Rouran epochGöktürk epochUyghur epochKirghiz epoch
RouranFirst GöktürkTang ruleSecond GöktürkUyghurKirghizHunsWestern GöktürkTürgeshKarlukKhazar
  • 400
  • 500
  • 600
  • 700
  • 800
  • 900

Koʻk turk–Sosoniy savdo mojarosi Istemi boshchiligidagi gʻarbiy Koʻk turklar bilan Xusrav I boshchiligidagi Sosoniylar Eroni oʻrtasida 560-yillarda ipakni Eron orqali sotish yuzasidan boʻlgan nizo edi. Xusrav Koʻk turklarning ipagini ham, ularning elchilarini ham rad etdi. Rad etish eftalitlarga qarshi urush hamkorligiga barham berdi.[1] Koʻk turklar javoban ipagini ham, elchilarini ham Eronni aylanib Konstantinopolga yubordi. Ular yana Eronga qarshi rimliklar bilan ittifoq izladi.[2]

Oksusdagi chegara

Nizo ikki kuch birgalikda qozongan gʻalabadan, Koʻk turk–Eftalit urushidan boshlandi.[3] Istemi shimoldan, Xusrav janubdan eftalitlar davlatini yoʻq qildi. Gʻoliblar uning yerlarini boʻlib oldi.[3] Koʻk turklar Amudaryoning, yunon mualliflarining Oksusining shimolidagi hududlarni oldi.[4] Menander Sugʻdiyona shaharlari uchun natijani bayon qiladi. Sugʻdlar eftalitlarning tobelari edi, endi Koʻk turklarning tobelari boʻldi.[5]

Koʻk turk xoqonligi birinchi marta Sosoniylar imperiyasi bilan chegaradosh boʻldi.[6] Bir bayonga koʻra, Buxoroning janubi-sharqidagi kichik tuman hech bir tomonga tegmadi va keyinroq ishqalanish sababiga aylandi.[6] Xuddi shu bayonga koʻra, Istemi va Xusrav 560-yilda Kaspiy boʻyidagi Gurganda uchrashdi. Ular chegarani Orol dengizidan boshlab Oksus boʻylab belgilab, hujum qilmaslik shartnomasi tuzdi.[7] Istemi uni mustahkamlash uchun qizlaridan birini Xusravga turmushga berdi.[8] Tabariy Xusravning vorisi Hormizdni xoqon qizining oʻgʻli deb nomlaydi.[9]

Fors anʼanasi daryo chizigʻidan koʻproqni daʼvo qiladi.[10] Tabariy Xusravni Balxdan nariga oʻtkazadi va qoʻshinlarini Fargʻonada joylashtiradi.[11] Bir oʻqish buni rad etadi, chunki Menander sugʻdlarni eftalitlar qulagandan keyin Koʻk turklarning tobelari qilib koʻrsatadi.[12] Bu oʻqishga koʻra, Movarounnahr hech qachon Sosoniy boʻlmagan. Oksus chegarasiga, ehtimol, birinchi marta Xusrav I davrida yetilgan.[13] Ikkinchi oʻqish chegaralanishni Oksusga, Temir Darvoza dovonini esa ikki imperiya oʻrtasidagi chegaraga qoʻyadi.[14] Birinchi oʻqishda ikki istilochi endi shu qadar yaqin turardiki, ular oʻrtasidagi nizo muqarrar edi.[12]

Shunday boʻlsa ham, shartnoma Eronni yangi vaziyatga koʻndirmadi.[15]

Ipak, sugʻdlar va xitoy toʻlovlari

Sugʻdlar Koʻk turk xonlari yonida boshidan turgan edi.[16] Ular xoqonlikning tijorat manfaatlarini boshqargan. Ular uni Konstantinopolga, Koʻk turklar Xitoydan olgan ipakning oxirgi bozoriga yoʻnaltirdi.[4] Ularning shaharlari xoqonlik ostida katta mustaqillikni saqlab qoldi.[17]

