden fazla at, sığır ve koyunu aldılar. Chao, Yanqi tahtına Yuan Meng’i oturttu. Ülkeyi yatıştırmak için yarım yıl kaldı. Sonra Batı Bölgeleri’nin elliden fazla devleti rehin verip boyun eğdi.[1] Denizin kıyısındaki Tiaozhi ve Anxi’ye kadar olan devletler, kırk bin li uzaktan, birkaç tercüman aracılığıyla haraç gönderdi.[5]

89’dan 91’e kadar Dou Xian ve subaylarının komutasındaki Han orduları, Güney Asya Hunlarıyla birlikte Kuzey Asya Hunlarını bozkırda bozguna uğrattı. Bu, Han’ın Kuzey Asya Hunlarına Karşı Seferleri’nde anlatılır.[11] Bazı araştırmacılar, kuzeyin çöküşünün bu yenilgilerin ötesinde nedenleri olduğunu savunur. Bu araştırmacılar Chao’nun Tarım havzasındaki işini de bu nedenler arasında sayar, çünkü bu iş kuzeyin hükümdarlık merkezini vahalardan koparmıştır.[12] İkinci bir anlatım aynı noktayı ekonomik terimlerle koyar. 73’ten itibaren Chao’nun seferleri Tarım havzasını ve ipek yollarını Han için güvenceye aldı. Kuzey Asya Hunları oradan sağladıkları zenginliği ve ikmali yitirdi, durumları kötüleşti. Bunun üzerine hükmettikleri halklardan aşırı taleplerde bulundu ve o halklar ayaklandı.[13]

Gan Ying, 97

Yongyuan’ın dokuzuncu yılında, 97’de Chao, subayı Gan Ying’i Daqin’e gönderdi. Gan Ying kıyıdaki Tiaozhi’ye vardı. Geçmek üzereyken Anxi’nin batı sınırındaki denizciler ona denizin geniş olduğunu söyledi. İyi rüzgârla geçişin üç ay, yavaş rüzgârla iki yıl sürdüğünü anlattılar. Yolcular üç yıllık yiyecek taşıyordu. Deniz insanlara yurt özlemi veriyor ve çoğu ölüyordu. Gan Ying bunu duydu ve durdu.[5]

Dönüş ve ölüm

Chao, uzak bir ülkede uzun zaman kaldığını ve yaşlandığını hissetti. Eve dönmeyi özlüyordu. Yongyuan’ın on ikinci yılında, 100’de tahta dilekçe verdi.[1] Üç yıl yanıt gelmeyince kız kardeşi, Cao Shou’nun karısı, imparatora yazdı. Metni korunmuştur. Kız kardeş onu Koruyucu General ve Dingyuan Markisi diye andı. Chao hayatını vermek için yola çıkmış ve küçük başarısının çok ötesinde ödüllendirilmişti. Chen Mu felaketi yolları kestiğinde uzak diyarlarda yalnız başına dönüp dolaşmıştı. Devletlere durumu anlatmış ve onların birliklerini kullanmıştı. Her savaşta önde olmuştu. Birlikte yola çıkan adamların hepsi ölmüştü. Yetmişe yaklaşmıştı ve hastaydı. Saçında siyah kalmamıştı, iki eli uyuşmuş, işitmesi ve görmesi zayıflamıştı. Bastonla yürüyordu. Barbarlar, diye yazdı, doğaları gereği asiydi ve yaşlıları hor görürdü. Ani bir saldırı olsa Chao kendi iradesine uyamazdı ve kuşakların emeği boşa giderdi. Kız kardeşin elinde ondan gelen, ebediyen veda eden bir mektup vardı. Sağ dönsün ve sarayı yeniden görsün.[1] İmparator etkilendi ve onu geri çağırdı.[1]

Hou Han Shu, Chao’nun Batı Bölgeleri’nde otuz bir yıl geçirdiğini söyler. Kız kardeşinin dilekçesi otuz der.[1] On dördüncü yılın sekizinci ayında Luoyang’a vardı ve Ses Atıcıları Albayı yapıldı. Eski göğüs ve kaburga rahatsızlığı varışta ağırlaştı. İmparator hâlini sormak için bir saray hadımı gönderdi ve ilaç verdi. Chao dokuzuncu ayda yetmiş bir yaşında öldü. Saray yas tuttu, kurban için elçiler gönderdi ve bol cenaze armağanları verdi. Oğlu Xiong markisliği devraldı.[1] Bir hesaba göre 32’de doğmuştu.[14]

