Rouran çağıGöktürk çağıUygur çağıKırgız çağı
RouranBirinci GöktürkTangİkinci GöktürkUygurKırgızHunlarBatı GöktürkTürgişKarlukHazar
  • 400
  • 500
  • 600
  • 700
  • 800
  • 900

Yujiulüler, Rouran Kağanlığı’nı bir buçuk yüzyıl yöneten hanedandı. Bozkırda kağan unvanını taşıyan ilk hanedan onlardı. Kızlarını Bumin’e vermeyi reddetmeleri, Birinci Göktürk Kağanlığı’nın kurulmasına yol açtı. Wei Shu, hanedanın soyağacını ve adını tek bir hikâyede verir. Ata, adsız bir köleydi ve efendisi ona Mugulü, “kel kafa”, demişti. Mugulü ile Yujiulü kulağa benzer geldiği için torunlar ikincisini klan adı yaptı.[1] Bu hikâyenin Mugulü başlığı altında kendi maddesi vardır.

Üç ad söz konusudur. Bunlar aynı şeyi ifade etmez.

Yujiulü 郁久閭 klan adıdır. Wei Shu bu adı atanın lakabından türetir. Bir Tuoba akın birliği, saçı kaşlarına sarkan bir köleyi esir aldı. Köle kendi soyadını ve adını unutmuştu. Efendisi ona Mugulü 木骨閭, yani kel kafa, adını verdi. Mugulü ile Yujiulü kulağa benzer geldiği için torunlar ikincisini klan adı olarak aldı.[1] Hanedanın adı, bir kölenin lakabıyla eşseslidir. Kaynak hanedanı pohpohlamak istemez ve Wei Shu bölüme bilerek böyle başlar.

Rouran 柔然, halkın kendine verdiği addır. Mugulü’nün oğlu Cheluhui güçlü ve savaşçıydı. Kendi adamlarını toplayan ilk kişi oydu. Tuoba devletinin tebaası olarak kalırken kendine Rouran dedi.[1]

Ruru 蠕蠕, Tuobaların onlara sonradan verdiği addır. Wei Shu nedenini açıkça söyler. İmparator Shizu, yani Taiwu, onları cahil saydı ve görünüşlerinin böceklere benzediğini düşündü. Bu yüzden adlarını Ruru, kıvranan solucanlar, olarak değiştirdi.[1] Bölüm bu sözcükle başlıklandırılmıştır ve baştan sona onu kullanır. Bu nedenle hanedana dair standart Çin anlatımı, Rouranlarla savaşan Wei yönetiminin hakaret olarak dayattığı bir ad altında yazılmıştır. Wei Shu ayrıca onlara Doğu Hu’nun torunları der.[1]

Kaçaktan kağana

Hanedanın yükselişi beş kuşak ve bir cinayet sürdü.

Mugulü kölelikten kurtarıldı ve süvari eri yapıldı. İmparator Mu döneminde bir toplanmaya geç kaldığı için başının kesilmesine hükmedildi. Çöl vadilerine kaçtı, yüzden fazla kaçağı topladı ve Hetulin boyuna katıldı.[1] Oğlu Cheluhui, Tuobalara her yıl at, sığır ve kürkten oluşan bir haraç ödedi. Mevsime göre yer değiştirirdi: kışın çölün güneyine, yazın yeniden kuzeyine giderdi.[1] Tunugui, Bati ve Disuyuan sırayla gelir. Disuyuan’ın ölümünde halk iki oğlu arasında bölündü: doğuda Pihouba, batıda Yunhedi.[1]

Shelun, Yunhedi’nin oğluydu. Kaçış sırasında babasını terk etti ve amcaoğlu Pihouba’ya sığındı. Pihouba onu ülkesinin güney kenarına, merkezden beş yüz li uzağa yerleştirdi ve onu gözetlemesi için dört oğlunu görevlendirdi.[1] Shelun bu dört kişiyi yakaladı ve isyan etti. Sonra onları serbest bırakıp geri gönderdi. Wei Shu’ya göre amacı, bütün aileyi toplayıp bir hamlede yok etmekti. Ardından gizlice asker topladı ve Pihouba’yı öldürdü.[1] Kağanlığı, öteki kolu öldüren kol kurdu. Wei Shu eylemin yanında niyeti de belirtir.