Ipak xitoy saroylaridan kelgan. Zhou Shu qayd etishicha, Mukan davridan boshlab xoqonlik bilan qarindoshlik rishtalari bilan bogʻlangan Chjou saroyi unga yiliga yuz ming boʻlak ipak va brokar bergan.[18] Qi Koʻk turk bosqinlaridan qoʻrqib, xuddi shuni qilish uchun xazinasini boʻshatgan.[18] Bir oʻqish sugʻdlar Eronda sotmoqchi boʻlgan ipakni aynan shu toʻlov deb oladi.[19] Bu oʻqishga koʻra, sugʻdlar Koʻk turk shahzodalariga ishlatilmagan ortiqchani gʻarbga olib borib, xitoy toʻlovlaridan foydani ikki baravar qilishni taklif qilgan.[20]

Shuning uchun sugʻdlarga xaridor kerak edi. Eng yaqini Eron edi. Eronning narigi tomonida Rim imperiyasi bozori yotardi.

Sosoniylarning savdoni nazorati

Eronning oʻz savdogarlar sinfi bor edi. VI asrda Sosoniy davlati choʻqqisida edi. Uning savdogarlari sugʻdlarning asosiy raqiblari edi.[21] Bir oʻqish Sosoniy siyosatini chegara savdosini nazorat qilish deb tasvirlaydi.[22] Rim bilan shartnomalar almashuv joylarini belgilagan. Savdo ruxsatnomalari xorijiy savdogarlarni katta chegara shaharlari bilan cheklagan.[23] Sugʻdlar bilan suriyalik yoki yunon savdogarlari oʻrtasidagi toʻgʻridan-toʻgʻri aloqa Eronning vositachilik rolini tugatgan boʻlardi. Shohning buni rad etishga har qanday asosi bor edi.[24] Sharqda sugʻdlar, ehtimol, Marv bilan, hech boʻlmasa Holvan tomon ketgan eski shoh yoʻli bilan cheklangan edi.[24]

Menander Xusravning sababini xuddi shu soʻzlar bilan beradi.[25] Shoh sugʻdlarning iltimosini yoqtirmadi, chunki u Koʻk turklarga fors hududiga erkin kirish imkonini berardi.[25]

Vizantiyada ipak ishlab chiqarish

Bozorning gʻarbiy uchi shu vaqtning oʻzida oʻzgarayotgan edi. Bir oʻqishda ikki sugʻd imperator Yustinian topshirigʻi bilan ipak qurtlarini Xoʻtandan yosh xoqonlik orqali Konstantinopolga yashirincha olib keladi.[26] Bu oʻqishga koʻra, Vizantiya 555-yildan oʻz ipagini ishlab chiqara oldi. Xitoy va fors monopoliyasi buzildi.[27] Ikkinchi oʻqishga koʻra, Vizantiya oʻz ishlab chiqarishini endigina boshlagan edi. Shuning uchun u Koʻk turk ipagiga kamroq ishtiyoqmand edi.[28]

Yunon mualliflari yashirincha olib kelishni ikki variantda hikoya qiladi.[29] Prokopiy rohiblar tuxumlarni u Serinda deb ataydigan yurtdan olib kelganini aytadi.[29] Vizantiyalik Teofan bir forsning ularni kovak tayoqda olib kelganini aytadi.[29] Teofan qoʻshimcha qiladiki, Yustin II keyinroq Koʻk turk elchilariga ipak qurtlarini parvarishlashni koʻrsatgan. Elchilar hayratda qolgan, chunki Koʻk turklar oʻshanda serlarning bozorlari va portlarini tutardi.[29]