Wuji albayı Ren Shang, Koruyucu General olarak onun yerini aldı. Ren Shang, Chao’nun yabancı ülkelerde otuz yıldan fazla kaldığını, kendisinin ise ağır bir makamda, derin düşünceden uzak, onu izleyen küçük bir adam olduğunu söyledi. Öğüt istedi. Chao, yaşlandığını ve aklını yitirdiğini yanıtladı. Sınırın ötesindeki subaylar ve erler, dedi, itaatkâr evlat ve torun değildi, suçları yüzünden gönderilmişlerdi. Barbarların kuşların ve hayvanların yüreği vardı, beslenmesi zor, bozulması kolaydı. Ren Shang sert ve aceleciydi. Berrak suda büyük balık olmazdı ve dikkatli bir yönetim aşağıda uyum getirmezdi. Ren Shang rahat ve gevşek olmalı, küçük kusurları bağışlamalı ve yalnızca ana çizgileri tutmalıydı. Chao gittikten sonra Ren Shang arkadaşlarına, Usta Ban’dan harika bir plan beklediğini ve Chao’nun söylediğinin sıradan olduğunu anlattı. Birkaç yıl sonra Batı Bölgeleri ayaklandı. Ren Shang, Chao’nun uyardığı gibi, kusuru yüzünden geri çağrıldı.[1]

Ban Chao’dan sonra

Batı Bölgeleri isyan edince Chao’nun en küçük oğlu Ban Yong askerî binbaşı yapıldı. Kardeşi Xiong ile Dunhuang’dan çıkıp Koruyucu General’i ve Batı Bölgeleri birliklerini geri getirmeye gitti. Koruyucu General makamı kaldırıldı. On yıldan fazla Batı Bölgeleri’nde Han memuru bulunmadı.[1] Kuzey Asya Hunları devletleri yeniden kendi etki alanlarına aldı. Onlarla birlikte on yıldan fazla sınırı bastı.[5]

Dunhuang valisi Cao Zong, Yiwu’yu tutmak için baş kâtip Suo Ban’ı bin kişiden fazla askerle gönderdi. Ön Jushi ve Shanshan kralları ona gelip boyun eğdi. Birkaç ay sonra Kuzey Şanyu ile Arka Jushi kralı birlikte Suo Ban’ı öldürdü. Ön Jushi kralını kovup kuzey yolunu aldılar. Dul İmparatoriçe Deng, Ban Yong’u saraydaki bir toplantıya çağırdı. Birçok vezir Yeşim Kapı’yı kapatıp Batı Bölgeleri’ni terk etmekten yanaydı. Ban Yong buna karşı çıktı. Konuşmasında saraya, Tibet ayaklanmasından sonra Asya Hunlarının vaha devletlerine elçiler gönderdiğini söylediği aktarılır. Elçiler vadesi gelmiş ve ödenmemiş bütün vergileri istedi, tutarları artırdı ve çok kısa bir süre tanıdı. Shanshan ile Jushi korktu ve öfkelendi.[1][15] Asya Hunlarının vahalardan, onlardan vergi, asker ve at alarak geçindiğini savunduğu aktarılır.[1][16] Ayrıca Karaşar ve Kuça yollarını örtmek, Shanshan ile Hotan’ı sağlamlaştırmak ve kuzeyden gelen akınları denetlemek için Loulan’da bir askerî koloni kurulmasını istediği de söylenir.[1][17] Saray, Dunhuang’da üç yüz kişilik bir kamp ile Batı Bölgeleri için bir yardımcı albaylığı geri getirdi. Buna rağmen Asya Hunları Jushi ile birlikte sonrasında sık sık akın etti ve Hexi çok zarar gördü.[1]

Ban Yong sonra Batı Bölgeleri baş kâtibi olarak beş yüz adamla Liuzhong’a yeniden çıktı.[5] Liuzhong, Turfan çukurluğunda Gaochang yakınındaki bugünkü Lükçün’dür.[18] Bu karargâh seçimi, o sırada en çok kullanılan yolun kuzey yolu olduğunun işareti diye okunabilir.[19] Bir tarihlemeye göre 123’te atandı, Ocak 124’te Loulan’a vardı ve 126’da Jushi topraklarını yatıştırdı.[20] Kuça ona boyun eğdi. Dunhuang, Zhangye ve Jiuquan’dan ve devletlerden gelen birliklerle Arka Jushi kralı Junjiu’yu yendi. Sekiz bin baş ve elli bin hayvan aldı. Junjiu’yu ve yetki nişanı taşıyan bir Asya Hun elçisini yakaladı. Onların başlarını Suo Ban’ın öldüğü yerde kesti. Sonra Huyan kralını yendi, kral kaçtı. Halkından yirmi bin kişi teslim oldu. Şanyu’nun bir kuzenini yakaladı ve Arka Jushi’nin yeni kralına onu kendi eliyle kestirdi. Amaç, Jushi ile Asya Hunları arasını açmaktı. Aynı tarihlemeye göre Huyan kralına karşı sefer 126 kışında yapıldı.[21] Kuzey Şanyu on bin atlıyla Arka Jushi’ye girince Ban Yong’un yüzbaşısı onu kovdu.[1] Yalnızca Yanqi kralı Yuan Meng hâlâ boyun eğmemişti. Ona yapılan saldırıda Dunhuang valisi Zhang Lang kendi suçunu aklamak için erken vardı. Yuan Meng’in teslimini aldı ve eve döndü. Yuan Meng kendini bağlamadı, yalnızca bir oğul gönderdi. Ban Yong geç kaldığı için mahkûm edildi. Hapse atıldı ve görevden alındı. Evinde öldü.[1]

