Huna Halklarının Sikkeleri

Huna halklarının sikkeleri, Eftalitlerin tarihi için en önemli kaynaktır ve bir halka en açık biçimde bağlanabilen kaynaktır.^[1] Bir tarama, Orta Asya’da İpek Yolu’nu denetleyen Eftalitlerin İran, Bizans, Hindistan ve Çin’le ticarete katıldığını not eder.^[1]

Sınıflandırma

Standart sınıflandırma 1967’dendir. “İranlı Hunların” sikkelerini dört gruba ayırır: Kidaritler, Alchonlar, Nezaklar ve Eftalitler.^[2] Sistem Chionitleri dışarıda bırakır, çünkü onlar için sikke bulamaz.^[2] Her grubun içindeki tiplerin sırası ana hatlarıyla saptanmıştır, ama mutlak tarihler saptanmamıştır. Darphaneler için verilen yerler varsayımdır ve Orta Farsça, Baktriya ve Hint yazılarındaki yazıtları okumak zordur.^[3] Schøyen koleksiyonundaki bir bakır tomar yazıtı bu hükümdarların tarihine yeni bir bakış verdi ve sınıflandırmanın bazı noktalarda gözden geçirilmesi gerekir.^[4]

Kidaritler

Kidaritler Kabil bölgesinde ve Gandhara’da geç Kuşan ve Kuşan-Sasani örneklerine uygun altın dinarlar bastı, yaklaşık 385’ten yaklaşık 440’a kadar.^[5] Yazıt, Lord Kidara’yı, Kuşanların büyük kralını adlandırır ve arka yüzde Shiva boğası Nandi ile görünür.^[5] Kabil yakınındaki Tepe-i Marenjan’da bulunan bir define, Kidara’nın on bir dinarını ve en geç olanı III. Şapur’a (383–388) ait Sasani drahmilerini içeriyordu, bu Kidarit egemenliğinin 380’lerde başladığını düşündürür.^[5] Yazıtın bir yorumu Kidara yerine Kay Wahram’ı yeğler.^[6] Semerkant’ta basılan yedi nadir gümüş sikke Kidara adını taşır ve eski Soğd sikkelerinin okçu tipini sürdürür.^[6]

Alchonlar

Alchonlar neredeyse yalnızca sikkelerinin yazıtlarından bilinir, orada adın yerine Baktriyaca alxono ya da alxanno sözcüğü durur.^[7] İlk sikkeleri II. Şapur’un kalıplarını yeniden kullandı ve onları yeniden oydu. Sonraki tipler bir tamga ve bir hilal ekler, ilk iki dilli sikke Khingila’nın adını Brahmi’yle taşır.^[8] Sikkeler Khingila, Javukha, Mehama, Toramana ve sonra Mihirakula ile Narana adlarını taşır.^[9] Mihirakula sikkeleri drahmilerin gümüş oranının düştüğünü gösterir.^[10] Bakır tomar, bu kralların birçoğunun farklı bölgelerde yan yana hüküm sürdüğünü gösterir.^[11]

Nezaklar

Nezak sikkeleri Gazne ve Kabil bölgesinden gelir ve yaklaşık 460’tan başlayarak tarihlenir.^[11] Drahmilerinin saflığı zamanla değişti ve sonunda saf bakır oldu.^[12]

Eftalitler

Asıl Eftalitlerin sikkeleri 476 ya da 477 ile 563 ya da 565 arasına yerleştirilir.^[12] İlk tarihte Sasani kralı Peroz esir alındı ve 30 katır yükü gümüş drahmi fidyesiyle serbest bırakıldı. İkinci tarihte Eftalitler yenildi.^[12] Kuzey Tokharistan’da çok sayıda bulunan Peroz drahmileri fidyeyi doğrulayan buluntular olarak değerlendirilir.^[13]

Eftalitler Peroz’un sikkelerini taklit etti. Taklitleri Peroz’un üçüncü tacıyla büstünü ve Baktriya harfleriyle Belh darphanesini adlandıran bir yazıt gösterir. Ön yüzdeki ēb harfleri, “Eftalit” anlamına gelen ēbodalo’nun kısaltması olarak anlaşılır.^[14] Peroz’un drahmileri ayrıca Baktriya karşı damgalarıyla ve yerel hükümdarların tamgalarıyla dolaştı.^[14] Taklitler Kara-tepe, Khairabad-tepe, Dalverzin-tepe ve Budrach’ta bulunmuştur.^[15]

Karşı yakınındaki Shor-tepe’nin bakır sikkeleri tacı olmayan bir vali gösterir. Onlar 480 ile 563 ya da 567 arasına tarihlenmiş ve Nakhsheb’in bir Eftalit valisinin basımları sayılmıştır. Eftalit oldukları reddedilir.^[16]

Göktürk fethinden sonra

Göktürkler ve I. Hüsrev, Eftalitleri yaklaşık 563–565’te yendi ve krallıklarını paylaştı.^[17] Sasani örneğine uygun sikkeler Orta Asya’da sekizinci yüzyılın ortasına kadar basılmaya devam etti. En çok II. Hüsrev’in sikkeleri taklit edildi, çoğu kez üç dilde yazıtlarla.^[17] Altıncı yüzyıldan itibaren yerel ve yabancı drahmiler üzerinde, dolaşımlarını belirli siyasi alanlarla sınırlamak için karşı damgalar kullanıldı.^[17]

Soğdiana

Soğdiana’da Çin tipi bir sikke dolaştı, yuvarlak ve ortasında kare bir delik vardı. V. Bahram’ın sikkelerini taklit eden, Pehlevi yazıtı Soğdcaya çevrilmiş gümüş sikkeler Buhara’da basıldı ve Bukhar Khudat sikkeleri diye anılır.^[18] Tarama, sikke tiplerinin karışımının Eftalitler döneminde ve sonrasında mülklerin siyasi ayrılığını yansıttığını söyler.^[19]