Hotan

Hotan, Tarım Havzası’nın güney kenarında bir krallıktı. Shiji, Hotan’ın batısındaki ırmakların batıya aktığını kaydeder. Doğusundaki ırmaklar ise doğuya, Tuz Bataklığı’na akar.^[1]^[2]^[3] Zhang Qian yardımcılarından birini oraya gönderdi.^[1] 313 dolaylarında Orta Asya’dan Çin’e giden tüccarlar Pamir’i aştı. Hotan ve Loulan’dan geçtiler.^[4]

Han döneminde

Han Shu, Hotan kralının Batı Şehri’nde oturduğunu söyler. Ülkede 3.300 hane, 19.300 kişi ve silah taşıyabilecek 2.400 erkek sayar. Ülkede çok yeşim bulunduğunu ve ırmağın kaynağının orada çıktığını da söyler.^[2] Hou Han Shu 32.000 hane, 83.000 kişi ve 30.000’den fazla erkek sayar.^[5] Batı Şehri, bugünkü kasabanın yaklaşık sekiz kilometre batısındaki Yotkan harabeleriyle özdeşleştirilir.^[6] Hotan, Shanshan ve Yarkand, Han Shu’da üç yeşim ülkesidir.^[2]^[7]

Han elçileri Sarı Irmak’ın kaynağını izledi. Irmağın Hotan’da, yeşim bakımından zengin dağlarda doğduğunu gördüler. Numuneleri eve getirdiler. İmparator eski haritalara ve kitaplara baktı ve ırmağın çıktığı dağa Kunlun adını verdi.^[1] Tarih yaklaşık MÖ 105’tir.^[8]

Xuanzang’ın Hotan’ı

Xuanzang, ne dut ağacı ne ipek böceği olan Hotan’ın bunları nasıl edindiğini anlatır. Kral, doğunun hükümdarından eş olarak bir Çinli prenses istedi. Prensese ülkesinde ipek bulunmadığını bildirdi. Prenses dut tohumlarını ve ipek böceği yumurtalarını başlığının pamuk dolgusuna sakladı. Sınır muhafızları her şeyi aradı ama başlığı aramaya cesaret edemedi. Prenses Hotan’da ipek böceklerinin öldürülmesini yasaklayan bir fermanı taşa kazıttı. Bir manastır da yaptırdı.^[9]

Xuanzang, Hotan’ın doğusundaki Pimo’da, yaklaşık yirmi ayak yüksekliğinde, sandal ağacından ayakta duran bir Buda heykeli gördü. Heykel ışık yayıyordu. Hastalıklarına karşılık gelen heykel bölümüne altın yaprak yapıştıran hastalar iyileşirdi.^[10] Yerel anlatıya göre heykeli Buda’nın sağlığında Kausambi Kralı Udayana yaptırmıştı. Heykel havada uçarak Hotan’ın kuzeyindeki Holaoluojia kentine gitti. Oradaki halk heykele saygı göstermiş bir arhatı gömdü. Sonra bir kum yağmuru kenti gömdü. Heykel, uyarılmış tek adamla birlikte Pimo’ya geldi.^[11] Gömülü kent hikâyesi İndus ülkelerine ait bir masal olabilir. Bu masal Türkistan’da ancak sonradan yerel bir efsane olmuştur.^[12]

Xuanzang’dan bir yüzyıl önce Song Yun 518 ile 522 arasında yolculuk etti ve heykeli, Hanmo dediği bir kasabanın on beş li güneyindeki bir tapınakta gördü.^[13] Tapınağın ipek sancakları ve tentelerinin sayısı on binleri buluyordu. Yazılı sancaklardaki tarihler 495 ile 513 arasındaydı. Bir sancak Yao Qin dönemine, yani 384 ile 417 arasına kadar uzanıyordu.^[13] İki anlatımın aynı heykeli tarif ettiği kabul edilir, kasabanın adı farklı verilmiş olsa da.^[14] Song Yun Holaoluojia hikâyesini anlatmaz. Bu hikâye heykelin tarihine sonradan eklenmiş olabilir.^[15]

Jin döneminden Karahanlılara

Lop Nor’dan çıkan Jin dönemine ait bir Çin kayıt tahtası, bir Hotan elçisine üç sheng verir.^[16] Endere’den, üçüncü yüzyıl sonu ya da dördüncü yüzyıl başına ait bir deve satış sözleşmesi, bir Hotan kralının saltanat yıllarıyla tarihlenir. Sözleşme bir Soğdlu’nun adını verir ve Hotan’da bir Soğd topluluğunun bulunduğunu gösterir.^[17] Hotan, ikinci yüzyılın başında bir süre Kuşan imparatorluğuna ait olmuş olabilir.^[18] 1006’da Karahanlılar, Müslüman tüccarların ve Budist hacıların hâlâ buluştuğu kasabayı aldı. Kasaba üzerinden Gazneliler’e misk ve ipek sağladılar.^[19]

Notlar

^ a b c Shiji, juan 123
^ a b c Han Shu, juan 96
^ Herrmann 1910, p. 61
^ de la Vaissière 2005a, p. 46
^ Hou Han Shu, juan 88
^ Herrmann 1910, p. 93
^ Herrmann 1910, p. 122
^ Herrmann 1910, p. 66
^ Record of the Western Regions; Julien 1857–1858, p. 238–239
^ Record of the Western Regions; Julien 1857–1858, p. 243
^ Record of the Western Regions; Julien 1857–1858, p. 243–245
^ Lüders 1930, p. 59
^ a b Lüders 1930, p. 30
^ Lüders 1930, p. 30–31
^ Lüders 1930, p. 31
^ Chavannes 1913, p. 171
^ de la Vaissière 2005a, p. 58
^ de la Vaissière 2005a, p. 84
^ de la Vaissière 2005a, p. 321

Kaynaklar

Shiji, juan 123
Han Shu, juan 96 (after Shiji)
Hou Han Shu, juan 88
Record of the Western Regions

Literatür

Étienne de la Vaissière, Sogdian Traders: A History (2005)
Édouard Chavannes, Les documents chinois découverts par Aurel Stein dans les sables du Turkestan oriental (1913)
Albert Herrmann, Die alten Seidenstrassen zwischen China und Syrien. Beiträge zur alten Geographie Asiens, Bd. 1 (1910)
Heinrich Lüders, Weitere Beiträge zur Geschichte und Geographie von Ostturkestan (1930)
Stanislas Julien, Mémoires sur les contrées occidentales (1857–1858)