Yami Kağan'a Saldırı (599)

599’da Tulan Kağan ile Tarduş, o sırada Tuli Kağan olarak kuzeyi elinde tutan Yami’ye saldırdı.^[1] Yami’nin bütün kardeşlerini, oğullarını ve yeğenlerini öldürdüler. Nehri geçip Weizhou’ya girdiler.^[1] Yami geceleyin beş atlıyla ve Sui elçisi Zhangsun Sheng’le birlikte Sui sarayına kaçtı.^[1] Sui onu kendine bağlı bir kağan yaptı. Doğudaki iç savaş son evresine girdi.

Sebep

597’de Yami’nin elçileri gelini almak için Sui sarayına geldi.^[1] Saray onları Törenler Bakanlığı’nda ağırladı ve onlara evliliğin altı törenini öğretti. Yami’ye imparatorluk hanedanından bir kadın olan Anyi prensesini verdi.^[1] Zizhi tongjian kabulü 597’nin yedinci ayına koyar.^[2] Amacı Sui Shu söyler.^[1] İmparator kuzeydeki barbarları bölmek istiyordu. Yami’ye özel bir cömertlikle davrandı.^[1] Niu Hong, Su Wei ve Hulü Xiaoqing elçi olarak art arda onun yanına gitti. Göktürkler saraya üç yüz yetmiş heyet gönderdi.^[1]

Yami kuzeyde yaşamıştı. Evlilik yüzünden güneye, eski Dujin garnizonuna taşındı. Armağanlar zengindi.^[1] Zizhi tongjian, Zhangsun Sheng’in onu taşınmaya ikna ettiğini söyler.^[2] Tulan öfkelendi. „Ben büyük kağanım,“ dedi, „ve Rangan’dan daha kötü karşılanıyorum!“^[1] Haracı kesti ve sınıra defalarca baskın yaptı.^[1] Yami onu izledi ve her hareketini bildirdi. Sınır bu yüzden hep hazırdı.^[2] Bazı araştırmacılara göre Çin orduları her saldırıda doğru yerde durdu, çünkü Yami ile Pei Ju gizlice haberleşiyordu.^[3]

598’de bir ferman Shu prensi Xiu’yu Lingzhou yolundan Tulan’a karşı gönderdi.^[1] 599’da Yami, Zhangsun Sheng aracılığıyla Tulan’ın Datong kasabasına saldırmak için kuşatma makineleri yaptığını bildirdi.^[2] İmparator Han prensi Liang’ı başkomutan atadı. Gao Jiong’u Shuozhou yolundan, Yang Su’yu Lingzhou yolundan, Yan Rong’u da Youzhou yolundan gönderdi.^[2] Han prensi cepheye hiç kendisi gitmedi.^[2] Bu emirler 599 Sui seferini başlattı.^[2]

Saldırı

Tulan, Sui’nin planlarını duydu.^[2] Tarduş’la anlaşıp güçlerini birleştirdi. Birlikte Yami’nin üzerine ansızın çullandılar.^[2] Uzun Sur’un dibinde büyük bir savaş yaptılar. Yami ağır biçimde yenildi.^[2] Tulan onun bütün kardeşlerini, oğullarını ve yeğenlerini öldürdü. Nehri geçip Weizhou’ya girdi.^[4] Yami’nin halkı dağıldı.^[2]

Yami o gece Zhangsun Sheng ve beş atlıyla güneye sürdü.^[4] Şafakta yüz liden fazla yol almış ve birkaç yüz atlı toplamışlardı.^[2] Zizhi tongjian, Sui Shu’da bulunmayan bir sahne ekler.^[2] Yami adamlarıyla görüştü. Yenilmiş olarak Sui sarayına sıradan bir mülteci gibi gideceğini söyledi. Gök Oğlu ona saygıyla davranmayacaktı.^[2] Dianjue, yani Tarduş, ona saldırmıştı. Ama aralarında eski bir düşmanlık yoktu, Dianjue onu mutlaka kabul ederdi.^[2]

Zhangsun Sheng bunu öğrendi.^[2] Fuyuan garnizonuna önceden bir adam gönderip işaret ateşlerini yakmasını emretti.^[2] Dört ateş yükseldi. Yami nedenini sordu. Elçi açıkladı: iki ateş az düşman, üç ateş çok düşman, dört ateş de düşmanın yakında olduğu demekti.^[2] Yami korktu ve adamlarını garnizona soktu.^[2] Zhangsun Sheng, Yami’nin subayı Zhishi’yi adamların başında bırakıp Yami’yle birlikte saraya gitti.^[2] Dördüncü ayın dingyou gününde Yami Chang’an’a ulaştı.^[2] Sui Shu yıllıkları, bir çeviriye göre, onun teslimini aynı güne koyar.^[5]

Bir anlatı rekabetin sonunu tek adımda anlatır. Tulan, Yami’nin ihanetini öğrendi ve onu kovdu. Yami Çin’e sığındı.^[3]

Sui sarayında

İmparator, Yami’ye davasını Tulan’ın elçisi Yintou Tegin’e karşı savunturdu.^[1] Yami’nin sözleri dosdoğruydu. İmparator ona cömertçe davrandı.^[1] Tulan’ın kardeşi Dusuliu karısını ve çocuklarını bırakıp Yami’yle birlikte karşı tarafa geçti.^[1] İmparator, Yami’yi Dusuliu’yla chupu oynattı ve onu avutmak için hazineleri azar azar ona kaybettirdi.^[1]

599’un altıncı ayında Gao Jiong ile Yang Su, Tarduş’u bozguna uğrattı.^[1] Sui bunun üzerine Yami’ye Yilizhendou Qimin Kağan unvanını verdi, Sui Shu bunu „bilge ve güçlü“ diye açıklar.^[1] Zizhi tongjian unvanın verilişini onuncu aya koyar.^[2] İmparator onun için Shuozhou’da surlu Dali kasabasını kurdu.^[1] Anyi prenses ölmüştü. Sui ona Yicheng prensesi verdi.^[1] Tongdian, Sui Shu’daki saldırı ve kaçış anlatısını tekrarlar.^[6]

O günden sonra Yami Sui’nin kağanıydı.^[1] Sınırın içindeki sığınağından, kendi adamlarınca öldürülen Tulan’dan ve 603’te düşen Tarduş’tan uzun yaşadı.^[1]