Göktürklerin geleceği önceden bildiren rahipleri vardı.[1] Çin tarihleri bir kağanın sarayında yapılan bir falı, üç kağanın ölümünden önceki alametleri ve Sui ile Tang saraylarının Göktürk topraklarında bizzat okuduğu işaretleri kaydeder.[2]

Rahipler ve falcılar

Theophylaktos Simokattes, Göktürklerin kendi kanılarınca gelecek olanı önceden bildiren rahipleri olduğunu söyler.[1] 569’da bir Roma elçiliğini ateşle arındıran adamlara uğursuz şeyleri kovanlar denirdi. Bu adamlar kötü ruhları yanan günlük, çanlar ve davullarla uzaklaştırırdı.[3] Sui Shu, Göktürklerin ruhlara saygı gösterdiğini ve ruh medyumlarına (巫覡) güvendiğini söyler.[4] On dokuzuncu yüzyılda Kırgızlar, Halha Moğolları, Torgutlar ve Uriangkhailer koyunun yakılmış kürek kemiğinden fal açardı. Bunu şamanlar da sıradan insanlar da yapardı. Kemiğin kısımlarının ve çatlaklarının adları vardı: kazan, kara yol, sürüyü gözleyen hırsızlar, hastanın ölümü.[5] Altaylıların bunun için kendilerine ait bir falcısı vardı, yarynchi.[6] 1879 filolojisi kurban hayvanların bağırsaklarını ve kürek kemiğini yaygın fal yolları arasında sayıyordu.[7]

Çula Kağan’ın sarayında bir fal

Çula Kağan, Sui tahtına hak iddia eden Yang Zhengdao’yu Sui kralı olarak tahta çıkarmıştı. Bingzhou’yu alıp Zhengdao’yu orada yerleştirmeyi planladı.[8] Bir fal bakıldı ve yanıt olumsuz çıktı. Yakınları ona planı bırakmasını salık verdi.[8]

Çula, atalarının devletini yitirdiğini ve Sui sayesinde ayakta kaldığını, bunu şimdi unutmanın başlı başına uğursuz olacağını söyledi.[8] Fal olumsuz çıktığına göre ruhların bilgisiz olup olmadığını sordu. Kararı kendisinin vereceğini söyledi.[8]

Sonra üç gün boyunca kan yağdı. Geceleri ülkenin köpekleri hep birlikte uludu. İnsanlar onları aradığında bulamadı.[8] Çula hastalandı. Prenses Yicheng ona beş madenden yapılmış bir ilaç verdi. Çok geçmeden bir çıban patladı ve Çula öldü.[8]

Bu plan, Çula’nın 620 yılının altıncı ayındaki Bingzhou kalışına bağlanabilir. Bu durumda fal olumsuz çıktı ve bu yüzden Çula kentin yalnızca kadınlarını ve kızlarını götürdü.[9] Xin Tang Shu planı bir yıl sonraya yerleştirir.[8] Daha eski Jiu Tang Shu ise yalnızca Çula’nın Bingzhou kalışından kısa süre sonra öldüğünü söyler. Ne falı ne de alametleri kaydeder.[10]

Kağanların ölümünden önceki alametler

587’nin ilk ayında İşbara Kağan, imparatorun izniyle Sui’nin Heng ve Dai vilayetleri arasında ava çıktı.[4] Zihe garnizonuna döndüğünde kraliyet çadırı yangında yanmıştı.[4] İşbara buna üzüldü. Bir ay sonra öldü.[4]

618’de Şibi Kağan’ın kraliyet çadırı kendiliğinden yırtıldı.[8] Tang imparatoru Gaozu, vezir Xiao Yu’ya bunun ne anlama geldiğini sordu.[8] Xiao Yu, Wei İmparatoru Wen’in Xu’ya geldiğinde bir şehir kapısının sebepsiz yere düştüğünü ve imparatorun o yıl öldüğünü hatırlattı. Bunun aynı türden bir işaret olup olmadığını sordu.[8] Şibi ertesi yıl, 619’da, Taiyuan’a saldırmaya hazırlanırken hastalıktan öldü.[8]

Yanan çadır ve yırtılan çadır, işaret olarak ve gerçekleşmeleriyle birlikte kaydedilmiştir. Şibi’nin işareti Tang sarayında, Çin tarihindeki bir emsale bakılarak okunmuştur.

