Shelun, Rouranları bir kağanlık yaptı. Bazı araştırmacılara göre kağan sözcüğü onundur: Shelun’dan önce bozkır, Asya Hunlarının şanyu’sunu ve Siyenpilerin beylerini tanımıştı. Onların görüşüne göre Shelun daha önce kimsenin kullanmadığı bir unvan aldı ve sonraki sekiz yüz yıl boyunca bozkırın bütün hükümdarları, başta Göktürkler olmak üzere, bu unvanı ondan aldı. Wei Shu, Shelun’un hayatını anlatan tek kaynaktır. Onu bir haydudun yükselişi olarak anlatır.[1]

Kaçış ve akraba kıyımı

Shelun’un gençliğinde Rouranlar Tuobaların tebaasıydı. İki bölüme ayrılmışlardı: doğu bölümü Pihouba’nın, batı bölümü ise onun küçük kardeşi, yani Shelun’un babası Yunhedi’nin yönetimindeydi.[1] Yunhedi, Wei’nin düşmanı Liu Weichen’in yanına geçince imparator Daowu, Dengguo yıllarında Rouranları çölün öte yanına kadar kovaladı. Onları büyük kumlukların güneyinde, Chuang Dağı’nın eteğinde bozguna uğrattı ve halkın yarısını esir aldı.[1] Daowu esirler arasında Yunhedi’nin oğulları Heduohan ile Shelun’u, yüzlerce akrabalarıyla birlikte ele geçirdi. Esirler Wei boyları arasında dağıtıldı.[1]

394’te Heduohan ile Shelun, babalarını bırakıp halklarıyla birlikte batıya kaçtı. Wei generali Zhangsun Fei hafif atlılarla peşlerine düştü. Onlara Shangjun’daki Bana Dağı’nda yetişti. Heduohan’ı öldürdü ve adamlarını dağıttı.[1] Shelun birkaç yüz adamla amcası Pihouba’ya sığındı. Pihouba onu ülkesinin güney ucuna, kendi merkezinden beş yüz li uzağa yerleştirdi. Kendi dört oğlunu da onu gözetlemeleri için başına dikti.[1]

Metin, sonrasını bir tür hayranlıkla anlatır. Shelun dört oğlu yakalayıp amcasına saldırdı. Amcanın öbür oğulları Gaochelerin Hulü boyuna kaçtı. Shelun bir ay sonra rehineleri serbest bıraktı, çünkü “hepsini toplayıp yok etmek istiyordu”. Sonra Pihouba’nın üzerine habersiz çullanıp onu öldürdü.[1] Ölenin on beş oğlu Wei’ye geçti ve general ile marki yapıldı.[1] Bir Wei ordusundan korkan Shelun, Wuyuan’ın batısındaki boyları yağmaladı. Sonra büyük çölü kuzeye doğru aştı.[1]

Çağdaş bir anlatım aynı hikâyeyi aile içindeki bir yükseliş olarak anlatır.[2] Bu anlatıma göre Shelun amcasına sığındı ve akrabaları arasında güçlendi. Amca çocuklarını, sonunda da amcasını öldürdü. Hem aile hem Wei karşısındayken Gobi’yi aştı ve yolda yeni adamlar topladı.[2]

Kağanlığın kuruluşu

Çölün kuzeyinde Shelun, Türkçe konuşan Tiele boylarından Gaochelerin üzerine yürüdü. Ülkelerinin derinlerine girip boylarını kendi içine kattı. Gücü arttı.[1] Aynı tarihin Gaoche bölümü, bu yükselişin ne kadar kolay çökebileceğini gösterir.[1]

Gaoche beyi Beihouli, Shelun’un yeni toplanmış halkının silah ve at bakımından yoksul olduğunu düşündü. Saldırıp ordugâhını bastı. Adamları ganimet hırsıyla çadırları paylaşıp kadınları aldı.[1] Shelun yüksekten izledi. Dağılanlardan bin kişi toplayıp şafakta Gaocheleri bastı. Onlardan ancak on kişiden ikisi ya da üçü kurtulabildi.[1]

Shelun kuzeye, Ruoluo ırmağına çekildi. Orada bir askerî yasa koydu.[1] Bin adam, bir generalin komutasında bir ordu oluşturdu. Yüz adam da bir yüzbaşının komutasında bir bayrak oluşturdu.[1] Düşmana ilk giren ganimeti alırdı. Geri çekilen adam taşla başına vurularak öldürülür ya da oracıkta kırbaçlanırdı.[1] Rouranların yazısı yoktu. Komutanlar adamlarını koyun pisliğiyle kabaca sayardı, sonradan tahtaya çentik atmayı da öğrendi.[1] Kuzeybatıda, Bayeji adlı bir beyin yönetiminde zengin ve güçlü bir Asya Hun artığı Shelun’a saldırdı. Shelun onlarla Egen ırmağında karşılaşıp bozguna uğrattı. Sonradan hepsini kendi içine kattı.[1]

