Rouran epochGöktürk epochUyghur epochKirghiz epoch
RouranFirst GöktürkTang ruleSecond GöktürkUyghurKirghizHunsWestern GöktürkTürgeshKarlukKhazar
  • 400
  • 500
  • 600
  • 700
  • 800
  • 900

Азамат соғысы Бірінші көктүрік қағанаты өзін-өзі жойған жиырма жыл болды. Ол Таспардың мұрагерлігі туралы дауда басталды. Ашинаның төрт ханзадасы, Ішбара, Төремен Апа, Амрақ және Тардуш, тақ бәріне сыймайтынын көрді. Суй дауды қоздырды. Бұл жаңа Қытай көктүріктермен сарбаздармен емес, агенттермен соғысты. Соғыс шамамен 603 жылы аяқталды. Шығыс хан қытайдың қол астындағы билеуші болды, батыс ябғу жер аударылды, ал мемлекет қайта қосылмаған екі мемлекетке бөлінді. Бір есеп соғысты 584 жылдан бастап, соңын 603 жылға күндейді.[1] Екінші есеп Тардуштың көтерілісін, соғыстың ең ауыр қаупін, шамамен 582 жылдан бастап күндейді. Ол бойынша Тардуш құлағанға дейін шамамен 600 жылдан 603 жылға дейін біріккен қағанаттардағы жоғары билікті ұстады.[1]

Соғыс қытай шежірелерінен, ең алдымен Суй шу жинағындағы көктүріктер тарауынан белгілі. Мәтін соғыстан пайда көрген әулет үшін құрастырылған. Феофилакт Симокатта көктүріктер арасындағы азамат соғысын Византия жағынан баяндайды. Ол берген барлық есімдер анықталған жоқ. Екі ғасырдан кейін Күл Тегін жазбасы көктүріктердің өз баяндауын, соғыс неге болғанын береді.

Себептері

Себеп құрылымдық болды. Теорияда жоғарғы қағанатқа мұрагерлік бүйірлік болатын: ағадан інісіне, содан олардың ұлдарына. Бұл тізбек жиі бұзылды.[1] Патшалық рудың ұжымдық егемендігі туралы түсінік жүйені тұрақсыз етті. Бұл тұрақсыздық бірінші және екінші қағанаттар құрылымындағы ажалды кемшілік болып шықты.[1] Кезегін күткен кезде ашина ханзадалары мемлекеттің бөліктерін басқарды. Бұл іс жүзінде үлес жүйесін құрды.[1] Екінші қорытынды жеке сипатта. Ханзадалар өмір бойы билік жүргізуге тәрбиеленді, ал кейін оған жіберілмеді. Олардың билікке құмарлығы соғыстың алдын алу үшін тым үлкен еді. Екеуі де — ұстаным. Төре мақаласы ханзадалар бұзған ереже туралы белгілі нәрсені баяндайды.

Соғысты төрт адам тудырды. Исиктің ұлы Ішбараны Таспар 572 жылы шығыстағы кіші хан еткен. 581 жылғы жиын Амрақ шеттегеннен кейін оны ханға көтерді.[2] Мұқанның ұлы Төремен Таспардың өз орнына таңдағаны болған. Жиын оны қабылдамады. Ол Апа хан атағын алып, көтерілді.[2] Таспардың ұлы Амрақ сайланды. Бір жыл ішінде ол кетті.[2] Істемінің ұлы Тардуш 576 жылдан батыс ябғуы болған. Ол Апаның жағына шығып, бәріне қол созды.[2] Бесінші адам, Бага, Ішбараның інісі болатын. Ол шығыста соғысып, батыста өлді.[2]

Өтүкендегі Ішбара (581–583)

Ішбара қытайлар сақтаған атақтар тізбегімен жоғарғы билеуші деп жарияланды: Ilig Külüg Šad Baga Ishbara хан. Ол ашиналардың қасиетті жері Өтүкенде орналасты.[2] Толадағы Амрақ екінші хан деп жарияланды. Төременге Апа хан атағы берілді.[2] Суй шу Ішбара батыл болып, бағыныштыларының жүрегін жеңді деп түсініктеме береді. Мәтін бойынша, солтүстіктегі варварлардың бәрі оған бағынды.[2] Оның әйелі Солтүстік Чжоу ханшайымы Цяньцзинь болатын. Ол 581 жылы өз әулетін қырған Суйды жек көрді. Оның қыздыруымен Ішбара 582 жылы Апа, Тардуш және Бага қасында тұрып, Қытайға басып кірді. Көктүріктер алғаш рет солтүстіктің кең жолағын ұстады. Батыстағы телелердің көтерілісі Тардушты алып кетті. Маусымда Суйдың Байдао маңындағы тосыннан шабуылы көктүрік әскерін талқандады. Шегінуден кейін індет басталды. Әскердегі қытай агенттері қолбасшыларды бір-біріне айдап салды. Сол жылы Ішбара Суй сарайына жазбалар тілінде хат жазып, өзін «ұлы Түрік елінің көктен туған, дана әрі қасиетті көк ұлы» деп атады.[2]