Shelun’un reformları

Shelun, Wei’nin cezalandırma ordusundan korktu. Wuyuan’ın batısını yağmaladı ve büyük çölü kuzeye doğru geçti. Kuzeyde hanedan bir devlet hâline geldi.[1] Değişimle ilgili üç şey kaydedilir. Her biri sonradan hüküm süren hanedan hakkında bir şey söyler.

Shelun Ruoluo ırmağına taşındı ve bir askerî yasa koydu. Bu, Çin kaydında bozkırın ilk askerî yasasıdır. Bin adam, tek bir komutanın altında bir ordu oluşturdu. Yüz adam, tek bir reisin altında bir sancak oluşturdu. İlk saldıran, ele geçirdiğini alırdı. Korkaklıkla geri çekilenin başı taşla ezilirdi ya da orada kamçılanırdı.[1]

Shelun’un yazısı yoktu. Komutanlar birliklerinin sayısını koyun tezeğiyle kabaca hesaplardı. Ağaca çentik atarak kayıt tutmayı ancak sonradan öğrendiler.[1] Binlerle asker toplayabilen ama yazamayan bir devlet, Göktürk yazıtlarının iki yüzyıl sonra sona erdireceği durumun tam içindeydi.

Shelun unvanı aldı. Egen ırmağında reis Bayeji’nin Asya Hun kalıntısını yendi ve kendi bünyesine kattı. Ardından kendine Qiudoufa Kağan dedi. Wei Shu sözcükleri kendi okurları için açıklar: Qiudoufa, Wei dilinde sürüp açmak demektir, Kağan ise Wei dilinde imparator.[1] 可汗猶魏言皇帝也 denkliği, unvanın ne anlama geldiğine dair en erken Çince ifadedir. Çinliler bunu bu hanedan için yazdı.[1] Unvanın kendi maddesi vardır.

Hanedanın unvanları

Wei Shu, Yujiulüleri karşılaştıkları Çin hanedanlarından keskin biçimde ayıran bir adlandırma kuralı kaydeder. Metne göre Ruru hükümdarı ve büyük bakanlar, adlarını davranışlarından ve yeteneklerinden alır. Bu, Çin’in ölümden sonra ad koymasına benzer. Bir adam öldüğünde bu ad bir daha verilmez.[1]

Bu yüzden bir Yujiulü kağanı, mezar yazısını yaşarken taşırdı. Qiudoufa, Aikugai, Mouhan Heshenggai, Chilian, Chu, Shouluobuzhen, Fugudun, Houqifudaikuzhe, Tahan, Douluofubadoufa ve Chiliantoubingdoufa: bunların her biri yaşayan bir adam hakkında verilmiş bir hükümdür. Wei Shu çoğunu açıklar.[1] Bu nedenle aşağıdaki liste hemen her kağan için bir unvan gösterebilir. Göktürk kağanları ise çoğu zaman yalnızca bir Çince transkripsiyonla bilinir.

Hanedana Wei bakışı

Kuzey Wei’nin kurucusu, Yujiulülerin neye dönüştüğüne dair bir hüküm bıraktı. Bölüm bu hükmü saklar. İmparator, bakanı Cui Xuanbo’ya Ruruların hep aptal ve inatçı diye anıldığını söyledi. Akına geldiklerinde yeni doğurmuş bir ineği koşar, öküzü arkasından sürerlerdi. İnek yatar ve yürüyemezdi. Başka bir boydan bir adam onlara birini ötekiyle değiştirmelerini söyledi. Onlar, anne yürüyemiyorsa buzağının hiç yürüyemeyeceğini söyleyip değiştirmedi. Böylece düşmanın eline düştüler. Şimdi ise Shelun Çin’den öğrenmiş, yasalar koymuş ve savaş düzeni kurmuştu. Sonunda sınırın belası olmuştu. İmparator şöyle bitirdi: Daoistler, bilge doğduğunda büyük haydudun da çıktığını söyler. Bu doğrudur.[1]

Pasaj küçümsemeyi ve endişeyi birlikte dile getirir. Bunların içinde endişe daha öğreticidir. Wei yönetiminin hanedanda tehlikeli bulduğu şey, sayıları değil örgütlenmesiydi. Wei Shu, hanedanın bu örgütlenmeyi kopyaladığını söyler.

