Göktürk-Sui Savaşları, 582–603

Rouran çağı Göktürk çağı Uygur çağı Kırgız çağı

Rouran Birinci Göktürk Tang İkinci Göktürk Uygur Kırgız Hunlar Batı Göktürk Türgiş Karluk Hazar

Rouran 400–554
Birinci Göktürk 552–630
Tang 630–682
İkinci Göktürk 682–744
Uygur 744–840
Kırgız 840–924
Hunlar 370–469
Batı Göktürk 552–659
Türgiş 699–766
Karluk 766–800
Hazar 650–969

Bu savaşlarda Göktürkler, kazanmakta olduğu bir savaşı yitirdi. Sui’nin belirleyici aracı bir ordu değildi.

Kökenler

Kuzey Zhou, barışı korusunlar diye Göktürklere ödeme yapıyordu. 581’de Zhou’nun yerini alan Sui ödemeyi kesti. Kağanın sarayına gönderilmiş Zhou prensesi Qianjin Prensesi’nin, yeni hanedanın yıkılmasını istemek için kendi nedeni vardı. Yeni hanedan onun hanedanını yok etmişti.^[1]

582’de İşbara saldırdı. Taht çekişmesi az önce onun lehine çözülmüştü. Bu yüzden güneye, birkaç kişinin tahtın kendilerine ait olması gerektiğini düşündüğü bir devletle indi.^[1]

Kuzey Çin'in ve doğu bozkırının haritası, 582–583: Tarım'dan Khingan'a uzanan Göktürk Kağanlığı, 582'de Uzun Sur'u aşıp Wuwei, Tianshui ve Yan'an'a yönelen üç akın, Zhoupan muharebesi, İşbara'nın 583'te Ötüken'den Baidao'ya yürüyüşü, yenilgisi ve çekilişi, Apa'nın batıya kaçışı — 582–583: 582'de İşbara önderliğindeki Göktürkler Uzun Sur'u aşar ve Sui sınırını Wuwei'den Yan'an'a kadar yağmalar. 583'te İşbara Ötüken'den Baidao'ya yürür, yenilir ve çekilir, Apa ise batıya, Tarduş'un yanına kaçar. Modern harita, akınların güzergâhları çizilmiştir.

Sui’nin yöntemi

Sui’nin karşılığı, kağanlığın içindeki bölünmeleri derinleştirmek oldu. Çin kaynakları bunu bilinçli bir siyaset olarak belirtir. Siyaset, kağanlığın sunduğu şeyin üzerinde işledi: her biri kendi yandaşlarına ve kendi iddiasına sahip rakip kağanlar. Hiçbir halefiyet kuralı, hangisinin haklı olduğunu belirleyecek kadar sağlam değildi. İki yıl içinde iç savaş başlamıştı. O günden sonra Sui, Göktürklerin başlıca düşmanı olmaktan çıktı. Başlıca düşman başka Göktürklerdi.

599’dan sonraki ikinci savaş, aynı düzeneği tam gücüyle gösterir.^[1] Batıdaki Tarduş bütün kağanlık için savaştı. Sui, Yami’yi kendi himayesinde kağan olarak yükseltti ve savundu.^[1] 603’te Tarduş’un yandaşları dağıldı. O batıya gitti ve kaynaklar onun izini kaybetti.^[2]

Sonuç

Sonunda doğu kağanlığının, yerini Çin silahıyla koruyan bir kağanı vardı. Batı kağanlığı ayrı bir devletti. Tarihçiler 582 bölünmesini kalıcı sayar. Gerçekten de kalıcıydı: sonraki hiçbir anda tek bir kağan Liao’dan Ceyhun’a kadar hükmetmedi.

Toparlanma on beş yıl içinde aynı hanedandan geldi. Yami’nin oğlu Shibi, 615’te Yanmen’de bir Sui imparatorunu kuşatacak kadar güçlüydü. Buna rağmen toparlanma bölünmeyi geri almadı.^[1]