İpek bozkıra dört yoldan geldi. Göktürkler onu sınırda satın aldı, barış parası olarak aldı, at karşılığında takas etti ve başkalarına sattı. İpek bir armağan, bir haraç, bir para ve bir ticaret malı olarak işledi.

Sınırda satın alınan ipek

Zhou Shu, Bumin’in halkının güçlendiğini ve ipek ve ipek yumağı almak için Çin sınırına gelmeye başladığını söyler. 545’te Batı Wei onlara bir elçi gönderdi.[1] Kaynaklar Göktürklerin ipeği satın almaya mı, satmaya mı geldiği konusunda uyuşmaz. Sınır Pazarları yorumları yan yana koyar.

Barış parası olarak ipek

İpek düzenli bir ödemeye dönüştü. Taspar kağan olunca Zhou sarayı ona her yıl 100.000 parça ipek yumağı, brokar ve renkli ipek verdi, Qi sarayı da onun için ambarlarını boşalttı.[1] Bazı araştırmacılar bu iki hanedanın her biri için yılda 100.000 parça sayar, tarafsızlıklarını ya da hizmetlerini satın almak için.[2] Teslimatlar yaklaşık otuz yıl sürdü, ta ki Sui onlara son verene kadar.[3] Tang da ipekle ödedi. Bilge Kağan döneminde 727’de Batı Shouxiang Kenti’nde bir pazar açtı.[4] 757’den sonra Uygurlara yılda 20.000 top ve her at için kırk top ödedi.[5]

Kağanlar ipeği kendileri anlattı. Yazıtlarda Bilge Kağan, Çin halkının altın, gümüş, ham ipek ve desenli ipeği bu kadar çok ve istenmeden verdiğini söyler. Çin sözlerinin tatlı ve ipeklerinin yumuşak olduğunu ekler.[6]

Para olarak ipek

Bazı araştırmacılar ipeğin Asya’nın en eski ve en değerli paralarından biri olduğunu ve Çin’de de bir tür para sayıldığını savunur. Onu kullanan ve satan Göktürkler ve diğer göçebeler aracılığıyla Avrasya ekonomisinde aracı bir rol oynadı.[7] Uygurlar döneminde ipek bir tür para olarak kullanıldı. Sarayın rahatını ödedi ve Uygurların daha çok ihtiyaç duyduğu mallar için başka ülkelere gönderilebildi.[8] Başkaları ipeği İpek Yolu’nun başlıca parası sayar ve Uygur seçkinlerinin onu Çin’den atlar karşılığında aldığını söyler.[9]

Batıya satılan ipek

Yunanlı tarihçi Menandros, Soğdluların ipeği Perslere satmaya çalıştığını gösterir. Göktürk gücü büyüdükçe, Eftalitlerin tebaası olan ve şimdi Göktürklerin tebaası bulunan Soğdluların, hükümdarlarından Perslere bir elçilik göndermesini istediğini yazar. Soğdlular Pers ülkesine gidip Medlere ham ipek satmak için izin istiyordu. Hükümdar Sizabul kabul etti ve Soğd elçilerinin başında Maniah vardı.[10] Pers kralı cevabını günden güne erteledi. Sonra Perslere geçmiş bir Eftalitlinin öğüdüyle ipeği satın aldı ve elçilerin gözü önünde yaktı.[11] Bu ipek yüzünden çıkan anlaşmazlık Göktürk-Sasani Ticaret Çatışması maddesinde anlatılır.

Bazı araştırmacılar Perslere sunulan ipeği aynı yılların Çin teslimatları bağlamına yerleştirir. Soğdlular bu görüşe göre Göktürk beylerine, Çinlilerin bu kadar çok gönderdiği ipeğin fazlasını satarak kazançlarını ikiye katlamayı önerdi.[3] Aynı araştırmacılar, 550’den 750’ye Çin ipeğinin batıya devasa aktarımının beklenmedik kazancının, Soğdlulara ticari olmaktan çok siyasi bir temelde bir altın çağ getirmiş olabileceğini düşünür.[12] Çin devletleri Soğd cemaatlerinin başlarını görevli yaptı, sabao maddesi bunu gösterir.[13]

Çin’in ipeğe koyduğu sınırlar

Çin makamları ticareti hoş karşılamadı. Zaman zaman yabancılara altın, gümüş ve ipek satışını yasakladılar.[14] Kağanlar ipeği kendi hakları saydı. 584’te Ishbara Kağan, Sui imparatoruna imparatorun ülkesinin bütün ipeklerinin kendisinin olduğunu yazdı.[15]

Hiçbir kaynak, bozkırdan Pers ülkesine ya da Bizans’a giden ipeğin toplamını vermez.

Notlar

  1. ^ a b Zhou Shu (Book of Zhou), juan 50
  2. ^ de la Vaissière 2005a, p. 209
  3. ^ a b de la Vaissière 2005a, p. 210
  4. ^ Jiu Tangshu (Old Book of Tang), juan 194
  5. ^ Jiu Tangshu (Old Book of Tang), juan 195
  6. ^ Bilge Khan inscription; Kül Tegin inscription
  7. ^ Ecsedy 1968, p. 142
  8. ^ Mackerras 1972, p. 48
  9. ^ Cosmo 2018, p. 453
  10. ^ Menander Protector; Blockley 1985, fr. 10.1, p. 111
  11. ^ Menander Protector; Blockley 1985, fr. 10.1, p. 113
  12. ^ de la Vaissière 2005a, p. 194
  13. ^ de la Vaissière 2005a, p. 148–149
  14. ^ Ecsedy 1968, p. 145
  15. ^ Sui Shu (Book of Sui), juan 84

Kaynaklar

Literatür

  • Ildikó Ecsedy, Trade-and-War Relations between the Turks and China in the Second Half of the Sixth Century (1968)
  • Étienne de la Vaissière, Sogdian Traders: A History (2005)
  • Colin Mackerras, The Uighur Empire According to the T'ang Dynastic Histories (1972)
  • Nicola Di Cosmo; Amy Hessl; Caroline Leland; Oyunsanaa Byambasuren; Hanqin Tian; Baatarbileg Nachin; Neil Pederson; Laia Andreu-Hayles; Edward R. Cook, Environmental Stress and Steppe Nomads: Rethinking the History of the Uyghur Empire (744–840) with Paleoclimate Data (2018)
  • R. C. Blockley, The History of Menander the Guardsman: Introductory Essay, Text, Translation, and Historiographical Notes (1985)

İlgili maddeler

Buraya bağlantı verenler4

Halklar
History of the Turkic peoples · Tashtyk Culture
Kurumlar ve Unvanlar
The Economy of the Steppe Empires · Trade Routes of the Steppe

Bu maddeyi kaynak göster

Yavuz, Emre-E. “Silk in the Steppe.” Turkic Atlas, revised 8 November 2026. https://turkicatlas.org/institutions/silk-in-the-steppe/

Son güncelleme: 8 Kasım 2026