Xusravga birinchi elchilik

Ktesifonga elchiliklar sugʻdlarning iltimosidan boshlandi.[5] Sugʻdlar oʻz shohidan forslarga elchilik yuborishni soʻradi, toki ular xom ipakni midiyaliklarga sotsin.[5] Bir bayonda sugʻd savdogar gildiyalarining boshliqlari 568-yilda oʻz shahar shohlarining ruxsati bilan Istemi oldiga keldi. Ular Ktesifondagi fors saroyiga borishga ruxsat soʻradi.[30] Ular fors hududi orqali savdo qilish uchun Xusravning ruxsatini xohladi.[15] Istemi faqat istamaygina rozi boʻldi. U nufuzli sugʻd savdogarlaridan iborat vakillar guruhini yubordi.[27] Menanderda shoh, uni Dizaboulos deb ataydi, rozi boʻlib, sugʻd elchilarini yubordi. Ularni Maniakh boshqardi.[25]

Tekis choʻlda yolgʻiz turgan baland gʻisht devor va ulkan singan parabolik ravoq
Ktesifondagi Toq-i Kisro, Sosoniy saroyining Dajla boʻyidagi katta gumbazli zali, 1932-yilda suratga olingan. Photograph: American Colony Photo Department, 1932; Library of Congress, no known restrictions.

Fors saroyida elchilar ipak savdosi toʻsiqsiz oʻtishiga ruxsat berilishini soʻradi.[25] Xusrav ularni kundan kunga kechiktirdi. Ular qistaganda, u kengash chaqirdi.[25] U yerda eftalit Katulph maslahat berdi.[25] U oʻz shohi uning xotiniga zoʻrlik qilgandan keyin oʻz xalqiga Koʻk turklar oldida xiyonat qilgan edi. Keyin u forslar tomoniga oʻtgan edi.[25] U shohga ipakni narxida sotib olib, elchilar koʻz oldida yoqishni aytdi. Shunda shoh ularga nohaqlik qilgandek koʻrinmasdi. Uning Koʻk turklardan ipak xohlamasligi ravshan boʻlardi.[25]

Ipak yoqildi. Bir bayonda Xusravning fuqarolari mollarni ochiq koʻchada, hammaning koʻz oldida yondirdi.[31] Xusrav Eron manfaatidan kelib chiqib harakat qilayotganini va Koʻk turklar bilan ipak savdosiga yoʻl qoʻymasligini koʻrsatmoqchi edi.[31] Menanderda ipak elchilar koʻz oldida yoqiladi. Sugʻdlar norozi holda uyiga qaytdi.[25]

Ikkinchi elchilik

Istemi darhol ikkinchi elchilik yubordi, bu safar Koʻk turklardan. U forslarni oʻz davlatining doʻstlariga aylantirmoqchi edi.[25] Xusrav fors amaldorlari va Katulph bilan kengashdi.[25] Ular Koʻk turklar bilan doʻstlikni butunlay fors manfaatiga zid deb baholadi, chunki ularning soʻzlari bilan aytganda, skif xalqi ishonchsiz edi.[1]

Bir bayonda Xusrav vakillar guruhining bir qismini ziyofatda zaharlatdi, shunda Koʻk turklar Eronga elchi yuborishni toʻxtatadi.[32] Forslar odatdan tashqari qurgʻoqchilik va issiqni aybladi. Faqat bir necha Koʻk turk qutuldi.[33] Menanderda elchilarning koʻpi ovqatlariga aralashtirilgan zahardan oʻldi. Uch yoki toʻrt kishi qochib qutuldi.[34] Forslar orasida elchilar boʻgʻuvchi issiqdan oʻldi degan mish-mish tarqaldi, chunki ularning oʻz yurti koʻpincha qor ostida yotadi.[34]

Istemi aldanmadi. Menander uni zukko va tadbirkor deb ataydi. U Istemi elchilari oʻldirilgan deb ishongan, bu haqiqatan ham shunday edi, deydi.[34] Menander forslar va Koʻk turklar adovatini shu lahzadan boshlaydi.[34] Natija ikkala tomondan yopiq chegara boʻldi. Sugʻd savdogarlarida savdo qilish ruxsati yoʻq edi. Koʻk turklarda fors hududidan oʻtish yoʻli yoʻq edi.[33]