Бір оқу ауа райын қосады. Ағаш сақинасын зерттеу 581–583 жылдары қатал жағдайларды табады. Азамат соғысының алғашқы жылдары соларға қарсы оқылады, Бумын соғысының алты жылы 536–545 жылдардың қатал жылдарына қарсы оқылатыны сияқты. Батыс Хангайдан алынған көл жазбасы сол онжылдықтарды шөптен оқиды. Бірінші қағанат қолайлы жағдайда көтерілді. Алайда шамамен 600 жылы Кеш көне дәуірдің Кіші мұз дәуірі Моңғолияға ұзақ қатал қыстармен, мал қырылуымен және ашаршылықпен жетті. Оның авторлары құлдырап бара жатқан жайылым қағанаттың билік негізін шайқалтып, оның шамамен 603 жылғы ыдырауына ықпал еткен болуы мүмкін деп болжайды.

Үзіліс (583–585)

Ішбара Суймен келісім жасап жүргені көрінетін Ападан қорықты. Ол оған бұрылып, оның қосынына шабуыл жасап, Ішбараның өз тәтесі болған анасын өлтірді. Апа батыстағы Тардушқа қашты.[2] Ішбара шығысты бәсекелестерден де тазалады. Ол Апаның көптен бергі досы Таньхан ханның халқын алып, оны тақтан түсірді. Таньхан Тардушқа қашты.[2] Ішбараның немере інісі Дицинча өз тайпаларын басқарып, онымен ұрысқан болатын. Ол халқымен Апаға өтті. Цзычжи тунцзянь екі оқиғаны да 583 жылға күндейді.[3] Бір баян Ішбара Апаны батысқа қуып, екі рет жеңді деп қосады. Сол баян бойынша, ол жергілікті билеушілердің бағынуын алып, олардың әскерін өзіне қосты. Бектер үрейленіп Апаға өтті. Екі жыл ішінде қағанаттың қарым-қатынасы төңкерілді. Оның жолын хан емес, бектер шешті. Қазіргі баяндамалар мемлекеттің шығыс және батыс жартыларының бөлінуін патшалық рудың осы күресіне күндейді.

Ең ықтимал бағалау бойынша Тардушта жүз мың адам болды, олардың арасында күшпен жиналған телелер де бар. Ішбарада отыз немесе қырық мың болды. 585 жылы Тардуштың шабуылынан қысылған Ішбара Қытайға бұрылды. Ол өзін Суйдың вассалы деп жариялады.[2] Императорға жазған хатында Ішбара көкте екі күн жарқырамайтындықтан, жерде тек бір билеуші билік ете алады және ұлы Суй императоры шын император деп жазды.[2] Бұл бағыну болашақтың алдын ала көрінісі болды. Ол қытай қаруының табысы емес, көктүрік мемлекетін әр жаққа тартқан центрден тепкіш күштердің нәтижесі еді.[1] Тетік Цяньцзинь болды. Суй елшілері оған жағынып, оған Даи ханшайымы деген Суй атағын берді. Ол күйеуін қытай қорғауын іздеуге үгіттеді. Чжансунь Шэн есімді Суй агенті Өтүкенде жылдар бойы дипломат болды. Ол әрбір мекеме мен оқиғаны жазып, императорға хабарлап тұрды. Ол сондай-ақ батыс сарайға қосымша агенттер жіберді. Суй Ішбараны күшті батыс көктүріктерге қарсы қойды. Шығыс құласа деп, олар батыста келесі азамат соғысының дәнін еккен. 585 жылы қыркүйекте батыс әскер Өтүкенге аттанды. Ішбара Қытайға әлдеқашан қашып кеткен еді.

