628’de İlig Kağan ile yeğeni Töles birbiriyle savaşırken Tang sarayında biri, eski Uzun Sur’u yeniden yaptırmayı ve sınıra asker yerleştirmeyi önerdi.[1] İmparator Taizong bunu reddetti.[1] Göktürk devletinin yıkılmak üzere olduğunu gösteren dört alamet saydı. Bakanlarına, devleti onlar için kendisinin alacağını söyledi, dolayısıyla sura gerek yoktu.[1] Zizhi tongjian bu görüşmeyi, Göktürklerin sınıra akın ettiği dokuzuncu ayın jiwei günü altında kaydeder.[2] İki yıldan kısa bir süre sonra Tang orduları doğu kağanlığını yok etti.[3]

Arka plan

Taizong, 626’da Wei köprüsünde İlig’le barış yemini etmişti.[3] 627’de çölün kuzeyindeki boylar İlig’e karşı ayaklandı. Büyük bir kar da Göktürk sürülerini öldürdü.[3] Bakanlar Taizong’u saldırıya çağırdı, o ise reddetti. Sıradan bir insan bile sözünü tutmak zorundadır, dedi, dünyanın efendisi ise çok daha fazla.[3]

Zizhi tongjian o yılın tartışmasını iki adımda kaydeder.[4] Önce Taizong, Xiao Yu ile Changsun Wuji’ye ne yapılması gerektiğini sordu.[4] İlig ile bakanlarının kör ve zalim olduğunu, çöküşlerinin kesin olduğunu söyledi. Saldırmak yeni yemini bozmak olurdu, saldırmamak ise fırsatı kaçırmak olabilirdi.[4] Xiao Yu saldırıyı salık verdi.[4] Changsun Wuji ise düşmanın sınırı geçmediğini söyledi. Sözü bozmak ve halka yük bindirmek, dedi, gerçek bir hükümdarın savaşı değildir.[4] İmparator kendini tuttu.[4]

Ardından Devlet Törenleri Dairesi bakanı Zheng Yuanshu Göktürklerin yanından döndü.[4] Bozkır halklarının yükselişinin ve çöküşünün koyunlarından ve atlarından okunabileceğini söyledi.[4] Göktürk halkı şimdi açtı ve hayvanları zayıftı. Bu, üç yıl içinde gelecek bir çöküşün alametiydi.[4] Taizong ona katıldı. Yine de Göktürkler kendisine bir gerekçe verene kadar saldırmayı reddetti.[4]

Dört alamet

Xin Tang Shu konuşmayı tam olarak verir.[1] Taizong’a göre Göktürklerde yaz ortasında kırağı düşmüş, beş güneş birlikte doğmuş, üç ay aynı anda parlamış ve ovaları kırmızı bir buğu kaplamıştı.[1] Göktürkler bu felaketleri gördü, ama erdemlerini geliştirmedi. Taizong’un sözleriyle bu, Gök’ten korkmadıkları anlamına geliyordu.[1] Birinci alamet buydu.

Ardından kamplarını düzensiz taşıdıklarını, sürülerinin çoğunun öldüğünü söyledi. Bu, toprağı kullanmadıkları anlamına geliyordu.[1] Geleneklerine göre ölüler yakılırdı. Şimdi hepsini höyüklerin altına gömüyorlardı.[1] Taizong’a göre bu, atalarının buyruğuna sırt çevirmek ve ruhları küçümsemekti.[1] Son alamet, Töles’le çekişmeydi. Bu çekişmede akrabalar birbirine saldırıp birbirini yok ediyordu.[1] Bu dört kusuru taşıyan bir halkın yok olacağı sonucuna varan imparator, sur yapmak yerine onların devletini bakanları için kendisinin alacağını söyledi.[1]