Xusravning mudofaa inshootlari va Sinjibuning talablari

Tabariy nizoning fors tomonini hikoya qiladi.[35] Odatdagi aynanlashtirishda uning xoqoni Sinjibu Istemidir.[36] Xusrav Sul hududida Gurgandan qazib olingan tosh bilan shaharlar, qasrlar va devorlar qurdi.[37] U Sul darvozasini va xoqon kelishi kerak boʻlgan yoʻllar va dovonlarni mustahkamladi.[38] Bir oʻqishga koʻra, Sul Kaspiyning janubi-sharqidagi Gurgandagi joy edi.[39]

Keyin Sinjibu darvozaga keldi.[10] U abxazlar, bangarlar va balangarlarni oʻz tomoniga ogʻdirgan edi. Ular unga fors shohlari ularni doim toʻlovlar bilan sotib olganini aytdi.[40] Xoqon yuz oʻn ming jangchi bilan yoʻlga chiqdi. Sulda u oʻzi uchun pul va uch xalq uchun eski toʻlovlarni talab qildi.[10] Xusrav rad etdi. Sul darvozasi mustahkamlangan edi. Besh ming askar Armaniston chegarasini tutardi.[38] Sinjibu mudofaa qanchalik kuchli ekanini bilgach, maqsadiga yetmay uyiga qaytdi.[38]

Tabariy bu voqeaga yil bermaydi. Bir oʻqishga koʻra, fors bayoni Gurgan devorlarini Kavkaz bilan adashtiradi. Bu oʻqishda Sinjibuning haqiqiy maqsadi Gurgan devorlari himoya qilgan Xurosonning bir qismi edi.[36]

Konstantinopolga burilish

Menander sugʻdlar boshligʻi deb ataydigan Maniakh fursatdan foydalandi.[34] U Istemiga Koʻk turklar uchun rimliklarga xushomad qilib, ipakni ularga olib borish yaxshiroq ekanini maslahat berdi, chunki rimliklar uni boshqa har qanday xalqdan koʻproq ishlatadi.[34] U rimliklar va Koʻk turklar doʻst boʻlishi uchun Koʻk turk elchilari bilan oʻzi borishni taklif qildi.[34] Istemi rozi boʻldi. U Maniakhni salomlar, juda qimmatli ipak sovgʻasi va imperatorga maktub bilan yubordi.[34]

Bir bayonda Istemi rejani bir mulohaza bilan qabul qildi: dushmanining dushmani doʻsti boʻlishi mumkin.[41] Elchilik Yustin II ning toʻrtinchi yili boshida Konstantinopolga yetdi. Elchilar tinchlik va harbiy ittifoq soʻradi.[42] Kengroq Koʻk turklarning Ipak yoʻli boʻylab kengayishining bir bobi boʻlgan Eron bilan nizo shu tariqa Koʻk turk–Vizantiya ittifoqini tugʻdirdi.[2]

Talasdagi fors elchisi

Yustin Zemarchosni Maniakh bilan orqaga yubordi. Javob elchiligi Istemini urushga tayyorlanayotgan holda topdi.[43] Istemi Zemarchos va uning yigirma kishisini forslarga qarshi yurishiga birga oldi.[44] Talas deb ataluvchi joyda uni fors elchisi kutib oldi.[45]

Istemi ikkala elchini ziyofatga taklif qildi va rimliklarni sharafliroq oʻrindiqqa oʻtqazdi.[46] U forslardan koʻrgan zulmlaridan uzoq shikoyat qildi. Aynan shuning uchun urushga ketayotganini aytdi.[46] Fors elchisi ovqat paytidagi sukut odatini buzdi va ayblovlarga shu qadar qizgʻin javob berdiki, hozir boʻlganlar uning gʻazabiga hayron qoldi.[46] Shundan keyin ular ajraldi. Istemi forslarga qarshi yurishiga tayyorgarlik koʻrdi.[46]

