Semender

Semender, Hazarların topraklarında, Kuzey Kafkasya’da bir şehirdi. Hazarlara dair yedinci yüzyılın ortasından kalma en eski kayıtlar onu Balanjar ile birlikte anar. İkisi, belki boy kökenli kentsel merkezler olarak tarif edilir ve yerleri belirsiz kalır.^[1]

Ermeni Coğrafyası

Ermeni Coğrafyası, Hunların krallığını Darband’ın kuzeyine, denizin yakınına koyar. Krallığın batı kesiminde Hunların şehri Varach’an ile Ch’ungars ve Smendr bulunur. Smendr, sonraki Hazar şehri Samandar sayılır.^[2] Savirk’, yani Sabirler, onun doğusuna, Atil sayılan T’ald nehrine kadar yerleştirilir.^[2]

Başkent ve hanedan

Hazar başkenti İtil’den önce Semender’deydi. Mes’ûdî, başkentin bir zamanlar Bâb el-Ebvâb’a sekiz gün uzaklıktaki Semender’de olduğunu söyler. Şehri İslam’ın ilk günlerinde Süleyman b. Rabîa el-Bâhilî fethedince imparatorluğun merkezi yedi gün uzaktaki Atil’e taşındı.^[3] Modern anlatımlar başkentin aşağı İdil’deki İtil’e taşınmasını Arap saldırılarının baskısına bağlar.^[4]

İstahrî, şehrin başkentle Bâb el-Ebvâb arasında yattığını söyler. Şehirde çok sayıda bahçe vardır ve camileri olan Müslümanlar yaşar. Kralı, Hazar kralının akrabası olan bir Yahudidir.^[5] Bir anlatı bu yöneticiyi, Yahudiliğe bağlı olması da beklenen bir kraliyet hanedanı üyesi sayar.^[6] Kaynaklar onun kağanlık makamında mı yoksa bek makamında mı olduğunu söylemez.

Arap istilası ve Ruslar

737’de Arap komutan Mervan Hazarya’ya iki geçitten saldırmak üzere yola çıktı. Ana orduyu Daryal geçidinden geçirdi. Bâb’dan, yani Derbent’ten gelen ikinci bir ordu Ebû Yezîd Useyd b. Zafir es-Sülemî’nin komutasındaydı ve Semender’de onunla buluşma emri almıştı.^[7] Araplar hicrî 118’de Semender’den geri çekilmişti ve hiçbir Arap ordusu daha ileri gidememişti. 737’de kuzey ordusu Balanjar’ı yan yoldan geçti ve iki kol az bir direnişle Semender’de birleşti. Orada büyük bir geçit resmi yapıldı.^[8] Mervan’ın ilerleyişinden ürken kağan kuzeydoğuya çekildi ve başkentini güçlü bir muhafız birliğinin gözetimine bıraktı. Mervan Semender’den ilerledi ve İdil’e ulaştı.^[9]

İbn Havkal şehri 960’lardaki Rus saldırısından sonra anlatır. Şehirde bir zamanlar çok sayıda bahçe bulunduğunu ve söylendiğine göre 40.000 bağ olduğunu söyler. Şehri, hicrî 358 yılında Gürgan’da oraya yeni gitmiş bir adama sormuştur. Adam ona Ruslar geldikten sonra tek bir üzüm ya da kuru üzüm kalmadığını anlatmıştır. Orada yaşayan Müslümanlar ve putperestler dahil öbür dinlerin mensupları göç etmişti.^[10] İbn Havkal ayrıca Semender’i, Hazaran ve Atil ile birlikte Rusların yıktığı yerler arasında sayar.^[10]

Konstantinos’un yolu

Hazarlara gönderilen misyoner Konstantinos’un Atil’den Hazar Denizi kıyısı boyunca inip kağanla belki Semender’de buluştuğu söylenir.^[11]

Kayıt

Kaynaklar Semender’i bir şehir, bir başkent ve bağlık bir yer olarak anar. Hiçbiri bir kurucu ya da bir yer vermez.

Notlar

^ Golden 1992, p. 237
^ a b Golden 1992, p. 107
^ al-Masʿūdī; al-Masʿūdī 1863 (MDCCCLXIII auf dem Titelblatt), p. 7
^ Golden 1992, p. 238
^ al-Iṣṭakhrī; Dunlop 1954, p. 95
^ Golden 1992, p. 242
^ Dunlop 1954, p. 81
^ Dunlop 1954, p. 82
^ Dunlop 1954, p. 82–83
^ a b Dunlop 1954, p. 242
^ Dunlop 1954, p. 195

Kaynaklar

Literatür

Peter B. Golden, An Introduction to the History of the Turkic Peoples (1992)
Douglas M. Dunlop, The History of the Jewish Khazars (1954)
al-Masʿūdī; C. Barbier de Meynard and Pavet de Courteille (trans.), Les Prairies d’or, Bd. II (Texte et traduction) (1863 (MDCCCLXIII auf dem Titelblatt))