Aşinaların kaçışı, Göktürk hanedanının tarihinde bir yıl verilebilen en eski olaydır. Sui Shu’ya göre Göktürklerin ataları karışık hu’lardı, Pingliang’lıydılar ve Aşina soyadını taşıyorlardı.[1] Kuzey Wei imparatoru Taiwu Juqu’yu yıkınca Aşinalar beş yüz aileyle Rouranlara kaçtı.[1] Kuşaklar boyunca Altın Dağ’da, yani Altay’da yaşadılar. Demir işlemekte ustaydılar.[1] Wei, Juqu başkentini 439’un dokuzuncu ayında aldı. Kaçış bu fetihle tarihlenir.[2]

439'da Doğu Asya haritası: bozkırda Rouranlar, 439'da aldıkları Kuzey Liang ile Kuzey Wei, Wei'nin Pingcheng'den Guzang'a yürüyüşü, Aşinaların Rouranlara kaçışı ve güneyde Liu Song
439: Kuzey Wei Guzang üzerine yürür ve Kuzey Liang teslim olur. Aşinalar beş yüz aileyle Rouranlara kaçar. Rouranlar Gobi'nin kuzeyindeki bozkırı elinde tutar, Wei'nin güneyinde Liu Song uzanır. Modern harita, Wei'nin yolu çizilmiştir, bozkırdaki sınırlar yaklaşıktır.
© Emre-E Yavuz 2026

Kuzey Liang’ın düşüşü

Juqu, Asya Hunları (Xiongnu) arasında sayılan bir hanedandı. 397’den beri Gansu’da Kuzey Liang’ı yönetiyorlardı.[3] 439’un altıncı ayında Taiwu, hükümdarları Juqu Mujian’a karşı batıya yürüdü.[2] Rouranlara karşı çölün güneyinde yirmi bin askerle iki general bıraktı.[2] Ordusu sekizinci ayda Liang başkenti Guzang’a ulaştı.[4] Dokuzuncu ayda Mujian, beş bin memuru ve subayıyla birlikte bağlı olarak Wei ordugâhının kapısına çıktı.[2] İmparator onu çözdü ve bir vasala yaraşan törenlerle kabul etti.[2] Kardeşleri Yide ile Wuhui Jiuquan üzerinden batıya, Jinchang’a kaçtı. Üçüncü bir kardeşi Anzhou ise güneye, Tuyuhun’a gitti.[2] Teslimiyetten iki gün sonra Rouranlar Wei sınırını Qijie Dağı’na kadar yardı. Başkent büyük bir telaşa kapıldı.[2] Onuncu ayda imparator doğuya döndü ve Liangzhou’nun otuz binden fazla hanesini başkentine taşıdı.[2]

Tongdian, Sui Shu’daki “Juqu”yu küçük yazıyla bir notta açıklar. Juqu Maoqian’ın başkenti Guzang’dı, devletinin adı Kuzey Liang’dı ve Wei onu yıktı.[5] Maoqian, Tongdian’ın, Wei Shu’nun Mujian dediği hükümdar için kullandığı addır.[6]

Kaynaklar

Sui Shu kaçışı Göktürkler bölümünün başında, kurt efsanesinden önce anlatır.[1] Bei Shi aynı cümleyi “bazıları der ki” diye başlayan ikinci bir anlatım olarak verir.[7] Ona göre Aşinalar Altın Dağ’ın güney yamacında Rouranların demircileri olarak yaşıyordu.[7] Tongdian cümleyi devralır. Onu Zhou Shu ile Bei Shi’nin verdiği Asya Hunlarına ilişkin yan cümleye bağlar: Tujue’nin ataları Pingliang’ın karışık hu’larıydı, “aslında Asya Hunlarının ayrı bir kolu”, Aşina soyadlıydı.[8] Daha eski hiçbir metin bu iki iddiayı tek cümlede vermez. Sonraki iki eser de kaçış konusunda Sui Shu’ya dayanır. Üç metin bu yüzden kaçışın tek bir tanıklığıdır.

