Axian Şad

Axian Şad, Göktürklerin Çin kaynaklarındaki köken hikâyelerinde Aşina hanedanının başında duran reistir. Efsanevi atalardan sonra, tarihî hanedandan önce gelir.

Zhou Shu’nun Suo devleti hikâyesinde Nadulu Şad’ın ölümünden sonra seçilir.^[1] Nadulu’nun on karısının oğulları büyük bir ağacın altında toplandı ve ağaca doğru en yükseğe sıçrayanın efendi seçilmesi üzerinde anlaştı.^[1] Yaşça küçük olan Aşina oğlu en yükseğe sıçradı. Öbür oğullar onu Axian Şad unvanıyla efendi seçti.^[1] 阿史那子 sözleri iki biçimde anlaşılabilir. Aşina’nın oğlu anlamına gelebilir. Bu, Axian Şad’ı Nadulu’nun torunu yapar.^[2] Ya da Aşina adlı oğul anlamına gelebilir. Bu durumda sıçrayışı Aşina’nın kendisi kazanmıştır.^[3] Tongdian ağacı atlar. Axian Şad unvanını Nadulu’nun oğullarından biri olan Aşina’ya verir.^[4]

Sui Shu Suo hikâyesini anlatmaz. Axian Şad’ı dişi kurt ile mağara hikâyesine yerleştirir.^[5] Orada dişi kurt on oğul doğurdu ve Aşina soyadlı olan onların efendisi oldu. Sonra bir Axian Şad boyu mağaradan çıkardı. Kuşaklar boyunca Rouranlara hizmet ettiler.^[5] Xin Tang Shu’da Tuwu unvanı olan Büyük Yabgu’nun zamanına gelindiğinde soy güçlenmişti.^[6] Bei Shi bu cümleleri mağara hikâyesinde, sıçrayışı ise Suo hikâyesinde verir. Axian Şad bu yüzden ikisinde de görünür.^[7]

Axian Şad’dan sonra Zhou Shu, Bumin’e geçer ve ona 其後曰土門 sözleriyle Tumen der. Bir çeviri bu sözleri Tumen’i onun halefi yapacak biçimde anlar.^[2] İkinci bir çeviri Tumen’i onun torunu yapar.^[8] Xin Tang Shu, Tuwu’yu Nadulu’nun torunu yapar. Onunla birlikte okunduğunda Axian Şad, Nadulu’nun oğlu, Tuwu’nun babası ve Bumin’in büyükbabası olur.^[8]

Son karakter 設, şad unvanıdır.^[8] 賢 karakteri Asya Hunlarının unvanlarında geçer ve Türkçe bilge’nin karşılığı olarak bilge ya da hakîm diye anlaşılır.^[3] Ad, hanedanın Türkçe görünmeyen erken adları arasında da sayılmıştır.^[9] Onu hangi hikâye taşırsa taşısın, Axian Şad, hanedanın Tuwu ve Bumin ile tarihe girmesinden önceki efsanenin son şahsiyetidir.