Göktürkler yeni bir kağanı, Çin tarihlerinin adım adım anlattığı bir ayinle tahta çıkarırdı.[1] Ayin, hükümdarın bir keçe üzerinde taşınmasıyla başlardı. Saltanatının uzunluğu hakkında bir soruyla sona ererdi.[1][2]

Ayin

Zhou Shu’ya göre hükümdar ilk kez yükseltildiğinde yakın görevlileri ve büyük vezirleri onu bir keçe üzerinde taşırdı.[1] Güneşi izleyerek onu dokuz kez döndürürlerdi. Her dönüşte tebaa ona eğilirdi.[1][3] Eğilme bitince bir ata binmesine yardım ederlerdi.[1]

Sonra boynuna ipek bir şerit dolar, neredeyse boğulacak noktaya gelene dek bükerlerdi.[1] Şeridi gevşetip hemen ona kaç yıl kağan olabileceğini, 你能作幾年可汗, sorarlardı.[1][4] Aklı karışırdı ve bir sayıyı açıkça söyleyemezdi.[1] Vezirler onun söylediğini, saltanatının ne kadar uzun ya da kısa süreceğinin ölçüsü sayardı.[1]

Metin, ayinde hiçbir rahibi anmaz. Kağanı taşıyan, döndüren, boğan ve sorguya çeken adamlar onun görevlileri ve vezirleridir.[1]

Tanıklar

Bei Shi bölümü tekrarlar. Tongdian onu 輿 yerine 舁 ile verir.[5] İkisi de daha eski tarihlere dayanır. Bu nedenle ayinin tek bir tanığı vardır. Sui Shu ayini anlatmaz.[6]

Tongdian ayini bir fark noktası olarak sunar.[7] Göktürklerin âdetlerinin eski Asya Hunlarınınkine benzediğini söyler. Adını andığı ilk fark, yeni bir hükümdarın yükseltilmesidir.[7]

Yorumlar

隨日 karakterleri “güneşi izleyerek” diye anlaşılır. Dokuz dönüş o zaman güneşin gittiği yöne, doğudan batıya doğru yapılmıştır.[8] Daha eski bir çeviri aynı karakterleri “bir günde” diye okudu. Bu durumda dokuz tur tek bir gün içinde tamamlanmış olur.[9] Törende güçlü şamanik tınılar bulunduğu da söylenmiştir.[10] Keçe üzerindeki dokuz dönüş ise dokuz gökten yükselme olabilir. Kağan Gök’e ulaşır ve ondan hükümdarlık bereketini alır, tıpkı yolculuğundan önce keçe üzerinde dokuz kez döndürülen şaman gibi.[11] Kağanın üzerinde kaldırıldığı keçe hukukun ve egemenliğin işareti olabilir.[2] Kağanın, ayinin gereği olarak, bir keçeye ya da halıya oturtulduğu ya da kalkan üzerinde havaya kaldırıldığı ileri sürülür.[12] Boğma da yorumlanmıştır. Bu, kağanın sınırsız güce sahip bir hükümdar olmadığının işareti olabilir.[12] Başkaları bunu bir efsane motifi sayar. Ona göre Göktürk tarihini bilen hiç kimse Bumin’in, Mohan’ın ya da İlteriş’in boğulmasını uygulama sayamaz ve Göktürkler bakımından zengin olan sonraki Çin kaynakları böyle bir ayini hiç anmaz. Keçe üzerinde kaldırma ise gerçek sayılır.[13] Göktürk ve Hazar kağanlarının beyaz keçe üzerinde ve boğazda ipek bağla yükseltilmesinin, Başkurt, Karakalpak ve Hive Özbek okul çocukları arasında on dokuzuncu yüzyılın sonuna kadar bir “kadı” seçimi olarak yaşadığı da ileri sürülmüştür.[14]

Yazıtlarda kaldırma

Sekizinci yüzyılın yazıtları kaldırma eylemini Tengri’ye atfeder.[15] Kül Tegin Yazıtı’nda Gök, İlteriş Kağan’ı ve karısı İlbilge Katun’u tepelerinden tutup yükseltir: teŋri töpüsinte tutup yügerü kötürmis.[15] Yazıt, bu sözlerin keçe üzerindeki bir kaldırmayı anıp anmadığını söylemez.

Uygur kağanlığında

822’de Taihe Prensesi’ne Uygurlara kadar eşlik eden Çinli elçiler, onun nasıl katun yapıldığını bildirdi.[16] Dokuz Uygur boyunun her birinden bir vezir onun tahtırevanını taşıdı. Güneşi izleyerek hükümdarlık merkezinin çevresinde dokuz kez döndüler.[16] Kaynaklar, bunun Göktürk ayininin devamı olup olmadığını söylemez.

Zhou Shu, bir kağanın kendi çevresindeki adamlar tarafından keçe, güneş ve dokuz sayısıyla tahta çıkarılışını korur. Saltanatın uzunluğu, kağanın yarı boğulmuşken söylediği kendi sözlerinden çıkarılırdı.

Notlar

  1. ^ a b c d e f g h i j Zhou Shu (Book of Zhou), juan 50
  2. ^ a b Ögel 1978, p. 183
  3. ^ Ögel 1993, p. 294
  4. ^ Togan 1981, p. 113
  5. ^ Bei Shi (History of the Northern Dynasties), juan 99; Tongdian, juan 197
  6. ^ Sui Shu (Book of Sui), juan 84
  7. ^ a b Tongdian, juan 197
  8. ^ Mau-tsai 1958, Turkish edition, p. 20
  9. ^ Julien 1864, p. 332
  10. ^ Golden 1992, p. 147
  11. ^ Zhou Shu (Book of Zhou), juan 50; Ögel 1995, p. 164–166
  12. ^ a b Kafesoğlu 1997, p. 269
  13. ^ Ögel 1993, p. 293–294
  14. ^ Togan 1981, p. 112–113
  15. ^ a b Kül Tegin inscription
  16. ^ a b Jiu Tangshu (Old Book of Tang), juan 195; Mackerras 1972, p. 120

Kaynaklar

Literatür

  • Liu Mau-tsai, Çin Kaynaklarına Göre Doğu Türkleri (1958, Turkish edition)
  • Stanislas Julien, Documents historiques sur les Tou-kioue (Turcs) (1864)
  • Peter B. Golden, An Introduction to the History of the Turkic Peoples (1992)
  • Colin Mackerras, The Uighur Empire According to the T'ang Dynastic Histories (1972)
  • İbrahim Kafesoğlu, Türk Millî Kültürü (1997)
  • Bahaeddin Ögel, Türk Kültür Tarihine Giriş III: Türklerde ev kültürü (1978)
  • Bahaeddin Ögel, Türk Mitolojisi (Kaynakları ve açıklamaları ile destanlar) I (1993)
  • Bahaeddin Ögel, Türk Mitolojisi (Kaynakları ve açıklamaları ile destanlar) II (1995)
  • Zeki Velidi Togan, Umumi Türk Tarihine Giriş I (1981)

İlgili maddeler

Buraya bağlantı verenler3

Kişiler
Princess Taihe
Dinler
Kün Tengri · Shamanism

Bu maddeyi kaynak göster

Yavuz, Emre-E. “Raising on the Felt.” Turkic Atlas, revised 8 November 2026. https://turkicatlas.org/religions/raising-on-the-felt/

Son güncelleme: 8 Kasım 2026