Çin saraylarının okuduğu alametler

Sui ve Tang sarayları Göktürk topraklarındaki işaretleri kağanlık hakkında bir hüküm olarak okudu. Sui imparatoru, İşbara’nın istilasına verdiği cevabı içeren fermanda, orada yaklaşık on iki yıldır alametlerin belirdiğini söyledi.[4] Hayvanlar insan sesiyle, insanlar ruhların sesiyle konuşmuş ve Göktürk devletinin yok olacağını önceden bildirmişti.[11]

Ferman şöyle sürer: Her kış yere yıldırım düşmüştü. Geçen yıl ne yağmur ne kar yağmıştı. Nehirler kurumuş, bitkiler yanmış, halkın ve hayvanların yarısı kıtlıktan ve salgından ölmüştü.[11] Ferman bunu, Göktürkleri Sui baltasının altına sürmüş olan Göğün öfkesi olarak adlandırdı.[4]

628’de İlig ile Töles savaştayken Tang sarayında biri eski Uzun Duvar’ı yeniden yapmayı ve sınıra asker yerleştirmeyi önerdi.[8] İmparator Taizong kağanlığın yıkılacağına dair dört işaretle karşılık verdi.[8] Ona göre Göktürklerde tam yazın kırağı düşmüş, beş güneş birlikte doğmuş, üç ay aynı anda ışık vermiş ve ovaları kırmızı bir buğu kaplamıştı.[12] Göktürkler bu felaketleri görmüş ama erdemi geliştirmemişti. Taizong’a göre bu, Gökten korkmadıkları anlamına geliyordu.[8]

Taizong’un öteki işaretleri şunlardı: kamplarının huzursuzca yer değiştirmesi ve sürülerinin ölümü, ölüleri yakmak yerine höyükler altına gömmek şeklindeki yeni âdet ve İlig ile Töles arasındaki kavga.[8] Bu alametler yalnızca kağanlığa karşı savaşa giden saraylardan bilinir. Her biri o savaşı desteklemek için anılır.

Alametler Kitabı

Sonraki bir çağdan bir Eski Türkçe fal kitabı günümüze ulaşmıştır.[13] Dunhuang’da bulunan Irk Bitig altmış beş alameti yorumlar. Her alamet bir zarın üç atışının bileşimidir.[14] Nüsha, kolofonuna göre 930’a ya da 942’ye tarihlenir. Metin ise dokuzuncu yüzyıla yerleştirilir.[15]

Kitap Göktürk kağanlıkları sona erdikten sonra yazılmıştır. Göktürklerin kendileri için kaynaklar geleceği önceden bildiren rahipleri, bir kağanın hiçe saydığı bir falı ve düşmanlarının okuduğu işaretleri korur.

Notlar

  1. ^ a b Theophylact Simocatta; Whitby 1986, vii.8.15, p. 191
  2. ^ Sui Shu (Book of Sui), juan 84; Xin Tangshu (New Book of Tang), juan 215
  3. ^ Menander Protector; Blockley 1985, fr. 10.3, p. 119
  4. ^ a b c d e f Sui Shu (Book of Sui), juan 84
  5. ^ Potanin 1881, p. 88–90
  6. ^ Verbitskii 1893, scan 31
  7. ^ Vámbéry 1879, p. 251
  8. ^ a b c d e f g h i j k l m n o Xin Tangshu (New Book of Tang), juan 215
  9. ^ Mau-tsai 1958, Turkish edition, p. 257
  10. ^ Jiu Tangshu (Old Book of Tang), juan 194
  11. ^ a b Sui Shu (Book of Sui), juan 84; Mau-tsai 1958, Turkish edition, p. 71
  12. ^ Xin Tangshu (New Book of Tang), juan 215; Mau-tsai 1958, Turkish edition, p. 271
  13. ^ Tekin 1993, p. 1
  14. ^ Tekin 1993, p. 1, 3; 1437; Seçkin 2015, p. 1, 3; 1437
  15. ^ Tekin 1993, p. 1–2

Kaynaklar

Literatür

  • Michael Whitby, Mary Whitby (trans.), The History of Theophylact Simocatta (1986)
  • R. C. Blockley, The History of Menander the Guardsman: Introductory Essay, Text, Translation, and Historiographical Notes (1985)
  • Liu Mau-tsai, Çin Kaynaklarına Göre Doğu Türkleri (1958, Turkish edition)
  • Talat Tekin, Irk Bitig: The Book of Omens (1993)
  • Kuban Seçkin, Irk Bitig: Toplumsal İyi ve Toplumsal Kötünün İnşasında İdeolojik Bir Fal Kitabı (2015)
  • Grigorii Nikolaevich Potanin, Очерки Северо-западной Монголии. Вып. 2. Материалы этнографические (Ocherki severo-zapadnoi Mongolii, Bd. 2) (1881)
  • Vasilii Ivanovich Verbitskii, Алтайские инородцы (Altai Foreigners) (1893)
  • Ármin Vámbéry, Die primitive Cultur des turko-tatarischen Volkes, auf Grund sprachlicher Forschungen erörtert (1879)

İlgili maddeler

Buraya bağlantı verenler7

Muharebeler ve olaylar
The Succession of 587
Yerler
Zihe Garrison
Dinler
Iye · Scapulimancy · Shamanism
Gelenekler ve eğlenceler
Knucklebones · Stakes and Wagers

Bu maddeyi kaynak göster

Yavuz, Emre-E. “Omens and Divination.” Turkic Atlas, revised 8 November 2026. https://turkicatlas.org/religions/omens-and-divination/

Son güncelleme: 8 Kasım 2026