Kaynaklar

Fan Ye, Hou Han Shu’nun Batı Bölgeleri bölümünü bir hükümle kapatır. Zhang Qian’ın uzağa gitme hırsı vardı, der, Ban Chao ise markis olma isteğiyle yükseldi. İkisi de uzak batıda başarı kazandı.[5] Bölüm, okuyucusunu Hotan, Shule ve Suoju’nun ayrıntıları için Chao’nun biyografisine yollar.[5]

Ban Chao’nun ailesi metinlerin ardında durur. Babası Ban Biao Han Shu’yu başlattı. Ağabeyi Ban Gu ile kız kardeşi Ban Zhao onu sürdürdü.[22] Oğlu Ban Yong’un yaklaşık 125’te yazdığı bir raporun, Hou Han Shu’nun Batı Bölgeleri anlatımına esin verdiği söylenir.[3][23] Bölümün kendisi, hepsinin imparator An’ın saltanatının sonunda Ban Yong tarafından kaydedildiğini söyleyerek biter.[5] Biyografi ve Batı Bölgeleri bölümü tek bir yazara aittir. Bu yüzden bağımsız tanık olarak birbirlerini doğrulamazlar.

Notlar

  1. ^ a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z aa ab ac ad ae af ag ah ai aj ak al am an ao ap Hou Han Shu, juan 47
  2. ^ Hou Han Shu, juan 47; Hou Han Shu, juan 88
  3. ^ a b de la Vaissière 2005a, p. 38
  4. ^ Herrmann 1910, p. 75,81,124
  5. ^ a b c d e f g h i Hou Han Shu, juan 88
  6. ^ Herrmann 1910, p. 124
  7. ^ a b Herrmann 1910, p. 125
  8. ^ Herrmann 1910, p. 89
  9. ^ Sinor 1990, p. 163
  10. ^ Herrmann 1910, p. 81–82,126
  11. ^ Hou Han Shu, juan 89
  12. ^ Sinor 1990, p. 147–148
  13. ^ Jagchid 1989, p. 65
  14. ^ Golden 1992, p. 63
  15. ^ Ögel 2015, p. 341
  16. ^ Ögel 2015, p. 343
  17. ^ Ögel 2015, p. 342
  18. ^ Herrmann 1910, p. 47,127
  19. ^ Herrmann 1910, p. 127
  20. ^ Ögel 2015, p. 344–345
  21. ^ Ögel 2015, p. 346
  22. ^ de la Vaissière 2005a, p. 25
  23. ^ Herrmann 1910, p. 45–46

Kaynaklar

Literatür

  • Peter B. Golden, An Introduction to the History of the Turkic Peoples (1992)
  • Denis Sinor (ed.), The Cambridge History of Early Inner Asia (1990)
  • Étienne de la Vaissière, Sogdian Traders: A History (2005)
  • Albert Herrmann, Die alten Seidenstrassen zwischen China und Syrien. Beiträge zur alten Geographie Asiens, Bd. 1 (1910)
  • Sechin Jagchid; Van Jay Symons, Peace, War, and Trade Along the Great Wall. Nomadic-Chinese Interaction through Two Millennia (1989)
  • Bahaeddin Ögel, Büyük Hun İmparatorluğu Tarihi II (2015)

İlgili maddeler

Buraya bağlantı verenler3

Devletler
Kushan Empire · Shanshan
Yerler
Jade Gate

Bu maddeyi kaynak göster

Yavuz, Emre-E. “Ban Chao.” Turkic Atlas, revised 8 November 2026. https://turkicatlas.org/persons/ban-chao/

Son güncelleme: 8 Kasım 2026