Bir bayonda odobning buzilishi Istemini hujum qilish qarorida mustahkamladi.[47] Xuddi shu bayon yurishni talon-tarojga qaratilgan kichikroq yurish deb oladi.[47] U Istemining Eronga yurishini 569-yilga qoʻyadi.[48] Ikkinchi oʻqish Zemarchos xoqon bilan birga boʻlgan paytda, 569 yoki 570-yilda Eronga qarshi dadil zarbani qoʻyadi.[36] Menander yurishni hikoya qilmaydi. Boshqa parchada u Koʻk turklar Midiyaga bostirib kirib, yerni xarob qilganini aytadi. Ular Yustinni urushga tortish uchun uning oldiga elchilik yubordi.[49] Rim va Eron oʻrtasidagi urushning koʻp sabablaridan Menander Koʻk turklarni Yustinni eng koʻp qizdirgan sabab deb nomlaydi.[50]

Kavkaz orqali ipak

Sugʻd ipagi endi Konstantinopolga shimoliy yoʻl orqali bordi.[51] Maniakh bulutlarga yaqin togʻlar, tekisliklar, koʻllar va daryolar orqali yurdi. U shaharga yetish uchun Kavkazdan oʻtdi.[51] Bir oʻqishga koʻra, elchilik Kaspiyning shimolidan oʻtdi, chunki janubiy yoʻl Gurganda toʻsilgan edi.[52]

Eron shimoliy yoʻlni ham yopishga urindi. Zemarchos qaytayotganda ugurlar uni toʻrt ming fors Kophen daryosida poylab yotganidan ogohlantirdi.[53] Alaniyada hukmdor Sarodios forslar Suania yaqinida kutib turganidan ogohlantirdi.[54] Zemarchos aldash uchun ipak yuklangan oʻn yuk tashuvchini Mindimian yoʻli boʻylab yubordi. Oʻzi Dareine yoʻli bilan Qora dengizga bordi.[54] 576-yilgacha Koʻk turk saroyiga yana beshta Rim elchiligi bordi. Bir bayonda har biriga yoʻlda fors yollanma askarlari hujum qilgan.[55]

Ipak baribir yetib keldi. Turlik Grigoriy forsarmanlar 571-yilda imperator oldiga toʻqilmagan ipakning katta zaxirasi bilan kelganini qayd etadi. Bir oʻqish buni Kavkaz orqali savdoning mevasi deb oladi.[56]

Keyingi yoʻnalish

Fors javobi dashtdan naridan ham oʻtdi.[57] Vizantiyalik Teofan Eronning Janubiy Arabistonni bosib olishini Markaziy Osiyoga Rim elchiliklaridan keyin, ularga javob sifatida qoʻyadi.[57] 571-yilgi arman qoʻzgʻoloni keyin keldi. Rim va Eron oʻrtasidagi urush 572-yilda boshlandi.[57]

Oksusdagi chegara nizo chizigʻi boʻlib qoldi. Tabariy Hormizd IV ni Koʻk turk malikasining oʻgʻli qiladi. U shu shohning oʻn birinchi yilida Šāba, «turklarning shohlar shohi»ni uch yuz ming kishi bilan Badgʻis va Hirotgacha yurtiradi.[58] Bahrom Chubin uni oʻq bilan oʻldirdi.[59] Bir bayonda ikkala tomon ham 588–589-yillardagi urushni xohladi. Forslar Movarounnahrni tarixiy asoslarda daʼvo qildi.[60] Birinchi katta Koʻk turk–Eron urushi ipak yuzasidan nizoning uzoq oqibati edi.