Kağanlıktan önceki reisler

Wei Shu, Mugulü’den başlayarak şu reisleri sayar. Cheluhui halka ilk kez Rouran dedi ve Tuobalara tebaa olarak hizmet etti. Sonra Tunugui ve Bati gelir. Son olarak Disuyuan gelir ve halk onun oğulları arasında bölündü: doğuda Pihouba, batıda Yunhedi.[1] Wei imparatoru Daowu iki kolu da Dengguo yıllarında kırdı. Esirler arasında Yunhedi’nin oğulları vardı ve biri Shelun’du.[1] Bu reislerin hiçbiri kağan unvanını taşımadı.[1]

Kağanlar

Wei Shu sırayı bir liste olarak verir. Listede her kağanın unvanı ve Wei açıklaması yer alır:[1]

  • Shelun, Qiudoufa Kağan, 402 dolayından 410’a kadar, kağanlığın kurucusu. İmparator Mingyuan’ın önünden kaçarken öldü.
  • Hulü, Aikugai Kağan, 410’dan 414’e kadar, Shelun’un kardeşi. Yeğeninin entrikasıyla tahttan indirildi ve Kuzey Yan’a gönderildi.
  • Buluzhen, 414, Hulü’nün yeğeni. Yıl dolmadan Datan tarafından boğuldu.
  • Datan, Mouhan Heshenggai Kağan, 414’ten 429’a kadar, Shelun’un en küçük amcasının oğlu. Taiwu’nun seferinden sonra hastalıktan öldü.
  • Wuti, Chilian Kağan, 429’dan 440’lara kadar, Datan’ın oğlu. Bir Wei prensesiyle evlendi.
  • Tuhezhen, Chu Kağan, 449’dan önce 464’e kadar, Wuti’nin oğlu. Song Shu’daki 450 tarihli bir mektup onu o yıl ölmüş gösterir.[2]
  • Yucheng, Shouluobuzhen Kağan, 464 (ya da 450) ile 485 arası, Tuhezhen’in oğlu. Bir saltanat dönemi adı ilan eden ilk kağan.
  • Tulun, Fugudun Kağan, 485’ten 492’ye kadar, Yucheng’in oğlu. Gaoche ayrılmasından sonra halkı tarafından anasıyla birlikte öldürüldü.
  • Nagai, Houqifudaikuzhe Kağan, 492’den 506 dolayına kadar, Tulun’un amcası. Alkışla seçildi.
  • Futu, Tahan Kağan, 506 dolayından 508’e kadar, Nagai’nin oğlu. Gaoche kralı Mi’etu tarafından öldürüldü.
  • Chounu, Douluofubadoufa Kağan, 508’den 520’ye kadar, Futu’nun oğlu. Anası ve bakanları tarafından öldürüldü.
  • Anagui, Chiliantoubingdoufa Kağan, 520’den 552’ye kadar, Chounu’nun kardeşi. Son kağan, Bumin’in zaferinden sonra kendi eliyle öldü.
  • Poluomen, Mi’oukesheju Kağan, 521, Anagui’nin amcaoğlu. Anagui’nin sürgünü sırasında birkaç ay kağan oldu. 524’te bir Wei esiri olarak öldü.

552’den sonra Zhou Shu, kalıntının iki hükümdarını daha anar: Anagui’nin amcası Dengshuzi ile oğlu Anluochen. İkisi de kaynaklarda kağan unvanıyla anılmaz ve ikisi de iki yıl içinde öldü.[3] Başka bir aktarım Dengshuzi’yi Anagui’nin oğlu yapar. Zhou Shu ise ona amca der.[4]

Veraset

Taht, Datan’dan Tulun’a kadar art arda altı kez babadan oğula geçti. Bu dizinin dışında taht, bozkırın bildiği her yoldan geçti. Oğullar küçükken kardeşe geçti. Entrikayla yeğene, güçle amcaoğluna geçti. Halk kağanı öldürdükten sonra alkışla amcaya geçti. Anası ve bakanları kağanı öldürdükten sonra kardeşe, kağan sürgündeyken de amcaoğluna geçti.[1] Hanedandan üç kağan, Buluzhen, Tulun ve Chounu, kendi halkı tarafından öldürüldü. Biri, Hulü, bir komşuya satıldı. Wei Shu ne bir meclis ne de bir seçim kuralı kaydeder, yalnızca eylemi kaydeder.[1] Hanedanın kadınları dönüm noktalarında görünür. Hulü’nün kızının nişanlanması, babasına tahtını kaybettirdi. Tulun’un Houlüling soyundan dul eşini Futu aldı. Kadın Chounu ile Anagui’yi doğurdu. Sonra Chounu’nun kadın şamanını boğdurdu ve Chounu’nun öldürülmesine katıldı. Anagui kızlarını Gao Huan’a ve Doğu Wei’ye verdi.[1] Kağanlığı devralan Göktürkler bunların hiçbirini devralmadı. Aşinaların Töresi yatay bir veraset belirledi. Zhou Shu’daki Bumin, Issık ve Mukan bu düzeni izler.

