İmparatoriçe Aşina, Mukan Kağan’ın kızıydı. 568’in üçüncü ayında Chang’an’a, İmparator Wu’nun, yani Kuzey Zhou hükümdarının gelini olarak vardı.[1] Sui Shu, Zhou sarayının bu evlilik yoluyla Göktürklerin batıda elde ettiği Kang ve Kuça müziğini edindiğini söyler.[2] Kang, Semerkant’ın Çince adıdır. Müzisyenlerden biri Kuça’dan bir lavtacıydı. Bir Sui bakanı onun yedi makamını sonradan Çin saray müziğinin notalarıyla karşılaştırdı.[2] Semerkant müziği Sui ve Tang döneminde saray müziğinin bir bölümü olarak kaldı.[3]

Müziğe ilişkin anlatımlar

Zhou elçileri, Mukan kızını Göktürklerin Zhou ile ittifakı uyarınca göndermeden önce yıllarca onun ordugâhında beklemişti.[4] Gelin 568’in üçüncü ayında vardı.[5] Dört gün sonra imparator, sarayın ana salonunda memurlarının ve dört yönden gelen konukların katıldığı büyük bir toplantı yaptı. Onlara giysi, at, para ve ipek verdi.[5] Zhou Shu gelişi ve toplantıyı kaydeder ama müzikten söz etmez.[1] Müzik, hepsi Tang sarayında yazılmış üç sonraki anlatımdan bilinir.

Birincisi, Sui Shu’nun müzik incelemesinde, Zhou’yu anlatan bölümdedir.[2] İnceleme, Yuwen Tai Batı Wei’nin naibiyken Gaochang’ın boyun eğdiğini söyler. Oranın icracıları şölenlerde hizmet etmek üzere yetiştirildi.[2] Tianhe’nin altıncı yılında, 571’de, İmparator Wu iç sarayda dört yabancı halkın müziğini kaldırdı.[6] İnceleme sözü sürdürür: bundan sonra imparator kuzeyin halkları olan Kuzey Di’den bir imparatoriçe aldı.[2] Onun halkının edindiği Kang, Kuça ve öteki devletlerin müziğini elde etti. Bunu Gaochang’ın eski müziğiyle karıştırdı ve Büyük Müzik Direktörü’nün dairesinde icra ettirdi.[2] Seslerini çanlara ve taş çınlaçlara uydurdu, Zhou kurumlarının klasiği olan Zhou Guan’ın örneğine göre düzenledi.[2]

İncelemenin sırası yıllıklarla uyuşmaz.[6] İmparatoriçe, 571’deki kaldırmadan üç yıl önce, 568’de gelmişti.[5] Müzik Büyük Direktörün dairesine yalnızca bu tarihten sonra girmiş olabilir ama metin bunu söylemez.

İkinci anlatım, Sui Shu’nun saray orkestralarını anlatan bölümündedir ve evliliğe yalnızca Kang müziğini bağlar.[7] Kang müziği, Zhou İmparatoru Wu’nun Kuzey Di’den bir kadınla evlenmesiyle başladı, diye yazar. İmparator, kadının halkının aldığı Batı Rong icracılarını edindi ve seslerini benimsedi.[7] Aynı bölüm Kuça müziğini, Kuça’yı yıkan general Lü Guang’a bağlar. Shule ve Anguo müziğini Kuzey Wei’ye bağlar.[7]

945’te tamamlanan Jiu Tang Shu en geniş listeyi verir.[8] Zhou İmparatoru Wu kuzeyli barbarlardan bir gelin alınca, Batı Bölgelerinin devletleri gelinin maiyetiyle birlikte insanlar gönderdi. Kuça, Shule, Anguo ve Kang müziği Chang’an’da büyük miktarda toplandı.[8] Jie halkından Bai Zhitong, genç Hu müzisyenlerini yetiştirmekle görevlendirildi ve pek çok yeni ses karıştırıldı.[8] Shule, Kaşgar vahasıdır, Anguo ise Buhara şehridir. Üç anlatım da Kang’ı anar.[9] Shule ve Anguo’yu yalnızca Jiu Tang Shu ekler.