Nizoning oʻqishlari

Nizo bir necha xil oʻqiladi. Bir oʻqish tijorat urushini, Sosoniylar va sugʻdlar oʻrtasidagi blokadani koʻradi.[61] U rad etishni Eronning Yamanni egallashi bilan bogʻlaydi, goʻyo Eron Vizantiyaga barcha yoʻllarni bir vaqtda yopgan.[62] Ikkinchi oʻqish buni rad etadi, chunki Yamanning zabt etilishi Markaziy Osiyodagi voqealardan keyin kelgan.[57] U gulxanni yuqori siyosat bilan birlashgan chegara siyosati deb oladi. Ipak Xitoy yangi dushmanga toʻlagan xirojning mahsuloti va ramzi edi.[24] Bu oʻqishga koʻra, Eron Koʻk turklarni har vosita bilan toʻsishni tanladi, bu ipakdan foydalanishni oliyjanob rad etishdan boshlandi. U musodara bergan urush sababidan qochdi.[63]

Uchinchi oʻqish ikki tijorat siyosatining kelishmovchiligini koʻradi, chunki ikkala kuch ham Ipak yoʻlining gʻarbiy uchini nazorat qilishga intilgan.[4] Toʻrtinchi oʻqish sababni Xusravning Koʻk turklarning savdo imtiyozlarini rad etishiga qoʻyadi. Rad etish uning Istemi bilan doʻstligini buzdi va Koʻk turklar bilan Vizantiyani birlashtirdi.[64] Beshinchi oʻqish savdo sababini 589-yilgi urushgacha uzaytiradi. U urushni Sosoniylarning sharq va gʻarb oʻrtasidagi savdoni tutishini buzishga urinish deb oladi.[65] Oltinchisi bu daʼvo hali isbotlanishi kerak, deb hisoblaydi.[65]

Oʻqishlar davomiylikda ham farq qiladi. Biri siyosiy sabab tez soʻngan deb hisoblaydi. Muvaffaqiyatsizlik faqat juda qisqa muddatga tegishli edi.[66] Menanderda fors saroyidagi rad etish Koʻk turklar va rimliklarni Eronga qarshi birlashtirgan adovatni boshladi.[2] Sugʻd elchilari koʻz oldida yoqilgan ipak Koʻk turk siyosatining gʻarbdagi yoʻnalishini bir avlodga belgilab berdi.