Көктүріктер азамат соғысы кезіндегі 584 жылғы Азия картасы: батыста Тардуш, ортада Төремен Апа және шығыста Ішбара аймақтары, алым төлеуші ретінде Тарим оазис мемлекеттері мен эфталит кіші мемлекеттері, олардың қасында Шығыс Рим империясы, Сасани Парсысы, Суй, Чэнь, Туюйхунь және Когурё, ал дала мен Қытай арасында Солтүстік Ци қабырғасы және штрихталған шекара аймағы
Азамат соғысы басталған 584 жылғы көктүрік мемлекеті: батыста Тардуш, ортада Төремен Апа және шығыста Ішбара, олардың қасында Суй, Чэнь, Сасани Парсысы және Шығыс Рим империясы. Дала мен Қытай арасында Солтүстік Ци қабырғасы (556) және екі жақ та ұстамайтын шекара аймағы тұр. Қазіргі заманғы карта; аймақтар шамамен берілген.
© Emre-E Yavuz 2026
585 жылғы көктүріктер азамат соғысының картасы: батыста Қара теңізден Суябқа дейінгі Тардуш, Тянь-Шань мен Өтүкен арасындағы Төремен Апа, шығыстағы Ішбара, 585 жылы қыркүйекте Өтүкенге жорық, Ішбараның Суй қорғауымен Байдаоға шегінуі және оның Апаға қарсы қарсы шабуылы, алым төлеуші ретінде Тарим оазис мемлекеттері және оңтүстікте Суй
585: Қыркүйекте батыс әскері Өтүкенге аттанады. Ішбара Суйдың қорғауымен Байдаоға шегініп, сол жерден Апаға қарсы соққы береді. Қазіргі заманғы карта; жолдар сызылған, қағанат ішіндегі бөліністер шамамен берілген.
© Emre-E Yavuz 2026

Ішбараның өлімі және Апаның тұтқынға алынуы (587)

Ішбара 587 жылы, оның хан шатыры Цзыхэ гарнизонында өртенгеннен кейін бір айдан сәл астам уақыт өткенде қайтыс болды. Суй императоры үш күн аза тұтуды жариялап, көктүріктерге бес мың орам жібек жіберді.[2] Бір баян бір айлық аурудан хабар береді.[4] Өсиеті бойынша тақ ұлы Юнюйлюйге емес, інісі Багаға өтті. Бага оны Йеху хан ретінде алды, Юнюйлюй оның ябғуы болды.[2] Бага Суй императоры жіберген барабандар мен ту-жалаулардың астында Апаға қарсы батысқа аттанды. Апаның адамдары оларды Суй әскерінің жақын екенінің белгісі деп ойлап, көпшілік болып өтті. Бага Апаны тірі ұстады.[2] Канцлер Гао Цзюньнің кеңесімен император тұтқынды аяды.[2] Батыста Апаның халқы Янсу тегіннің ұлы Нирины өзіне хан етіп көтерді.[2] Бага батыстағы екінші жорықта адасқан жебеден құлады. 588 жылы оның орнына Юнюйлюй Тулан хан болып келді. Сол кезде қағанаттың бөлінуі аяқталған еді.[2] Феофилакт көктүріктер арасындағы азамат соғысын баяндап, оның үш ұлы ханын атайды, олар анықталмаған. Кароли Чегледи ол соғысты 581–582 жылдарға күндейді. Михаил Артамонов пен Лев Гумилев оны 598 жылға күндейді. Екі күндеу де тұр.[1]

587–588 жылдардағы көктүріктер азамат соғысының картасы: батыста Тардуш, Тянь-Шань мен Хангай аралығында Апаның қарамағындағы Нири, Багаға, ал 588 жылдан Туланға қараған шығыс қағанаты, Баганың Апа тірі ұсталған 587 жылғы батысқа жорығы және 588 жылғы Парсымен соғыс, оңтүстікте Суй мен Чэнь
587–588: Ішбара қайтыс болады, шығыста оның орнына Бага келеді. Бага батысқа аттанып, Апаны тірі ұстайды; Апаның жасағын Нири басқарады. 588 жылы Бага құлап, оның орнына Тулан келеді, ал батыс Парсымен соғысып жатыр. Қазіргі заманғы карта; жолдар сызылған, қағанат ішіндегі бөліністер шамамен берілген.
© Emre-E Yavuz 2026

Тардуштың соғысы (588–603)

