Balanjar

Rouran çağı Göktürk çağı Uygur çağı Kırgız çağı

Rouran Birinci Göktürk Tang İkinci Göktürk Uygur Kırgız Hunlar Batı Göktürk Türgiş Karluk Hazar

Rouran 400–554
Birinci Göktürk 552–630
Tang 630–682
İkinci Göktürk 682–744
Uygur 744–840
Kırgız 840–924
Hunlar 370–469
Batı Göktürk 552–659
Türgiş 699–766
Karluk 766–800
Hazar 650–969

Balanjar, Hazarların topraklarında, Kuzey Kafkasya’da bir şehirdi. Ad aynı zamanda bir Türk topluluğuna aitti.^[1] Hazarlara dair yedinci yüzyılın ortasından kalma en eski kayıtlar onu Semender ile birlikte anar. İkisi, belki boy kökenli kentsel merkezler olarak tarif edilir ve yerleri belirsizdir.^[2] Balanjar, Hazar şehirleri listesinde İtil, Semender, Sangsin, Sarkel ve Varach’an ile birlikte görünür.^[3]

Göktürkler ve Balangarlar

Taberî bu halkı kağan Sincibu’nun, yani İstemi’nin anlatısında anar. Sincibu, Sul ülkesine karşı gelmeden önce Abhazları, Bangarları ve Balangarları yanına çekti.^[4] Metin burada Abhaz yazar, pasajın bir çevirisi ise Abhazların yerine soru işaretiyle Hazarları koyar.^[5] Bazı araştırmacılar Göktürk genişlemesinin Kuzey Kafkasya’ya bu yolla ulaştığını ve Balangarların sonradan Hazar topraklarıyla ve İdil Bulgarlarıyla ilişkilendirilen bir Türk topluluğu olduğunu savunur.^[1] Balangar, Derbend’in pek de kuzeyinde değildi.^[6]

642 akını

642’de Araplar, Transkafkasya’daki fetihlerinden sonra Hazarların elindeki Balanjar’ı bastı. Bu, Araplarla Hazarlar arasında ateşkeslerle bölünen ve 737’ye kadar süren uzun bir savaşı başlattı.^[7] İlk saldırının tarihi tartışmalıdır. Taberî ilk Arap ilerleyişini Balanjar’a karşı hicrî 22’ye, yani 642’ye koyar. Belâzurî o yıl bir saldırıdan haberdar değildir, Marquart ise ilk ilerleyişi 652’ye kaydırmıştır.^[8] Savaşın ilk evresi Balanjar Muharebesi ile sona erdi. Hicrî 32’de, yani 652’de Abdurrahman b. Rabîa güçlü bir Arap kuvvetini Hazarya’ya soktu ve Balanjar’ı kuşattı. Araplar yenildi ve o öldürüldü.^[9] Belâzurî başka bir komutan anar. Ona göre kağan, süvarileriyle Selman b. Rabîa’yı Balanjar ırmağının ötesinde karşıladı ve Selman orada 4.000 Müslümanla birlikte öldürüldü.^[10] Savaş sonunda Arapların hiç aşamadığı Derbent kapısına dayandı.^[11]

İdil’in Baranjar’ı

İbn Fadlan, İdil Bulgarlarının ülkesinde kadın erkek 5.000 kişilik bir aile gördü. Hepsi Müslüman olmuştu ve el-Baranjâr diye bilinirlerdi.^[12] Adları Hazarya’nın Balanjar’ıyla ilişkilendirilir.^[13] Bazı araştırmacılar Hazarlarla Bulgarlar arasındaki ve Hazarlarla Araplar arasındaki uzun savaşların boy topluluklarını yerinden ettiğini, Baranjarların da bunların arasında olduğunu savunur.^[14] Bulgar bnjr adı, en azından kısmen, Kuzey Kafkasya Hunlarıyla özdeşleştirilir.^[15] Bazı araştırmacılar bnjr’yi blnjr’yle, yani hem Hazarya’da hem İdil Bulgaristan’ında bulunan bir ad olan Balanjar’la ilişkilendirir.^[15]

Kayıt

Hiçbir kaynak Balanjar’ı ayrıntılı anlatmaz. Balanjar, Kuzey Kafkasya’ya yerleştirilen bir şehir ve bir topluluğun adıdır, kaynaklar yerini belirlemez.

Notlar

^ a b Sinor 1990, p. 261
^ Golden 1992, p. 237
^ Golden 1992, p. 240
^ Tabari
^ Dunlop 1954, p. 24
^ Nöldeke 1879
^ Sinor 1990, p. 265
^ Dunlop 1954, p. 51
^ Dunlop 1954, p. 55, 57
^ al-Balādhurī; al-Balādhurī 1916, p. 319
^ Golden 1992, p. 238
^ Ibn Fadlan; Canard 1958, p. 107
^ Golden 1992, p. 255, 107; Canard 1958, p. 255, 107
^ Golden 1992, p. 255
^ a b Golden 1992, p. 107

Kaynaklar

Literatür

Peter B. Golden, An Introduction to the History of the Turkic Peoples (1992)
Denis Sinor (ed.), The Cambridge History of Early Inner Asia (1990)
Theodor Nöldeke, Geschichte der Perser und Araber zur Zeit der Sasaniden. Aus der arabischen Chronik des Tabari übersetzt und mit ausführlichen Erläuterungen und Ergänzungen versehn (1879)
Douglas M. Dunlop, The History of the Jewish Khazars (1954)
al-Balādhurī; Philip K. Hitti (trans.), The Origins of the Islamic State, Bd. I (Kitāb Futūḥ al-buldān) (1916)
M. Canard, La relation du voyage d'Ibn Fadlān chez les Bulgares de la Volga (1958)