Koyun, bozkır halklarının en çok beslediği hayvandı ve kaynaklar onu tarif etmekten çok sayar. Çince yang sözcüğü keçileri de kapsayabilir ve metinler ikisini ayırmaz.

Listelerde

Shiji, at, sığır ve koyunu Asya Hunlarının en çok beslediği hayvanlar olarak anar.[1] Asya Hun çocukları koyuna biner ve sırtından kuş ve fare vururdu.[1] Hudûd el-Âlem’de koyun her Türk halkının kaydında geçer. Yalnızca samur ve koyun saydığı Kimekler en açık örnektir.[2] Xin Tang Shu, ilk Uygurların ülkesinin taşlı ve tuzlu olduğunu, hayvanlarının çoğunun büyük ayaklı koyun olduğunu söyler.[3] Sui Shu, batıdaki Tiele’nin çok sığırı ve koyunu, az atı olduğunu söyler.[4] Güney Shiwei’lerin koyunu yoktu, atları azdı, domuzları ve sığırları çoktu.[4]

Sayılar

MÖ 127’de Han generali Wei Qing, Han Shu’nun sayımına göre bir milyondan fazla koyun aldı.[5] MS 83’te bir Kuzey Asya Hun beyi 100.000’den fazla sığır ve koyunla teslim oldu.[6] 601’de Göktürk akıncıları Yami Kağan’ın halkından 200.000’den fazla karışık baş hayvan götürdü.[4] İbn Fadlan 100.000 koyunu olan Oğuzlar gördü.[7] Oğuz koyunlarının ayrıntıları Oğuz sürüleri maddesindedir.

Ödeme aracı olarak koyun

Koyun, Wuhuanların, Xueyantuoların ve Kırgızların başlığının parçasıydı.[8] Bu Hayvanla Ödenen Başlık maddesinde ele alınır. Tulan Kağan döneminde Göktürk reisleri Sui sarayına on bin atla birlikte yirmi bin koyun gönderdi.[4] Sui’nin çöküşünden sonra İlig Kağan Taizong’a 3.000 at ve 10.000 koyun sundu, imparator bunları geri çevirdi.[9] 584’te İşbara Kağan Sui imparatoruna, ülkesindeki bütün koyun ve atların imparatorun hayvanları, imparatorun ülkesindeki bütün ipeklerin de kendisinin olduğunu yazdı.[4]

Zhou Shu, Göktürklerin asker ve at toplamayı ve hayvan vergisini çentikli bir ağaca, mumla mühürlenmiş altın bir ok ucuyla birlikte kaydettiğini söyler.[10] Bu belgeler Çentikli Çubuk ve Altın Ok maddesinde ele alınır.

Ordular için et

Koyun müttefikleri de besledi. 757’de 4.000 Uygur atlısından oluşan bir güç Tang’a isyancılara karşı yardıma geldi ve saray ona günde 200 koyun, 20 öküz ve 40 shi pirinç verdi.[11] Xin Tang Shu aynı günlük payı 40 sığır boynuzu ve 800 koyun tırnağı olarak sayar.[3] Bunlar aynı hayvanların başka biçimde sayılmasıdır.

842’de Uygur kağanı Ögä Tang’dan tahıl, sığır ve koyun istedi.[12] Saray, öküzlerin çiftçilik için gerektiğini ve Çin’in onların kesilmesini yasakladığını söyleyerek karşılık verdi. Koyun Çin’de azdı ve kuzeyin göçebelerinden gelirdi, devlet onu hiç vergi olarak almamıştı.[12] Ögä’nin ölümünden sonra Uygurlar, halefinin yanında Xi kralının sağladığı tahıl ve koyunla geçindi.[11]

Kurban ve kesim

Bir Göktürk öldüğünde ailesi ve yakınları koyun ve at keser, onları çadırın önüne koyar ve başlarını bir direğe asardı.[10] Beşinci ayda Göktürkler Gök’e kurban olarak çok sayıda koyun ve at keserdi.[4] İbn Fadlan, Oğuzların koyunun boğazını kesmediğini söyler. Ölene kadar başına vururlardı.[13]

Kaynaklardaki boşluklar

Kaynaklar bir koyunun ağırlığını ya da fiyatını vermez. Yünün keçe çadırın dışında nasıl kullanıldığını da söylemez. Keçenin kendisi Keçe maddesinde ele alınır.

Notlar

  1. ^ a b Shiji, juan 110; Han Shu, juan 94
  2. ^ Ḥudūd al-ʿĀlam; Minorsky 1937, p. 99
  3. ^ a b Xin Tangshu (New Book of Tang), juan 217
  4. ^ a b c d e f Sui Shu (Book of Sui), juan 84
  5. ^ Han Shu, juan 94
  6. ^ Hou Han Shu, juan 89
  7. ^ Ibn Fadlan; Canard 1958, p. 83
  8. ^ Hou Han Shu, juan 90; Xin Tangshu (New Book of Tang), juan 217
  9. ^ Jiu Tangshu (Old Book of Tang), juan 194
  10. ^ a b Zhou Shu (Book of Zhou), juan 50
  11. ^ a b Jiu Tangshu (Old Book of Tang), juan 195
  12. ^ a b Zizhi tongjian (Comprehensive Mirror in Aid of Governance), juan 246
  13. ^ Ibn Fadlan; Canard 1958, p. 71

Kaynaklar

Literatür

  • M. Canard, La relation du voyage d'Ibn Fadlān chez les Bulgares de la Volga (1958)
  • V. Minorsky, Ḥudūd al-ʿĀlam, "The Regions of the World": A Persian Geography 372 A.H. – 982 A.D., translated and explained, with the preface by V. V. Barthold (1937)

İlgili maddeler

Buraya bağlantı verenler1

Kurumlar ve Unvanlar
The Economy of the Steppe Empires

Bu maddeyi kaynak göster

Yavuz, Emre-E. “Sheep.” Turkic Atlas, revised 7 November 2026. https://turkicatlas.org/institutions/sheep/

Son güncelleme: 7 Kasım 2026