Соғыстың батыс тарауы Парсыға қарсы жүргізілді. 588 жылы көктүрік әскері Оксустан өтіп, Балх, Герат және Бактрия қалаларын алды. Бахрам Чубин оны жойды.[1] Бұл соғыстың өз мақаласы бар. Әскерді кім басқарғаны даулы: бір баян Багаға, екіншісі Тардуштың ұлына нұсқайды.[1] 598 жылға қарай Тардуш жеңілістен және ішкі тәртіпсіздіктерден айығып алды. Содан кейін ол бүкіл дала империясына үстемдігін орнатуға кірісті. Шамамен 600 жылдан 603 жылға дейін ол біріккен қағанаттардағы жоғары билікті ұстады. Басқа баян оны басқаша баяндайды. Тардуштың Қытайды жеңу арқылы қолдау табу жоспары сәтсіз болды. Оның әскері шығысқа ұзақ жорықта және уланған құдықтардан Суймен бір рет те соғыспай орасан шығынға ұшырады. Содан кейін телелер мен басқа тайпалар көтеріліп, оны қуып шықты. Екі баян соңында келіседі. Шамамен 603 жылы Тардуш Суй шу атайтын телелер мен басқа тайпалардың орасан көтерілісіне тап болды. Оны Суй қоздырған немесе қолдаған. Тардуш Туюйхуньға қашып, жоғалып кетті. Бір баян оны сол жылы Солтүстік Тибетте қайтыс болды дейді.[2]

Шығыста соғыс өзінің соңғы бұрылысын әлдеқашан берген болатын. Ішбараның ұлы Ями 597 жылы Суйға құпия елші жіберді. Ол енді Туланның әйелі болған Цяньцзиньді Суй канцлерінің бағасымен өлтіртті. Ол Суй ханшайымын және Туланға қарсы бәсекелес ретінде хан атағын алды.[2] Тулан 599 жылы өз ізбасарларының қолынан өлтірілді. Тардуш құлағаннан кейін Ями көктүрік және қытай әскерімен Өтүкенге аттанды.[2] Бір баян Туланның өлімін 603 жылға қояды.[5] Қазіргі баяндамалар бұл жорықты тыйымды бұзу деп оқиды, себебі Өтүкен әскерден таза қасиетті жер болған. Деректер тыйымды атамайды. Ями енді Өтүкенде Суйдың қол астындағы билеуші болды, ал Тардуш кетті. Сондықтан мемлекеттің түпкілікті бөлінуін 603 жылға күндеген жөн.

597–599 жылдардағы көктүріктер азамат соғысының картасы: батыста Тардуш, Тянь-Шань мен Хангай аралығында Нири, шығыста Тулан, Ордостағы Суй қорғауындағы Ями жайылымдары, 599 жылы Ұзын қабырға астында Тулан мен Тардуштың Ямиге шабуылы және Ямидің Чаньаньға қашуы
597–599: Суй ханшайымына үйленген Ями 599 жылы Ұзын қабырға астында Тулан мен Тардуштың шабуылына ұшырайды. Ол Чаньаньдағы Суй сарайына қашып, Цимин хан етіледі, ал Суй оның халқына Ордостан жайылым береді. Қазіргі заманғы карта; жолдар сызылған, қағанат ішіндегі бөліністер шамамен берілген.
© Emre-E Yavuz 2026
603 жыл шамасындағы Азия картасы: Қара теңізден Тянь-Шаньға дейінгі Батыс көктүрік қағанаты және Хангайдан киданға дейінгі Шығыс көктүрік қағанаты, батыстың алым төлеушілері ретінде Тарим оазис мемлекеттері мен эфталит кіші мемлекеттері, олардың қасында Шығыс Рим империясы, Сасани Парсысы, Суй, Туюйхунь және Когурё, ал дала мен Қытай арасында Солтүстік Ци қабырғасы, Ордостағы Ями жайылымы және штрихталған шекара аймағы
603 жыл шамасында бөлінген қағанат: Қара теңізден Тянь-Шаньға дейінгі Батыс көктүрік қағанаты және Хангайдан киданға дейінгі Шығыс көктүрік қағанаты, олардың қасында енді бүкіл Қытайды билейтін Суй, Сасани Парсысы және Шығыс Рим империясы. Дала мен Қытай арасында Солтүстік Ци қабырғасы (556) және екі жақ та ұстамайтын шекара аймағы тұр. Байдао жазығы көктүріктерге қарайды, ал Ордостың солтүстігі — Ями жайылымы. Қазіргі заманғы карта; шығыс пен батыс арасындағы сызық шамамен берілген.
© Emre-E Yavuz 2026