Kuça müziği Kuzey Çin’de yeni değildi.[3] Kuzey Wei döneminde Cao Poluomen adlı bir adam Kuça lavtasını tüccarlardan öğrenmiş ve ailesi bu sanatı kuşaktan kuşağa aktarmıştı.[8] Torunu Cao Miaoda, Kuzey Qi imparatoru Gao Yang’ın gözdesiydi. Gao Yang ona eşlik etmek için çoğu kez bir Hu davulunu kendisi çalardı.[8]

Göktürklerin müziği nasıl edindiğini ne Sui Shu ne de Jiu Tang Shu söyler.[9] Evlilikten önceki on yılda Göktürk-Eftalit savaşı’nda Eftalit devletini yıkmışlar ve Semerkant’ın bulunduğu, Ceyhun’un kuzeyindeki topraklarını almışlardı.

Sujiva ve yedi makam

Gelin maiyetinden bir müzisyen adıyla bilinir.[2] Sui Shu onun adını 蘇祗婆, Suzhipo diye yazar ve genellikle Sujiva diye verilir. Onun hikâyesini Zheng Yi anlatır. Zheng Yi, Zhou imparatoru Xuan’ın gözdesi olmuş bir bakandı ve 580’lerde Sui saray müziği üzerine uzun tartışmaya katıldı.[10]

Zheng Yi saraya, müzik dairesinin notalar için yedi ad kullandığını söyledi. Yedinin üçü çanlarla ve taş çınlaçlarla hiç uyuşmuyordu ve kimse nedenini açıklayamıyordu.[2] Sonra Sujiva’dan söz etti.[2] Zhou İmparatoru Wu zamanında Kuçalı Sujiva adlı bir adamın Göktürk imparatoriçesiyle birlikte ülkeye girdiğini anlattı.[2] Sujiva, Hu lavtası olan pipa’nın ustasıydı.[2] Zheng Yi onu dinlerken tek bir perdenin içinde yedi nota duydu.[2] Ona bunu sordu.[2] Sujiva, babasının Batı Bölgelerinde müzik ustası olarak tanındığını söyledi. Bu sanat ailesinde kuşaktan kuşağa aktarılmıştı ve yedi makamı vardı.[2] Zheng Yi yedi makamı yedi Çin notasıyla karşılaştırdı ve ikisi bir kertenin iki yarısı gibi örtüştü.[2]

Sui Shu yedi adı Çince yazıyla verir. Her birinin yanında Çince bir karşılık ve eşleştiği nota yer alır.[2] Gong, shang, jue, zhi ve yu Çin dizisinin beş notasıdır. Bianzhi ve biangong ise sayıyı yediye çıkaran iki “değişmiş” notadır.[2]

Sui Shu’daki adÇince karşılıkÇin notası
1娑陀力“düz ses”gong
2雞識“uzun ses”shang
3沙識“sade, doğru ses”jue
4沙侯加濫“karşılık veren ses”bianzhi
5沙臘“karşılık veren, uyum sağlayan ses”zhi
6般贍“beş ses”yu
7俟利𥯦“huniu sesi”biangong

Yedi makamın yanında Sujiva’nın müziğinin Sui Shu’nun “perde” diye açıkladığı dan denen beş birimi vardı.[2] Her dan yedi makamı taşıyordu. Beşi, on iki Çin ses borusundan beşine denk düşüyordu: huangzhong, taicu, linzhong, nanlü ve guxian.[2] Öteki yedi borunun makamı yoktu.[2] Zheng Yi lavtanın perdelerinden hareketle yedi perde daha kurdu, böylece on iki borunun her biri bir perde oldu. Her birinde yedi makamla seksen dörde ulaştı.[2] Sistemi açıklamak için yirmiden fazla bölüm yazdı.[2]

Öneri direnişle karşılaştı.[2] Pi Dükü’nün oğlu Su Kui, klasiklerin beş notayı bildiğini, iki değişmiş nota hakkında hiçbir şey söylemediğini ileri sürerek itiraz etti.[2] Zheng Yi, Han Shu’nun ses boruları ve takvim incelemesinden cevap verdi ve toplantı onu izledi.[2] Sonra imparatorun güvendiği bir âlim olan He Tuo, perdenin on iki boruda döndürülmesine ve yedi makama karşı konuştu. Üç makamın korunmasını istedi.[2] Müziği imparatorun önünde çaldırdı.[2] Huangzhong perdesi çınlayınca imparator, bunun geniş ve ahenkli olduğunu ve yüreğine uygun düştüğünü söyledi.[2] İmparator He Tuo’nun yalnızca huangzhong perdesini kullanma önerisini kabul etti, Zheng Yi’nin önerileri bir kenara bırakıldı.[2] Sujiva’nın Göktürk gelinle birlikte Kuça’dan getirdiği şey böylece evlilikten bir kuşak sonra Sui sarayında tartıldı ve benimsenmedi.

