Qikou

Qikou, yani 磧口, çölün ağzı, Gobi’nin kıyısında, Çin sınırının kuzeyinde bir yerdi.^[1] Ad, çölün girişi anlamına gelir.^[2] Qikou iki kez bir Göktürk kağanının merkezi oldu. Bir kez Sui koruması altında, bir kez de Tang’dan kaçış sırasında oldu.^[3]

603’te Tarduş’un devleti dağıldı. Tarduş kendisine Bujia Kağan demişti.^[4] Pugu ve toplamda ondan fazla olan öbür Tiele boyları ondan ayrılıp Yami Kağan’a geçti. Tarduş batıya, Tuyuhunlar’a kaçtı.^[4] Sui görevlisi Zhangsun Sheng bunun üzerine Yami’yi Qikou’ya götürüp oraya yerleştirdi. Yami, Tarduş’un bütün halkını devraldı.^[4]

630’un ilk ayında Li Jing, Dingxiang’a Eyang sırtı’ndan gece saldırdı. İlig Kağan bunun üzerine ordugâhını Qikou’ya taşıdı.^[5] Bu cümlede Cefu yuangui adı Qishi, 磧石 diye yazar.^[6] İkinci ayda İlig, Demir Dağ’a kaçmaya devam etti.^[7] Li Jing onu orada bozguna uğrattı. İlig on binden fazla adamla çöle yöneldi.^[1] Li Shiji’nin ordusu Qikou’da ordugâh kurmuştu. İlig geçemedi ve baş adamları halklarıyla birlikte teslim oldu.^[1] Li Shiji elli binden fazla esir aldı.^[1]

Zizhi tongjian’da aynı iki karakter, Tang’ın kuzeybatı sınırındaki bir yeri gösterir.^[1] Orada 630’da, Yiwu çevresine dağılmış batı Göktürk boyları için tahıl depolandı.^[1] Ad bir tür yeri tarif ediyordu ve birden fazla yere verilebilirdi.

Bir tanıma göre 630’daki Qikou, Yin dağlarının kuzeyinde, Moğolların Maoming’an sancağının 140 li kuzeybatısındaydı.^[2]