Zhou Shu bir kaçış bilmez.[9] Kurt efsanesi, dişi kurdun on oğlunun torunlarının birkaç kuşak sonra mağaralarından çıkmasıyla biter. Rouranlara boyun eğdiler ve onlar için Altın Dağ’ın güney yamacında demir işlediler.[9]

Sui Shu aynı pasajda adı açıklar. Altın Dağ miğfer biçimindeydi. Ortak dillerinde miğferin adı 突厥 idi ve bu sözcüğü kendilerine ad olarak aldılar.[1] Zhou Shu aynı etimolojiyi neredeyse aynı sözlerle, kurt efsanesinin sonunda verir.[9]

Güzergâh ve yorumlar

Sui Shu ne yıl verir ne güzergâh. Pingliang’ın karışık hu’larının Juqu’nun düşüşüne nasıl karıştığını da söylemez.[1] Bir yeniden kuruluş, Aşinaların atalarını Kuzey Liang devletinin içine yerleştirir. Oradan 439 sularında Gaochang’a, 460 sularında güney Altay’a kaçmışlardır.[10] Başka araştırmacılar kaçışı kurt efsanesine bağlar. Wei’nin Liang’a karşı seferi Pingliang’daki Türk yarı göçebelerin bir köyüne ulaşmış ve orayı harap etmiştir. Efsane bu felaketi anlatır.[11] Sui Shu’nun kendisi kurdun mağarasını Gaochang’ın kuzeybatısındaki bir dağa koyar.[1]

Rouranların altında

Beş yüz aile Rouran kağanlığının tebaası ve demircileri oldu.[7] Bir yüzyıl sonra Rouranların gözünde bu ilişki değişmemişti. Bumin 546’da Rouran kağanı Anagui’den bir evlilik istediğinde Anagui, Bumin’in kendi demirci kölesi olduğunu söyledi.[12] 552’de Bumin, Huaihuang’ın kuzeyinde Rouranları bozdu. Anagui kendini öldürdü.[9] Kaçıştan beri yüz on üç yıl geçmişti.

Notlar

  1. ^ a b c d e f g Sui Shu (Book of Sui), juan 84
  2. ^ a b c d e f g h Wei Shu, juan 4
  3. ^ Golden 1992, p. 120
  4. ^ Wei Shu, juan 4; Tongdian, juan 197
  5. ^ Tongdian, juan 197
  6. ^ Tongdian, juan 197; Wei Shu, juan 4
  7. ^ a b c Bei Shi (History of the Northern Dynasties), juan 99
  8. ^ Tongdian, juan 197; Zhou Shu (Book of Zhou), juan 50; Bei Shi (History of the Northern Dynasties), juan 99
  9. ^ a b c d Zhou Shu (Book of Zhou), juan 50
  10. ^ Golden 1992, p. 121
  11. ^ Yavuz 2025, p. 125
  12. ^ Zhou Shu (Book of Zhou), juan 50; Tongdian, juan 197

Kaynaklar

Literatür

  • Peter B. Golden, An Introduction to the History of the Turkic Peoples (1992)
  • Emre-E. Yavuz, The Gokturk Empire: 2nd Edition (2025)

İlgili maddeler

Buraya bağlantı verenler7

Devletler
Northern Wei
Savaşlar
Rouran Domination of the Turkic Peoples
Muharebeler ve olaylar
The Rouran Marriage Refusal (546)
Yerler
Jiuquan · Pingliang
Soylar
Ashina
Tartışmalar
The Göktürks and the Xiongnu

Bu maddeyi kaynak göster

Yavuz, Emre-E. “The Flight of the Ashina (439).” Turkic Atlas, revised 8 November 2026. https://turkicatlas.org/events/flight-of-the-ashina-439/

Son güncelleme: 8 Kasım 2026