Irbis İşbara Yabgu Kağan

Irbis İşbara Yabgu Kağan, Nuşibi’nin 639’da tahta çıkardığı kağandı. İşbara Tölis Fergana’da ölmüştü ve oğlu da aynı yıl içinde ölmüştü.^[1] Yeni kağan, batı Göktürk topraklarının güneybatısına iki yıl hükmetti. Kuça’dan Semerkant’a kadar vaha devletleri onun valilerinin altındaydı. Rakibi Yukuk Şad’ın emriyle öldürüldü.^[1]

Adı ve soyu

乙毗沙鉢羅葉護可汗ÇinceXin Tangshu 215
畢賀咄葉護ÇinceXin Tangshu 215
薄布特勒ÇinceJiu Tangshu 194

Unvanı 乙毗沙鉢羅葉護可汗, yani Yipi Shaboluo Yabgu Kağan’dı. Tarihler ona kısaca Yabgu Kağan ya da Shaboluo Yabgu der.^[1] Xin Tang Shu adını Biheduo Yabgu, Jiu Tang Shu Bobu Tegin olarak verir.^[2] İkisi de onu İşbara Tölis’in kardeşi Jiana Şad’ın oğlu yapar. Tarihlerden birinde Jiana Şad, başka bir adla anılan büyük kardeş Nishu’dur. Ötekinde küçük bir kardeştir.^[2]

Güney Merkezi (639–641)

Nuşibi’nin büyük reisleri onu getirtti ve ona iktidarı verdi.^[1] Merkezini Sui ırmağının kuzeyine kurdu ve buraya Güney Merkezi dedi. Doğuda İli’ye kadar uzanıyordu.^[1] Kuça, Shanshan, Qiemo, Toharistan, Karashahr, Çaç, Keş, Kushaniya, Mu ve Semerkant devletlerinin hepsi onun valilerini kabul etti.^[1] Bağlılığını sunmak ve haraç getirmek için bir elçi gönderdi. Taizong onu teselli etmek ve cesaretlendirmek için mühürlü bir mektup yolladı. Zhenguan’ın on beşinci yılında, 641’de imparator general Zhang Dashi’ye mektubu ona götürmesini ve ona bir davul ile bir sancak sunmasını emretti.^[3] Sui ırmağının nereden aktığı bilinmez. Issık Göl’ün kuzeydoğusuna yerleştirme sağlam bir şeye dayanmaz.^[2]

Tarım maddesi, tabi devletlerinin listesini rakibinin iddialarının yanına koyar. Rakip, Toharistan’ı ondan aldı ve Yizhou’ya akın etti.^[1]

Ölümü (641)

Duolu’nun ordusu bu süre boyunca büyüyordu. İki kağan defalarca savaştı.^[1] İkisinin elçileri Tang sarayına birlikte geldi. İmparator onlara içtenlik ve uyum konusunda talimat verdi ve her birine silahını bırakmasını emretti. Duolu dinlemedi.^[1] Çaç devletinin tudununu Yabgu Kağan’a saldırması için gönderdi. Tudun onu esir alıp Duolu’ya yolladı. Öldürüldü ve devleti ilhak edildi.^[3] Nuşibi galibe boyun eğmedi ve ondan koptu.^[1] Bir yıl boyunca batının tek bir kağanı vardı. Sonra Nuşibi, Tang’dan başka bir kağan istedi. Irbis Şegui tahta çıkarıldı.^[1]

Değerlendirme

Saltanatı, On Ok yıllarında bir Nuşibi kağanının ne olduğunu gösterir. Hanedandan bir prensti, beş reis tarafından seçildi ve Çin tarafından atandı. Vaha devletlerini valilerle elinde tutuyordu, bozkırı ise hiçbir şeyle. 641’deki Çin ataması ve ardından gelen cinayet, kayıtlı hükümdarlığının tamamıdır.