İşbara, bir adamı yiğitliğiyle öne çıkaran Göktürk unvanıydı.[1] Tang devlet yönetimi ansiklopedisi Tongdian, Göktürklerin yiğit ve güçlü olana shiboluo, 始波羅, ve ayrıca yinghefu dediğini söyler.[1] Sözcüğü ilk rütbeleri anlatan bir pasajda verir. Pasaj kağanlığa ilişkindir. Bu rütbelerin adları, ona göre, vücuttan, yaştan, renkten ve tüyden, şaraptan ve etten ya da hayvanlardan alınmıştı.[1]

İşbara Kağan’ın unvanlarında

Sözcük en çok Çinlilerin Shabolüe dediği kağandan bilinir. Göktürkler onu kendi aralarında tahta çıkarmaya karar verdi. Sui Shu, onun o zaman Yili Julu She Mohe Shiboluo Kağan ve ayrıca Shabolüe, 沙鉢略 diye anıldığını söyler.[2] Sui Shu bu ikinci adla İşbara Kağan’ın bütün hükümdarlığını anlatır.[2] Onun için yiğit olduğunu ve kuzey halklarının onu izlediğini söyler.[2]

Unvanı kendi mektuplarında kullandı. Bunlardan biri ejderha yılının dokuzuncu ayının onuncu günü tarihlidir.[2] Mektupta kendisine Gökten doğmuş, Büyük Göktürklerden, göğün altındaki her şeyin bilge ve kutsal Gök Oğlu, Yili Julu She Mohe Shiboluo Kağan der.[2] Ejderha yılı 584’tür.[3] Sui imparatoru aynı unvan dizisiyle karşılık verdi. Kağanın mektubunda shiboluo geçen yerde yanıtta shabolüe vardır.[2]

Kağan Tarduş’un baskısı altındaydı ve doğuda Kıtanlardan korkuyordu. Sonra halkını çölün güneyine getirmek için izin istedi.[2] Çölü sınır yapan bir antlaşmadan sonra Sui’ye bir tabiyet muhtırası gönderdi.[2] Muhtıra şu sözlerle açılır: “Büyük Göktürk Yili Julu She Shiboluo Mohe Kağan, kulunuz Shetu diyor ki”.[2] Unvan artık mohe’den önce durur ve kağan diziyi kendi adıyla kapatır.[2]

Sözcük

Tongdian’ın bir çevirisi shiboluo’yu Türkçe ïšbara diye verir.[4] Sözcük Kül Tegin yazıtında bir adamın adının önünde durur.[5] Çinli general Çaça Seŋün’e karşı savaşta Kül Tegin’in bindiği ve kaybettiği ikinci at, Išbara Yamtar’ın boz atıydı.[6]

Bir türetme ïšbara’yı Sanskritçe īśvara, “prens, efendi” sözcüğünden getirir. Bu türetmeye göre sözcük Göktürklere Toharca yoluyla ulaştı.[7] Tongdian’ın açıklaması ile bu türetme sözcüğe iki ayrı anlam verir: birinde yiğit, ötekinde efendi.

Sonraki sahipler

Batı Göktürkleri arasında Tang tarihleri sözcüğü İşbara Tölis Kağan ile Irbis İşbara Yabgu Kağan’ın unvanlarında 沙缽羅, shaboluo diye yazar.[8] Tongdian, batıya ayırdığı bölümde ikisi için aynı yazımı kullanır, yiğidi açıkladığı yerde ise 始波羅 yazar.[9] 647’de Altay’ın kuzeyinde kendisini kağan yapmış bir Aşina olan Chebi Kağan, oğlu Shaboluo Tegin’i armağanlarla Tang sarayına gönderdi.[10]

Notlar

  1. ^ a b c Tongdian, juan 197
  2. ^ a b c d e f g h i j Sui Shu (Book of Sui), juan 84
  3. ^ Golden 1992, p. 147
  4. ^ Mau-tsai 1958, Turkish edition, p. 21
  5. ^ Kül Tegin inscription
  6. ^ Kül Tegin inscription; Tekin 1968, p. 396
  7. ^ Golden 1992, p. 148
  8. ^ Xin Tangshu (New Book of Tang), juan 215; Jiu Tangshu (Old Book of Tang), juan 194
  9. ^ Tongdian, juan 199; Tongdian, juan 197
  10. ^ Xin Tangshu (New Book of Tang), juan 215

Kaynaklar

Literatür

  • Liu Mau-tsai, Çin Kaynaklarına Göre Doğu Türkleri (1958, Turkish edition)
  • Peter B. Golden, An Introduction to the History of the Turkic Peoples (1992)
  • Wilhelm Radloff, Die alttürkischen Inschriften der Mongolei (1894–1895, parts 1–3)
  • Talât Tekin, A Grammar of Orkhon Turkic (1968)

İlgili maddeler

Buraya bağlantı verenler5

Kurumlar ve Unvanlar
Baga · Kül Tegin's Horses · The Twenty-Eight Ranks · Yinghefu
Diller
Chinese transcriptions of Turkic

Bu maddeyi kaynak göster

Yavuz, Emre-E. “Ishbara (Title).” Turkic Atlas, revised 8 November 2026. https://turkicatlas.org/institutions/ishbara-title/

Son güncelleme: 8 Kasım 2026