Zizhi tongjian, listesiz daha kısa bir sürüm verir.[2] Taizong orada, Göktürklerin üst üste felaketler yaşadığını söyler. İlig bu felaketlerden korkup yolunu düzeltmedi, aksine daha da zalimleşti ve öz kanından olanlar birbiriyle savaştı.[2] Çöküşleri günler meselesiydi ve imparator bakanları için çölü süpürüp temizlemek üzereydi. Uzak engeller kurmak için halkı yormaya gerek yoktu.[2]

Xin Tang Shu’ya göre İlig’in yönetimi

Xin Tang Shu konuşmadan kağanın yönetimine geçer.[1] Göktürklerin gelenekleri yalın ve sadeydi.[1] İlig, Zhao Deyan adlı bir Çinli bilgini yanına aldı, yeteneğine değer verdi ve ona güvendi. Zhao zamanla devletin denetimini eline geçirdi.[1] Kağan yönetimi hu’ya, yani Soğdlulara verdi. Kendi akrabalarını uzak tuttu ve her yıl Çin’e akın etti, sonunda halkı daha fazla dayanamadı.[1] Hu’lar açgözlü ve dönekti. Emirler sürekli değişiyor, kıtlık yıl be yıl geliyor, vergiler ağır oluyordu. Bunun sonucunda boylar daha da uzaklaştı.[1] Zizhi tongjian Zhao Deyan’ın yükselişini 627’ye koyar ve onun eski geleneklerin çoğunu değiştirdiğini söyler.[4]

Üçüncü alamet, Göktürk cenaze törenine ilişkindir. Zhou Shu, Taizong’un andığı geleneği anlatır. Ölü, bindiği atla ve kullandığı eşyalarla birlikte yakılır, külleri mevsim içinde sonradan gömülürdü.[5] Konuşmadan altı yıl sonra Taizong, İlig’in kendisini Ba ırmağının doğusunda halkının geleneğine göre yaktırdı.[3]

Ertesi yıl

629’un sekizinci ayında Daizhou genel valisi Zhang Gongjin, savaşın gerekçesini altı maddede sıraladı.[2] İlig arzularına düşkündü, sadık adamları öldürüyor, dalkavukları kayırıyordu. Xueyantuo ile diğer boyların hepsi ayaklanmıştı. Töles ile iki şad gözden düşmüştü ve gidecek yerleri yoktu.[2] Sınırın kuzeyinde kırağı erken düşmüş, yiyecek azalmıştı. İlig akrabalarını uzak tutuyor, dönek hu’lara güveniyordu. Kuzeyde yaşayan çok sayıda Çinli dağlarda toplanmıştı ve bir ordu geldiğinde ayaklanacaktı.[2] İlig bir evlilik ittifakı istemiş, ama isyancı Liang Shidu’yu hâlâ desteklemişti. Bu yüzden Taizong, dinghai günü Li Jing’i ona karşı komutan atadı.[2] 629 kışı ile 630 seferi bunu izledi.[3]

Dört alamet yalnızca savaşa giden saraydan bilinir. O saray için savaş gerekçesi olarak işe yaradılar.

Notlar

  1. ^ a b c d e f g h i j k l m n o p Xin Tangshu (New Book of Tang), juan 215
  2. ^ a b c d e f g h Zizhi tongjian (Comprehensive Mirror in Aid of Governance), juan 193
  3. ^ a b c d e f Jiu Tangshu (Old Book of Tang), juan 194
  4. ^ a b c d e f g h i j k Zizhi tongjian (Comprehensive Mirror in Aid of Governance), juan 192
  5. ^ Zhou Shu (Book of Zhou), juan 50

Kaynaklar

İlgili maddeler

Buraya bağlantı verenler2

Dinler
Ancestor Cult · Omens and Divination

Bu maddeyi kaynak göster

Yavuz, Emre-E. “Taizong's Speech on the Signs of Ruin (628).” Turkic Atlas, revised 28 October 2026. https://turkicatlas.org/events/taizongs-speech-628/

Son güncelleme: 28 Ekim 2026