Салдары

Тақ үшін күрестің егжей-тегжейін қадағалаудың қажеті жоқ. Маңыздысы — Суйдың барлық тараптарды тепе-теңдіктен шығарып ұстауға тырысқаны. Бір оқу бірінші қағанаттың құлауын көктүрік мұрагерлік жүйесінің тәртіпсіздігіне жатқызады.[1] Екінші оқу Суйға көбірек салмақ салады. Олар тыңшылармен және агенттермен соғысты, ханның әйеліне жағынды, екі сарайға да дипломаттар орналастырды және бауырды бауырға қарсы қойды. Олар табысқа жетті, себебі төрт ханзада оларға құрал берді. Күл Тегін жазбасы көктүріктердің жоғалтуы туралы өз теориясын береді. Ол себептің екі жартысын да береді және оларды ретке келтіреді.[6] Інілері ағаларына ұқсамады, ұлдары әкелеріне ұқсамады. Білімсіз және жаман хандар тақта отырды. Бектер мен халық бір-біріне тура болмады.[6] Қытайлар айлакер әрі алдампаз, бауырды бауырға, бекті халыққа қарсы қойды. Нәтижесінде көктүріктер елін де, ханын да жоғалтты.[6] Төрт себеп ішкі, біреуі сыртқы. Сыртқысы қалғанын пайдалану арқылы әрекет етеді.

Соғыс бір мемлекет болған жерде екі мемлекет қалдырды. Шығыс қағанат соңғы отыз жылын Қытай орбитасында өткізді. Батыс қағанат Тон ябғу тұсында тағы бір рет көтеріліп, содан кейін Он оққа ыдырады. Turkic Atlas екеуін де батыс қағанаттың және қағанаттың астында қамтиды.

© Emre-E Yavuz 2026 The Göktürk civil war, 581–603, in seven time slices. Modern map on a base of Natural Earth; the zones of 584 to 588 follow the editor's maps of the civil war, and the movements are schematic. The legend gives the basis of every area, line and place. GöktürksFrontier zoneSui SuiSasanian PersiaByzantium Wall of the Qi, 556 Ötüken Suyab Kashgar Aksu Kucha Turfan Khotan Jade Gate Xiazhou Lingzhou GöktürksFrontier zoneSui SuiTiele Ishbara, 583Apa's flight Wall of the Qi, 556 Ötüken Baidao Kashgar Aksu Kucha Turfan Khotan Jade Gate Xiazhou Lingzhou TardushApaIshbaraFrontier zoneSui SuiSasanian PersiaByzantium Wall of the Qi, 556 Ötüken Tola Suyab Kashgar Aksu Kucha Turfan Khotan Jade Gate Xiazhou Lingzhou TardushApaIshbaraFrontier zoneSui Sui September 585Ishbara Wall of the Qi, 556 Ötüken Baidao Kashgar Aksu Kucha Turfan Khotan Jade Gate Xiazhou Lingzhou TardushNiriBaghaFrontier zoneSui Sui Bagha, 587 Wall of the Qi, 556 Ötüken Kashgar Aksu Kucha Turfan Khotan Jade Gate Xiazhou Lingzhou TardushNiriTulanFrontier zoneSui SuiSasanian Persia 588 Wall of the Qi, 556 Ötüken Samarkand Balkh Herat Kashgar Aksu Kucha Turfan Khotan Jade Gate Xiazhou Lingzhou Western khaganateEastern khaganateFrontier zoneSuiYami SuiTuyuhunTiele Tardush's flight Wall of the Qi, 556 Ötüken Suyab Kashgar Aksu Kucha Turfan Khotan Jade Gate Xiazhou Shengzhou

  1. 581 Taspar's succession

    Taspar dies with the khaganate undivided, from the Black Sea to the Khingan. The assembly at Ötüken passes over his choice, Töremen, and after Amrak stands down it raises Ishbara, the son of Issik. Töremen takes the title Apa Khan, and Tardush, the son of Istemi, holds the west as yabgu.

  2. 583 The campaign against the Sui

    Ishbara invades China with Apa, Tardush and Bagha beside him. A rising of the Tiele draws Tardush off, and a Sui surprise attack near Baidao breaks the Göktürk army. Ishbara then raids Apa's camp and kills his mother, and Apa flees west to Tardush.