Evlilikler

Hanedan, Wei Shu’nun kaydettiği her kuşakta dışarıya evlendi. Shelun, Sonraki Qin’den Yao Xing’le evlilik ittifakı kurdu. Hulü de Kuzey Yan’dan Feng Ba’yla kurdu. Wuti bir Wei prensesiyle evlendi, kız kardeşi ise bir Wei cariyesi oldu. Yucheng on yıl boyunca bir Wei evliliği istedi. Poluomen’in üç kız kardeşi Eftalit hükümdarının eşi oldu. Anagui’nin kızları Gao Huan’a ve Doğu Wei imparatoruna verildi. Bir Wei prensesi de Anagui’nin kendisiyle evlendi.[1] Bumin’in 546’da bir Rouran gelini istemesi, Rouranların Kuzey Çin hanedanlarıyla izlediği evlilik bağları politikasını taklit eder. Anagui’nin reddi, demircinin krallarla evlenmiş bir eve girmesine izin vermemekti.[5]

Son

Hanedanın sonu kağanlığın sonudur. Kağanlığın maddesi ve Anagui maddesi bunu anlatır. Hanedanın büyük bölümü Kuzey Qi’ye kaçtı. Kuzey Qi onu kendi aracı yaptı. Issık Dengshuzi’yi yendi. Batı Wei, Dengshuzi’yi üç bin adamıyla birlikte Chang’an’ın Qingmen kapısı önünde öldürülmek üzere teslim etti. Qi, 553’ün sonunda Anluochen’i tahta çıkardı. Anluochen 554’ün üçüncü ayında Qi’ye karşı isyan etti ve iki kez yenildi. Göktürklerin kalıntıya karşı son zaferi 554 Ocak’ında geldi.[3] İkinci bir grup, soylulardan yirmi bin kişi, batıya gitti. Avarların kağanları ve yönetici soyluları büyük olasılıkla bunların arasından çıktı.[6][7]

Soy tablosu

Burada soy kaydı bulunmayanlar: Shelun Khan, Hulü Khan, Buluzhen Khan, Poluomen Khan, Mugulü.

Her maddedeki akrabalık bilgisinden çizilmiştir: babalar ve oğullar, kızlar, eşler. Başka hanedanlardan gelenler kendi renklerindedir. Büyükanne ya da büyükbabanın adlandırılıp ebeveynin adlandırılmadığı yerde kesik çizgili bir kutu durur. Nokta, yeri bir kardeşten alınan kişiyi gösterir.

Notlar

  1. ^ a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z Wei Shu, juan 103
  2. ^ Song Shu, juan 95
  3. ^ a b Zhou Shu (Book of Zhou), juan 50
  4. ^ Yavuz 2025
  5. ^ Golden 1992
  6. ^ Golden 2013, p. 62–63
  7. ^ al. 2022, e6

Kaynaklar

Literatür

  • Emre-E. Yavuz, The Gokturk Empire: 2nd Edition (2025)
  • Peter B. Golden, An Introduction to the History of the Turkic Peoples (1992)
  • Peter B. Golden, Some Notes on the Avars and Rouran (2013)
  • Guido Alberto Gnecchi-Ruscone et al., Ancient Genomes Reveal Origin and Rapid Trans-Eurasian Migration of 7th Century Avar Elites (2022)

İlgili maddeler

Buraya bağlantı verenler7

Kişiler
Anagui · Mugulü
Devletler
Rouran Khaganate
Muharebeler ve olaylar
Rise of Anagui Khan
Halklar
Rouran · The Great Empires of the Steppe
Kaynaklar
Wei Shu

Bu maddeyi kaynak göster

Yavuz, Emre-E. “Yujiulü.” Turkic Atlas, revised 8 November 2026. https://turkicatlas.org/lineages/yujiulu/

Son güncelleme: 8 Kasım 2026