Pingliang

Pingliang, Çin’in kuzeybatı sınırında, bugünkü Gansu’nun doğusunda bir bölgeydi.^[1] Gansu koridoru ile Chang’an arasında yer alıyordu.^[2] Sui Shu, Göktürklere ilişkin anlatısını bu yerle açar. Ona göre Göktürklerin ataları, Pingliang’ın Aşina soyadlı karışık hu’larıydı.^[3] Kuzey Wei İmparatoru Taiwu, Juquları yok edince Aşinalar beş yüz aileyle Rouranlara kaçtı.^[3] Fetih 439’da gerçekleşti. Bu, kaçışın tarihini verir.^[4]

Kaynaklardaki cümle

Pingliang cümlesi Sui Shu’ya aittir. Zhou Shu’da yoktur.^[5] Bei Shi cümleyi Göktürklerin kökenine dair ikinci bir anlatı olarak, kurt efsanesinden sonra ve “bazıları der ki” diye başlayarak verir.^[6] Tongdian cümleyi alır ve küçük yazıyla “bugünkü Pingliang idari bölgesi” notunu ekler. Sonra cümleyi, Zhou Shu ile Bei Shi’nin verdiği Asya Hunlarına ilişkin yan cümleyle tek bir cümlede birleştirir.^[7] Bu cümle için iki eser de Sui Shu’ya dayanır. Dolayısıyla üç metin onun tek bir tanıklığıdır.

Karışık hu’lar

Hu, 胡, kuzeyin ve kuzeybatının yabancıları için kullanılan Çince sözcüktür. 雜胡 “karışık hu” demektir.^[8] Bu ifade iki anlamda anlaşılmıştır. Kimi araştırmacılar onu karışık ırktan barbarlar sayar. Kimileri onu daha yakından belirlenemeyen çeşitli kökenlerden barbarlar sayar.^[1] Üçüncü bir çeviri, hu’nun başka halkların arasında karışık yaşadığını söyler. Bu çeviri filolojik gerekçelerle reddedilmiştir.^[1] 1864 tarihli Fransızca çeviri “çeşitli ırklardan barbarlar” der.^[9]

Aynı ifade 409 yılının kayıtlarında geçer.^[10] Zizhi tongjian’ın kaydettiğine göre o yıl Xia kralı Bobo, yirmi bin atlıyla Qin’e saldırdı. Pingliang’ın karışık hu’larından yedi binden fazla haneyi götürdü.^[10] Kayıtlar orada başka halkları da anar. 433’te Wei generalliği yapan Pingliang’lı bir Xiutu olan Jin Ya, Qiang’dan Di Ziyu ile birlikte Anding’in Wei komutanına karşı ayaklandı. Ayaklanma başarısız oldu.^[11]

Xia ve Wei döneminde

420’lerin sonunda Pingliang, Helian hanedanının devleti olan Xia’nın bir kalesiydi.^[12] 428’de Xia hükümdarı Helian Chang Pingliang’a çekildi. Wei onu sonra yakaladı. Adamları kardeşi Ding’i yükseltip oraya döndü.^[13] Wei Shu’nun kaydına göre İmparator Taiwu 430’un on birinci ayında bizzat Pingliang’a geldi. Çevresine hendekler kazdırdı.^[4] On ikinci ayda Ding’in kardeşleri bağlı olarak dışarı çıkıp teslim oldu. Wei Shu, Pingliang’ın yatıştırıldığını kaydeder.^[4] 435’te bir ferman, Wei başkentine taşınmış olan Chang’an ve Pingliang halkından yetimlerin ve yaşlıların evlerine dönmesine izin verdi.^[4] 439 yazında Pingliang ve Fucheng birlikleri, Taiwu’nun Kuzey Liang’a ve başkenti Guzang’a karşı batıya yönelttiği ordunun artçısında yürüdü.^[4]

Sui Shu, Pingliang’ın karışık hu’larının Juquların düşüşünde nasıl kaçtığını söylemez.^[3] Bazı araştırmacılar bu bölgeyi, Xia’nın Asya Hun hanedanı Helian ile ilişkilendirir.^[8] Başkaları Aşinaların atalarını Kuzey Liang devletinin içine yerleştirir. Buradan yaklaşık 439’da Gaochang’a kaçtılar.^[14] Üçüncü bir kurama göre Wei’nin Liang’a karşı seferi, Pingliang’da Türk yarı göçebelerinin bir köyüne ulaştı. Sefer köyü harap etti.^[15]

Sonraki tarih

Pingliang sınırda bir üs olarak kaldı.^[16] 534’te Yuwen Tai hafif bir maiyetle oraya at sürdü. Öldürülen komutan Heba Yue’nin generalleri onu ordularının başına geçirdi.^[16] 545’te aynı Yuwen Tai, Batı Wei’in bir elçilik heyetini Göktürklere gönderdi.^[5] Tang’ın kurucusu Li Yuan Chang’an’a girdikten sonra, isyancı Xue Ju Pingliang idari bölgesini (komutanlığını) almak için bir general gönderdi. Jiu Tang Shu’nun anlattığına göre, Xue Ju o sırada Wuyuan’ın kuzeyinde şad olan İlig ile ittifak kurdu.^[17]

Aşina tarihinde Pingliang’a yapılan her sonraki gönderme, Sui Shu’nun bu tek cümlesine uzanır.