Metin bundan sonra devletinin sınırlarını verir.[1] Devlet batıda Karaşar ülkesine, doğuda Kore ülkesine, kuzeyde çölü aşıp Hanhai’ye, güneyde büyük kumluklara kadar uzanıyordu. Olağan hükümdarlık merkezi Dunhuang ile Zhangye’nin kuzeyindeydi.[1] Akınlarından zarar gören küçük devletler ona boyun eğdi.[1] Bir modern anlatım, Rouran devletini bu yıllarda doğuda Liaodong’dan batıda Tanrı Dağları’na, kuzeyde Baykal Gölü’nden güneyde Çin Seddi’ne uzanan bir devlet diye tarif eder.[3] Kendine Qiudoufa Kağan adını verdi. Wei bu unvanı “sürüp açmak” diye açıkladı. Kağan sözcüğünün Çinlilerin imparator dediği şey demek olduğunu da ekledi.[1][4] Bei Shi unvanı Doudai Kağan diye yazar, aynı açıklamayla.[5][6] Bölüm ayrıca Rouranlarda bir hükümdarın ya da vezirin unvanının, Çinlilerin ölümden sonra ad vermesi gibi, hayattayken davranışına ve yeteneğine göre konduğunu belirtir. Unvan ölümden sonra değiştirilmezdi.[1]

Metin unvan için bir yıl vermez. Olayların sırasını ise verir. Wei Shu, Shelun’un fetihlerini 394 yılından sonra anlatır, sonra kendine Qiudoufa Kağan adını verdiğini söyler ve ancak ondan sonra 402’deki akınını anlatır.[1] Bei Shi aynı sırayı korur.[5] Bazı araştırmacılar bu sıranın unvanın benimsenişini 394 ile 402 arasına yerleştirdiğini savunur.[7][6] Buna karşılık saltanatı 402’den 410’a tarihlenir. Kağanlık ise geleneksel olarak 400 dolaylarından başlatılır.[8] Bazı araştırmacılara göre Gaocheler, Tuoba yönetiminin sertliğinden kaçmak ya da onu hafifletmek için kuzey ve batı Moğolistan’a göç etmişti. Aynı araştırmacılara göre Tuobalar ile yayılan Rouranlar arasında sıkışan birçok göçebe, ikincisinin daha az kısıtlayıcı bağlarını seçti.[8]

Shelun’un kağan unvanını taşıyan ilk kişi olup olmadığı tartışmalıdır. Bazı araştırmacılara göre öyledir. Bu araştırmacılar Çin yıllıklarındaki daha eski örnekleri, daha eski beylere sonradan yapılmış yansıtmalar sayar. Onlara göre 261’deki Tuoba atası Shamohan, han’ı bir kişi adının parçası olarak taşıyordu. Song Shu’nun Tuyuhunlara atfettiği “Chu, kağan” çığlığı Song dönemine ait bir hikâyedir. Qifu atası Qifu Kağan’ın öyküsü bir boy adından uydurulmuştur.[9] Aynı araştırmacılara göre Tang derleyicisi Du You, kağan unvanının Rouranlarda başladığını zaten belirtmişti.[10][11] Başkaları unvanı Siyenpiler arasında 261’de ve yeniden 278’de, yani Shelun’dan bir yüzyıldan fazla önce bulur.[12]

İmparator Daowu’nun onun hakkındaki hükmü günümüze ulaşmıştır. Rouranlar, diye anlattı veziri Cui Xuanbo’ya, bir zamanlar budalaydı.[1] Akın yaptıklarında kaçmak için inekleri koşar, boğaları peşlerinden sürerlerdi. İnekler yere yattığında bir yabancı onlara boğalara geçmelerini önerdi. Reddettiler, anne yürüyemiyorsa buzağının da yürüyemeyeceğini söylediler ve böylece yakalandılar.[1] Şimdi Shelun Çin’den öğrenmişti. Yasalar koymuş, savaş düzenleri kurmuş ve sınırda bir tehlike olmuştu. “Daocular bir bilge doğunca büyük bir haydudun da çıktığını söyler. Doğru imiş.”[1]

402 dolaylarında Doğu Asya haritası: Karaşar'dan Goguryeo'ya uzanan Rouranlar, Shelun'un Kuzey Wei'ye akını ve Çin'de Wei, Sonraki Qin, Liang devletleri, Yan devletleri ve Doğu Jin. Ayrıca Tuyuhun, Tarım vaha devletleri, Wusunlar ve Kidaritler
402 dolayları: Shelun, toprakları Karaşar'dan Goguryeo'ya uzanan Rouranları yönetiyor ve Kuzey Wei sınırına akın ediyor. Güneyde Wei, Sonraki Qin, Liang devletleri, Yan devletleri ve Doğu Jin Çin'i paylaşıyor. Modern harita. Bozkırdaki ve Çin'deki bazı sınırlar yaklaşıktır.
© Emre-E Yavuz 2026