Sui ve Tang saraylarında Kang müziği

İmparatoriçeyle gelen müzikten en uzun ömürlüsü Kang müziği oldu. Sui, Kaihuang döneminin başında saray müziğini düzenleyince yedi bölüm kurdu.[7] Kang bunların arasında değildi. Daha uzaktaki topluluklar arasında Shule, Funan, Baekje, Göktürkler, Silla ve Wa ile birlikte anılıyordu.[7] Göktürk topluluğu, Tang sarayında Türk şarkıları’nın hikâyesinin bir parçasıdır. Daye döneminde imparator Yangdi, Kang’ı saray müziğinin dokuz bölümünden biri yaptı.[7] Kang bölümünün bir şarkısı ve dört dans parçası vardı. Sui Shu bunların yabancı adlarını yazıya geçirerek verir. Dört tür çalgısı vardı: flüt, iki tür davul ve bakır zil.[7] Yedi müzisyeni vardı.[7]

Tang, ziyafetleri için dokuz bölümü devraldı ve sonradan sayısını ona çıkardı.[8] Jiu Tang Shu, Kang müziğini Tang sarayının tanıdığı biçimiyle anlatır.[8] Müzisyenler siyah başlık ve brokar yakalı kızıl cübbeler giyerdi.[8] İki dansçı brokar yaka ve kollu kızıl ceket, yeşil damasko pantolon ve kırmızı deri çizme giyerdi.[8] Dansları rüzgâr gibi hızlı dönerdi ve yaygın olarak Huxuan, yani Hu’ların girdabı denirdi.[8] Çalgılar iki flüt, bir ana davul, bir uyum davulu ve bakır zildi.[8] Jiu Tang Shu, Kang müziğini Gaochang, Kuça, Shule ve Anguo müziğiyle birlikte Batı Rong müziği sayar.[8]

Tanıklar

Üç anlatım Tang sarayında yazıldı. Sui Shu’nun incelemeleri 650’lerde, Jiu Tang Shu ise onuncu yüzyılda yazıldı. En yakın tanık, Sujiva’nın çaldığını dinlemiş ve ona kendisi soru sormuş olan Zheng Yi’dir.[2] Üç anlatımda da Göktürkler, müziğin elinden geçtiği halk olarak görünür.[9] Anlatımlar Göktürklerin kendilerinin ne çaldığını söylemez.[9]

Notlar

  1. ^ a b Zhou Shu (Book of Zhou), juan 5; Zhou Shu (Book of Zhou), juan 9
  2. ^ a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z aa ab ac ad ae Sui Shu (Book of Sui), juan 14
  3. ^ a b Sui Shu (Book of Sui), juan 15; Jiu Tangshu (Old Book of Tang), juan 29
  4. ^ Zhou Shu (Book of Zhou), juan 9
  5. ^ a b c Zhou Shu (Book of Zhou), juan 5
  6. ^ a b Sui Shu (Book of Sui), juan 14; Zhou Shu (Book of Zhou), juan 5
  7. ^ a b c d e f g h Sui Shu (Book of Sui), juan 15
  8. ^ a b c d e f g h i j k l Jiu Tangshu (Old Book of Tang), juan 29
  9. ^ a b c d Sui Shu (Book of Sui), juan 14; Sui Shu (Book of Sui), juan 15; Jiu Tangshu (Old Book of Tang), juan 29
  10. ^ Sui Shu (Book of Sui), juan 14; Sui Shu (Book of Sui), juan 15

Kaynaklar

İlgili maddeler

Buraya bağlantı verenler1

Gelenekler ve eğlenceler
Turkic Songs at the Tang Court

Bu maddeyi kaynak göster

Yavuz, Emre-E. “Music of Empress Ashina (568).” Turkic Atlas, revised 28 October 2026. https://turkicatlas.org/events/music-of-the-ashina-empress-568/

Son güncelleme: 28 Ekim 2026