  3. 584 Three powers

    Apa, with Tardush behind him, holds a coalition from the Kyrgyz to Kucha and Hami. Ishbara keeps the east around Ötüken, with Amrak on the Tola as second khan. Tardush's western dominions reach from the Black Sea to Suyab.

  4. 585 Ishbara turns to the Sui

    Pressed by Tardush, Ishbara declares himself a vassal of the Sui. In September the western army marches on Ötüken, and Apa's power reaches it; Ishbara has withdrawn south to Baidao under Sui protection. Later in the year he strikes back at Apa.

  5. 587 Apa taken alive

    Ishbara dies, and by his will his brother Bagha succeeds him. Bagha marches west under drums and banners sent by the Sui emperor; Apa's men take them for a Sui army and come over, and Apa is taken alive. In the west Apa's people raise Niri as their khan.

  6. 588 Tulan, and the war with Persia

    Bagha falls to a stray arrow on a second campaign in the west, and Ishbara's son Yongyulü succeeds him as Tulan Khan. In the same year a Göktürk army crosses the Oxus, takes Balkh and Herat, and is destroyed by Bahram Chobin. The division of the khaganate is complete.

  7. c. 603 Two khaganates

    Tulan is killed by his own followers in 599. About 603, facing a revolt of the Tiele and other tribes, Tardush flees to the Tuyuhun and disappears. Yami, a Sui client since 597, marches into Ötüken with Göktürk and Chinese troops, and the realm stays divided into an eastern and a western khaganate.

  • Place named in a source (position as commonly identified)
  • Position disputed or approximate
  • Zone drawn after the editor's maps of the civil war and the Sui Shu
  • Area as the modern literature gives it
  • Frontier zone between the steppe and China, held by neither side (hatched)
  • Movement named in a source (route drawn)
The Göktürk civil war, 581–603, in seven time slices. Modern map on a base of Natural Earth; the zones of 584 to 588 follow the editor's maps of the civil war, and the movements are schematic. The legend gives the basis of every area, line and place.

Ескертпелер

  1. ^ a b c d e f g h i j Golden 1992
  2. ^ a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v Sui Shu (Book of Sui), juan 84
  3. ^ Sui Shu (Book of Sui), juan 84; Zizhi tongjian (Comprehensive Mirror in Aid of Governance), juan 175
  4. ^ Yavuz 2025, p. 323
  5. ^ Yavuz 2025, p. 333
  6. ^ a b c Kül Tegin inscription

Дерек көздері

Әдебиет

  • Emre-E. Yavuz, The Gokturk Empire: 2nd Edition (2025)
  • Peter B. Golden, An Introduction to the History of the Turkic Peoples (1992)
  • Rustam Ganiev; Vladimir Kukarskih, Climate Extremes and the Eastern Turkic Empire in Central Asia (2018)
  • Julian Struck; Marcel Bliedtner; Paul Strobel; William Taylor et al., Central Mongolian lake sediments reveal new insights on climate change and equestrian empires in the Eastern Steppes (2022)

Байланысты

What links here35

Persons
Amrak · Bagha Khan · Diqincha · Dusuliu · Ishbara Khan · Qinyu Shad · Silifa · Tanhan Khan · Tardush · Töremen Apa · Tulan Khan · Yami Khan · Yintou Tegin
States
Sui · Western Göktürk Khaganate
Conflicts
Göktürk–Persian war, 588–589 · Hegemony Wars in Northern China · The Göktürk–Sui wars, 582–603
Battles & Events
Battle of Baidao (583) · Capture of Apa (587) · Death of Princess Dayi · Death of Tulan Khan · Embassy of Yu Qingze (584) · Fall of Tardush (603) · Revolt of Turum · The Archery Match at the Wu'an Hall (599) · The Attack on Yami Khan (599) · The Succession of 587 · The Sui Campaign of 599
Places
Baidao Plain · Dali City · Dujin Garrison
Institutions and Titles
Yabgu
Customs & Pastimes
Göktürk Games
Controversies
Climate and the steppe empires

Cite this article

Yavuz, Emre-E. “Көктүріктердің азамат соғысы.” Turkic Atlas, revised 8 November 2026. https://turkicatlas.org/conflicts/turk-civil-war-584-603/

Last revised: 8 November 2026