Lingzhou

Lingzhou, 靈州, Sui ve Tang Çin’inin sınırında bir vilayetti.^[1] Sui Göktürklere karşı ordularını Lingzhou yolundan gönderdi. Tang döneminde ise Göktürkler vilayete defalarca akın etti.^[2] Doğu kağanlığının yıkılmasından sonra Tang, teslim olan Göktürkler için Youzhou’dan Lingzhou’ya uzanan topraklarda komutanlıklar kurdu.^[3]

Sui yolları

598’de bir ferman Shu prensi Xiu’yu Lingzhou yolundan Tulan Kağan’a karşı gönderdi.^[4] 599 seferinde Yang Su, Li Che ve Han Sengshou ile Lingzhou’dan yürüdü. Gao Jiong Shuozhou üzerinden, Yan Rong ise Youzhou üzerinden gitti.^[5] Aynı yılın ilerleyen aylarında Tulan akınlarını sürdürdü. Yang Su yeniden Lingzhou’dan yola çıktı.^[4] Ordular sınırı geçmeden Tulan, 599’un on ikinci ayında kendi adamları tarafından öldürüldü.^[5]

600’ün dördüncü ayında Tarduş sınıra akın etti.^[6] İmparator Jin prensi Guang ile Yang Su’yu Lingwu yolundan gönderdi.^[6] Sui Shu, prensin Lingzhou’dan yola çıktığını ve Tarduş’un onun önünden kaçtığını söyler.^[4] Aynı bölümde Shi Wansui, Tarduş ile Dajin Dağı’nda karşılaşır.^[4]

Göktürkler ile Tang arasında

Tang veliahdı Li Jiancheng bir keresinde Fengzhou’dan vazgeçmeyi ve Yuzhong topraklarını bırakmayı önermişti.^[7] Sonra Çula Kağan’ın oğlu Yushe Şad, halkından on bin çadırla Sarı Nehir’in güneyindeki topraklara göç etti. Lingzhou’yu kendi sınırı yaptı.^[7] Zizhi tongjian’a göre Lingzhou komutanı Yang Shidao 621’de Göktürkleri yendi.^[8] 622’de Göktürklerle ittifak yapan Çinli asi Liang Shidu, küçük kardeşi Luo’er’i birkaç on bin Göktürkle Lingzhou’yu kuşatmaya gönderdi.^[9] Lingzhou komutanı Li Daozong kaleden çıkıp onları bozguna uğrattı.^[9] Sonra Yushe Şad’ı eski Wuyuan topraklarından çıkardı ve sınırı bin li’den fazla ileri taşıdı.^[9]

625 seferinde İlig Kağan, altıncı ayda Lingzhou’ya akın etti ve sekizinci ayda yeniden akın etti.^[10] İkinci akında Göktürkler Lingwu’ya saldırdı. Artık Lingzhou genel valisi olan Li Daozong onları yendi.^[10] 626’nın dördüncü ayında Tang generali Li Jing, Lingzhou’daki Xiashi’de İlig ile şafaktan öğleden sonraya kadar savaştı. Göktürkler bunun üzerine çekildi.^[10] Xin Tang Shu, o yıl Göktürklerin Yuanzhou ile Lingzhou’ya saldırdığını ve Liangzhou’yu kuşattığını söyler. Li Jing onlarla Lingzhou’da savaşınca geri çekildiklerini de ekler.^[7] Sekizinci ayda, Jingyang muharebesi’nden sonra İlig, Bian köprüsü yoluyla Wei Nehri’nin kuzey kıyısına ulaştı.^[10]

629’un on birinci ayında Tang, doğu kağanlığına son veren savaşta ordularını İlig’in üzerine gönderdi.^[11] Lingzhou genel valisi Xue Wanche, kolordulardan birine komuta etti. Bütün kolordular Li Jing’in emrindeydi.^[11] Li Daozong aynı ay Lingzhou’da Göktürkleri yendi.^[11]

Suni Shi’nin kampı

Şibi Kağan, Yami Kağan’ın küçük kardeşi Suni Shi’yi elli bin hanenin başında Şaboluo Şad yapmıştı.^[12] Kampı Lingzhou’nun kuzeybatısındaydı.^[12] İlig, 630’daki yenilgisinden sonra bu kampa gitti. Tang onu oradan aldı.^[12] Suni Shi bunun üzerine bütün halkıyla Tang’a geçti. Çölün güneyindeki topraklar boş kaldı.^[11]

630 düzenlemesi

630 saray tartışmasından sonra İmparator Taizong, teslim olan Göktürkler için Wen Yanbo’nun planını izledi.^[3] Shuofang bölgesinde, Youzhou’dan Lingzhou’ya kadar, dört genel valilik kurdu: Shun, You, Hua ve Chang.^[3] Bu komutanlıklar, ara dönemin gevşek dizgin vilayetlerine aittir.

İkinci Kağanlık

693’te İkinci Kağanlığın hükümdarı Kapgan Kağan halkını Lingzhou’ya karşı yürüttü. Memurları ve halkı öldürüp esir aldı.^[13] İmparatoriçe Wu, Baima Tapınağı’ndan rahip Xue Huaiyi’yi on generalle onun üzerine gönderdi.^[3] Ordu düşman bulamadı ve geri döndü.^[3] Xin Tang Shu on sekiz general sayar ve akını Kapgan’ın tahta geçişinden birkaç yıl sonraya koyar.^[7]

İmparator Zhongzong tahta çıkınca Kapgan, Lingzhou’daki Mingsha ilçesine akın etti.^[3] Lingwu ordusunun komutanı Shazha Zhongyi onunla uzun süre savaştı ve yenildi.^[3] Jiu Tang Shu altı binden fazla ölü sayar, Xin Tang Shu ise on bine yakın.^[14] Göktürkler Yuan ve Hui vilayetlerine kadar ilerledi ve Longyou sürülerinden on binden fazla at sürüp götürdü.^[3] Jiu Tang Shu’nun yıllıkları, bir çeviriye göre, akını 706’ya tarihler.^[15]