Bağa

Bağa, Göktürk hükümdar çevresinin bir unvanıydı.^[1] Çin tarihleri onu 莫何 ya da 莫賀, mohe diye yazar. Kağanların uzun unvanlarının içinde geçer.^[2] Sözcük İranca baga, “tanrı, ilahi” sözcüğünden ödünçtür.^[3] İkinci bir anlatım bu türetmenin yanına Eski Türkçe baγa, “küçük, rütbece aşağı” sözcüğünü koyar.^[4]

Kağanların unvanlarında

İşbara tahta çıkarıldığında Sui Shu onun unvanını 伊利俱盧設莫何始波羅可汗, Yili Julu She Mohe Shiboluo Kağan olarak kaydeder.^[1] Bazı araştırmacılar diziyi öğe öğe ilig külü šad baga išbara qagan olarak böler ve 莫何’yi baga sayar.^[5] Bu bölümlemeye göre ilk öğe Bumin’in unvanındaki İllig’dir. Üçüncüsü şad’dır.^[5] Beşinci öğe 始波羅, Tongdian’ın “yiğit” diye açıkladığı sözcüktür, İşbara.^[6]

İşbara mektuplarında tam unvanı kullandı. Sui imparatoruna yazdığı, ejder yılına tarihli bir mektupta kendine gökten doğmuş Göğün oğlu dedi. Unvanını, 莫何’yi 始波羅’dan önce koyarak verdi.^[1] Sonradan Sui’yi üstün hükümdar olarak kabul ettiği dilekçede sıra tersine döner: 伊利俱盧設始波羅莫何可汗.^[1] Tongdian dilekçeyi aynı biçimde verir.^[6]

İşbara’nın kardeşi Bağa, Çinlilerin Chuluohou dediği kişi, 587’de tahta çıktı. Bu noktada Zizhi Tongjian ona 莫何可汗, Mohe Kağan der.^[7] Sui Shu ise aynı noktada ona 葉護可汗, Yabgu Kağan der.^[1] Literatürde ilk unvanından ötürü Bağa Kağan diye bilinir.^[8]

Aşina hanedanının ötesinde

Unvan Aşinalara ayrılmış değildi.^[1] 605’te Tiele batı kağanına karşı ayaklandı. Qibi’den Qibi Geleng’i Yiwuzhen Mohe Kağan olarak yükseltti.^[1] Sui Shu ondan sonra ona yalnızca Mohe der: yiğitlikte eşsiz, halkının gönlünü kazanmış biri.^[1]

Tang tarihleri sözcüğü 莫賀 ile yazar.^[9] Tong Yabgu’nun öldürülmesinden sonra Nushibi boyları Nişu Mohe Şad’ı kağan seçti. O reddetti.^[9] Bazı araştırmacılar adı Nişu Bağa Şad olarak verir.^[10] Aynı karakterler Bağatur, 莫賀咄 unvanını başlatır.^[9]

İkinci Kağanlık’ta sözcük Türkçe olarak doğrulanır.^[11] Tonyukuk anıtında kendini Bilge Tonyukuk Boyla Baga Tarkan diye adlandırır. Taş sözcüğü 𐰉𐰍𐰀 diye yazar.^[12] Batılı boyların yaklaşık 699’da seçtiği Türgiş önderi de Baga Tarkan unvanını taşıyordu.^[3] İki durumda da sözcük tarkan’dan önce durur. İkisi birlikte kendi başına bir unvan oluşturdu.^[13]

Ongin yazıtının bir yayımı, konuşanın babasına ilişkin satırda baga teŋriken okur. baga’yı onun adıyla ya da unvanıyla birlikte alır.^[14] Yayımcı bu tercihin gerekçelerini vermez.^[14]