Zhou Shu, Göktürklerin asker ve at topladığını ya da hayvan vergisi aldığını anlatır. Sayıyı kaydetmek için ahşaba çentik açarlardı.[1] Çentikli ahşapla birlikte ucu jin’den bir ok gönderilirdi. Bütün takım, güven işareti olarak mumla mühürlenirdi.[1] Bei Shi ile Tongdian cümleyi tekrarlar.[2] Çentikli kayıt, adam, at ve hayvan olarak neyin borçlu olunduğunu gösterirdi.

Ok

Ok ucunun maddesi 金 diye yazılır. Aynı pasaj bu karakteri, Göktürk sancaklarındaki altın kurt başı için de kullanır.[1][3] Çeviriler karakteri kurt başında altın, ok ucunda ise maden diye verir.[3][4] Bir çeviri ucu demir bir mızrak ucu sayar ve mum mührün onunla basıldığını söyler.[3] İkinci bir çeviri ucu sivri bir maden uç yapar. Bu sürümde çentikli ahşap, okla birlikte mumla mühürlenir.[4] Çince cümle iki okumaya da izin verir.

Yazı ve ahşap

Sui Shu daha kısa bir sürüm verir. Ona göre Göktürklerin yazısı yoktu ve anlaşmalarını ahşaba çentik açarak yaparlardı.[5] Zhou Shu ise bunun tersine, yazılarının hu’nunkine benzediğini söyler.[1] Bei Shi iki ifadeyi yan yana aktarır.[6] Bu çelişki, Eski Türk yazısının kökeni tartışmasına aittir.

Göktürklerin eski efendileri kayıtlarını aynı biçimde tutmuştu. Wei Shu, Shelun yönetimindeki Rouranların yazılı kaydı olmadığını söyler. Komutanları askerlerini önce koyun tezeğiyle kabaca sayardı. Sonra kaydı ahşaba çentik açarak tutmayı öğrendiler.[7] Güney Qi tarihi, Rouranların kayıtlarını ahşaba çentik açarak tuttuğunu ve yazıyı bilmediğini söyler.[8]

Okun komuta işareti olarak kullanımı

Batıda ok bir komutanlığın işareti oldu. 635’ten kısa süre sonra batı kağanı İşbara Tölis ülkesini on parçaya böldü, her parçanın başına bir adam koydu ve her birine bir ok verdi. Bu yüzden on kişiye On Ok denildi.[9] Sonradan bir ok bir boy, büyük bir ok ucu ise büyük bir reis anlamına geldi.[10] Onuncu yüzyılda Arap yazar en-Nedim’e, “büyük Türk kralının” daha küçük bir krala yazmak istediğinde bir oka çizilmiş işaretleri kullandığı söylendi.[11]

Çin bölümleri yazıya gerek duymayan bir kaydı anlatır. Sayı ahşaba kazınır, ok onunla birlikte gönderilir, mum ise onu bağlayıcı kılardı. Posta ve haberleşme başlığı altında Türk Atlası bu kaydı, haberin dolaştığı elçilerin, mektupların, mühürlerin ve menzil atlarının yanına koyar.

Notlar

  1. ^ a b c d Zhou Shu (Book of Zhou), juan 50
  2. ^ Bei Shi (History of the Northern Dynasties), juan 99; Tongdian, juan 197
  3. ^ a b c Julien 1864, p. 333
  4. ^ a b Mau-tsai 1958, Turkish edition, p. 21
  5. ^ Sui Shu (Book of Sui), juan 84
  6. ^ Bei Shi (History of the Northern Dynasties), juan 99
  7. ^ Wei Shu, juan 103
  8. ^ Nan Qi Shu, juan 59
  9. ^ Jiu Tangshu (Old Book of Tang), juan 194; Xin Tangshu (New Book of Tang), juan 215
  10. ^ Jiu Tangshu (Old Book of Tang), juan 194
  11. ^ Golden 1992, p. 173

Kaynaklar

Literatür

  • Stanislas Julien, Documents historiques sur les Tou-kioue (Turcs) (1864)
  • Liu Mau-tsai, Çin Kaynaklarına Göre Doğu Türkleri (1958, Turkish edition)
  • Peter B. Golden, An Introduction to the History of the Turkic Peoples (1992)

İlgili maddeler

Buraya bağlantı verenler5

Kurumlar ve Unvanlar
Army of the Steppe Empires · Envoys and Embassies · Post and Communication · Sheep · Warfare of the Steppe Empires

Bu maddeyi kaynak göster

Yavuz, Emre-E. “Tally Sticks and the Golden Arrow.” Turkic Atlas, revised 7 November 2026. https://turkicatlas.org/institutions/tally-sticks-and-golden-arrow/

Son güncelleme: 7 Kasım 2026