Tuoba

Rouran çağı Göktürk çağı Uygur çağı Kırgız çağı

Rouran Birinci Göktürk Tang İkinci Göktürk Uygur Kırgız Hunlar Batı Göktürk Türgiş Karluk Hazar

Rouran 400–554
Birinci Göktürk 552–630
Tang 630–682
İkinci Göktürk 682–744
Uygur 744–840
Kırgız 840–924
Hunlar 370–469
Batı Göktürk 552–659
Türgiş 699–766
Karluk 766–800
Hazar 650–969

Tuobalar, Siyenpilerin bir hanedanıydı. 386’da kuzey Çin’i aldılar ve 534’e kadar Kuzey Wei olarak elde tuttular. Bir buçuk yüzyıl boyunca Rouranların Gobi’nin ötesinde karşısına çıkan güç onlardı. Aralarındaki savaşlar, Aşinaların ilk göründüğü ortamdır.

Tuobaların sonu, ardından gelen yüzyılı biçimlendirdi. Altı Garnizon isyanı Tuoba hanedanını iki hükümdarlık merkeziyle bıraktı, biri Ye’de, biri Chang’an’daydı. Her merkezde bir Tuoba imparatoru ve onu yöneten bir general vardı. Qi ve Zhou bu iki merkezden çıktı. Aralarındaki rekabet de Göktürk kağanını kendi tarafına çekmek için verilen tekliflere yol açtı.

Orhun yazıtları Çin’e Tabgaç der. Sözcük genellikle bu hanedanın adı olarak anlaşılır, hanedandan ülkeye aktarılmıştır. Sözcük 1069–1070’te hâlâ yaşıyordu. Kutadgu Bilig, bir kervanın Çin mallarına tavğaç der. Kitabın ithaf edildiği hükümdar da unvanının ilk öğesi olarak Tavğaç taşır.^[1] Kitap, onun bunu neden taşıdığını söylemez.^[2]

Soy kütüğü

Wei Shu’nun ilk bölümü hanedanın soyunu Sarı İmparator’a dayandırır. Devletin kuruluşundan önceki reisleri kuşak kuşak sıralar.^[3] Sarı İmparator’dan gelen soy bir uydurmadır. Yine de Wei Shou yazmadan önce, Wei hükümdarlarının kendi iddiasıydı.^[3] Soyun daha eski halkalarının uydurma olup olmadığı tartışılır. İki görüş vardır. Birincisi erken soyun çoğunu bir kurgu sayar. İkincisi erken adları Geç Han döneminin gerçek Siyenpi reisleri sayar. Bu reisler kalıtsal bir soy oluşturmuyordu ve imparatorluk unvanlarını ancak öldükten sonra aldılar. İkinci görüş Dai krallarının soyunu Liwei’den itibaren güvenilir sayar.^[4]