Izohlar

  1. ^ a b Menander Protector; Dindorf 1871, p. 46–47
  2. ^ a b c Menander Protector; Dindorf 1871, p. 47–49
  3. ^ a b Golden 1992, p. 127–128
  4. ^ a b c Golden 1992, p. 128
  5. ^ a b c Menander Protector; Dindorf 1871, p. 45
  6. ^ a b Yavuz 2025, p. 274
  7. ^ Yavuz 2025, p. 278–279
  8. ^ Yavuz 2025, p. 278
  9. ^ Tabari; Nöldeke 1879, p. 252
  10. ^ a b c Tabari; Nöldeke 1879, p. 159
  11. ^ Tabari; Nöldeke 1879, p. 167
  12. ^ a b Nöldeke 1879, p. 159
  13. ^ Nöldeke 1879, p. 17
  14. ^ Chavannes 1903, p. 228–229
  15. ^ a b Yavuz 2025, p. 280
  16. ^ Golden 1992, p. 122
  17. ^ Golden 1992, p. 144–145
  18. ^ a b Zhou Shu (Book of Zhou), juan 50
  19. ^ de la Vaissière 2005a, p. 209–210
  20. ^ de la Vaissière 2005a, p. 210
  21. ^ de la Vaissière 2005a, p. 227
  22. ^ de la Vaissière 2005a, p. 230
  23. ^ de la Vaissière 2005a, p. 230–231
  24. ^ a b c de la Vaissière 2005a, p. 231
  25. ^ a b c d e f g h i j k Menander Protector; Dindorf 1871, p. 46
  26. ^ Yavuz 2025, p. 285
  27. ^ a b Yavuz 2025, p. 281
  28. ^ Golden 1992, p. 129
  29. ^ a b c d Chavannes 1903, p. 233
  30. ^ Yavuz 2025, p. 280–281
  31. ^ a b Yavuz 2025, p. 282
  32. ^ Yavuz 2025, p. 282–283
  33. ^ a b Yavuz 2025, p. 283
  34. ^ a b c d e f g h Menander Protector; Dindorf 1871, p. 47
  35. ^ Tabari; Nöldeke 1879, p. 158–160
  36. ^ a b c Nöldeke 1879, p. 158
  37. ^ Tabari; Nöldeke 1879, p. 158
  38. ^ a b c Tabari; Nöldeke 1879, p. 160
  39. ^ Nöldeke 1879, p. 123
  40. ^ Tabari; Nöldeke 1879, p. 158–159
  41. ^ Yavuz 2025, p. 284–285
  42. ^ Menander Protector; Dindorf 1871, p. 45–49
  43. ^ Menander Protector; Dindorf 1871, p. 49–52
  44. ^ Menander Protector; Dindorf 1871, p. 52
  45. ^ Menander Protector; Dindorf 1871, p. 52–53
  46. ^ a b c d Menander Protector; Dindorf 1871, p. 53
  47. ^ a b Yavuz 2025, p. 292
  48. ^ Yavuz 2025, p. 388
  49. ^ Menander Protector; Dindorf 1871, p. 68–69
  50. ^ Menander Protector; Dindorf 1871, p. 68
  51. ^ a b Menander Protector; Dindorf 1871, p. 48
  52. ^ Chavannes 1903, p. 235
  53. ^ Menander Protector; Dindorf 1871, p. 55
  54. ^ a b Menander Protector; Dindorf 1871, p. 56
  55. ^ Yavuz 2025, p. 293
  56. ^ de la Vaissière 2005a, p. 235–236
  57. ^ a b c d de la Vaissière 2005a, p. 229
  58. ^ Tabari; Nöldeke 1879, p. 269
  59. ^ Tabari; Nöldeke 1879, p. 271
  60. ^ Yavuz 2025, p. 326
  61. ^ de la Vaissière 2005a, p. 228
  62. ^ de la Vaissière 2005a, p. 228–229
  63. ^ de la Vaissière 2005a, p. 231–232
  64. ^ Yavuz 2025, p. 448
  65. ^ a b Golden 1992, p. 133
  66. ^ de la Vaissière 2005a, p. 232

Manbalar

Adabiyot

  • Emre-E. Yavuz, The Gokturk Empire: 2nd Edition (2025)
  • Étienne de la Vaissière, Sogdian Traders: A History (2005)
  • Peter B. Golden, An Introduction to the History of the Turkic Peoples (1992)
  • Theodor Nöldeke, Geschichte der Perser und Araber zur Zeit der Sasaniden. Aus der arabischen Chronik des Tabari übersetzt und mit ausführlichen Erläuterungen und Ergänzungen versehn (1879)
  • Édouard Chavannes, Documents sur les Tou-Kiue (Turcs) occidentaux (1903)
  • Ludwig Dindorf (ed.), Historici Graeci minores, Bd. II: Menander Protector et Agathias (1871)

Bogʻliq

What links here11

Persons
Istemi · Khosrow I
States
Sasanian Persia
Conflicts
Göktürk Expansion into Europe · Göktürk–Persian war, 588–589 · The Göktürk–Hephthalite war, 555–563
Battles & Events
Maniakh's embassy to Constantinople, 568
Peoples
History of the Turkic peoples
Institutions and Titles
Raw Materials and Trade among the Turkic Peoples · Silk in the Steppe · The Economy of the Steppe Empires

Cite this article

Yavuz, Emre-E. “Koʻk turk–Sosoniy savdo mojarosi.” Turkic Atlas, revised 8 November 2026. https://turkicatlas.org/conflicts/gokturk-sasanian-trade-conflict/

Last revised: 8 November 2026