Wei ile savaş ve ölüm

402’de Shelun, Daowu’nun Sonraki Qin’den Yao Xing’in üzerine yürüdüğünü duydu. Sınırı yarıp Canhe Bataklığı’na girdi, Chai Dağı’na ve Shanwu’nun kuzey gölüne ulaştı. On bin Wei atlısı onu kovaladı ve yetişemedi.[1] Yao Xing ile bir evlilik ittifakı yaptı.[1] Tianci yıllarında amca çocukları Yuedai ile Dana onu öldürüp Dana’yı tahta çıkarmayı tasarladı. Komplo ortaya çıktı ve komplocular Wei’ye kaçtı. Wei onları general yaptı.[1] Shelun sınıra 406 yazında ve 409 kışında yeniden akın yaptı.[1] 410’da imparator Mingyuan onun üzerine yürüdü. Shelun kaçtı ve yolda öldü.[1]

Çağdaş bir anlatım sonu farklı verir. Shelun bir akında imparatorun danışmanlarından birini ele geçirmişti. Mingyuan onu kurtarmak için 410 mayısında bizzat ordu çıkardı. Shelun savaşta aldığı yaralardan öldü.[2]

Oğlu Duba yönetmek için çok küçüktü. Boylar onun yerine Shelun’un kardeşi Hulü’yü tahta çıkardı.[1]

Değerlendirme

Rouran devletinin bir buçuk yüzyıl boyunca ne ise hepsini Shelun yaklaşık on beş yılda kurdu. Unvanı, binlere ve yüzlere bölünmüş orduyu, Gobi’nin kuzeyindeki merkezi, Gaocheleri boyunduruğa almayı ve Karaşar’dan Kore’ye kadar bütün bozkır üzerindeki iddiayı yarattı. Bir modern anlatım, Rouran devletinin duvarın ötesinde Wei karşısındaki tutumunu, Mete Han’ın Asya Hunlarının Han karşısındaki tutumuyla karşılaştırır.[3] Wei Shu, kaçak bir kölenin torununun hikâyesini bir hakaret olarak anlatmıştı. Devamında anlattığı tarih bu hakareti boşa çıkarır. Bu devleti bir haydut kurabilmişti ve devlet 552’ye kadar ayakta kaldı. Dolayısıyla bu bir devletti. Onun kurduğunu Göktürkler bütün olarak devraldı. Türk Atlası bunun nasıl olduğunu Kağanlık başlığı altında anlatır.

Notlar

  1. ^ a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z aa ab ac ad ae af ag Wei Shu, juan 103
  2. ^ a b c Yavuz 2025
  3. ^ a b Kurakichi 1926, p. 15
  4. ^ Kurakichi 1926, p. 7
  5. ^ a b Bei Shi (History of the Northern Dynasties), juan 98
  6. ^ a b Kurakichi 1945, p. 504
  7. ^ Kurakichi 1926, p. 7–8
  8. ^ a b Golden 1992
  9. ^ Kurakichi 1926, p. 1–7
  10. ^ Tongdian
  11. ^ Kurakichi 1926, p. 8
  12. ^ Mau-tsai 1958, Turkish edition

Kaynaklar

Literatür

  • Peter B. Golden, An Introduction to the History of the Turkic Peoples (1992)
  • Emre-E. Yavuz, The Gokturk Empire: 2nd Edition (2025)
  • Shiratori Kurakichi, A Study on the Titles Kaghan and Katun (1926)
  • Shiratori Kurakichi (übers. İbrahim Gökbakar), Kaghan Unvanının Menşei (1945)
  • Liu Mau-tsai, Çin Kaynaklarına Göre Doğu Türkleri (1958, Turkish edition)

İlgili maddeler

Buraya bağlantı verenler19

Kişiler
Buluzhen Khan · Datan Khan · Futu Khan · Hulü Khan · Mugulü
Devletler
Northern Wei · Rouran Khaganate
Savaşlar
Rouran Domination of the Turkic Peoples · The Rouran–Wei wars, 402–449
Muharebeler ve olaylar
Proclamation of Bumin Khan (552)
Yerler
Mumocheng
Halklar
History of the Turkic peoples · Rouran · The Great Empires of the Steppe
Soylar
Yujiulü
Kurumlar ve Unvanlar
Tally Sticks and the Golden Arrow
Diller
Chinese transcriptions of Turkic
Kaynaklar
Wei Shu
Tartışmalar
The origin of the title Khan

Bu maddeyi kaynak göster

Yavuz, Emre-E. “Shelun Khan.” Turkic Atlas, revised 8 November 2026. https://turkicatlas.org/persons/shelun-khan/

Son güncelleme: 8 Kasım 2026