Logadlar

Rouran çağı Göktürk çağı Uygur çağı Kırgız çağı

Rouran Birinci Göktürk Tang İkinci Göktürk Uygur Kırgız Hunlar Batı Göktürk Türgiş Karluk Hazar

Rouran 400–554
Birinci Göktürk 552–630
Tang 630–682
İkinci Göktürk 682–744
Uygur 744–840
Kırgız 840–924
Hunlar 370–469
Batı Göktürk 552–659
Türgiş 699–766
Karluk 766–800
Hazar 650–969

Logadlar, Attila’nın çevresindeki önde gelen adamlardı. Sözcük Yunancadır ve seçilmiş ya da ileri gelen adamlar anlamına gelir. Priscus onu Hunlar için kullanan tek yazardır. Bunlardan beş kişiyi adlarıyla anar: Attila’dan sonra en büyük gücü elinde tutan Onegesius, kardeşi Scottas, savaşçı Edeko, birçok köyün efendisi Berichus ve Attila’nın katibi olan Pannonia’dan Romalı Orestes.^[1] Neşrin Latincesi onlara İskitlerin ileri gelenleri der.^[2]

Priscus’ta bu adamlar Attila’nın Konstantinopolis’e elçileri olarak hizmet eder, orada armağanlarla zenginleştirilirlerdi.^[3] Her biri belirli günlerde sırayla Attila’nın çevresinde silahlı nöbet tutardı.^[4] Attila’dan sonra en büyük güce sahip oldukları için, daha zengin esirleri kendilerine seçerlerdi.^[5] Onegesius, Attila’nın kararları hakkında onlarla bir danışma yaptı.^[6] Hepsi aynı rütbede değildi. Attila’nın ziyafetinde Onegesius onur yeri olan sağda, Berichus ise solda otururdu.^[7]

Hun devletinin bütün yönetiminin üzerinde döndüğü menteşe onlar olabilir. Dördüncü yüzyılın boy beylerinin yerini aldılar. Bazıları Edeko gibi savaştaki başarısı sayesinde, bazıları Berichus gibi soylu doğumu sayesinde bu yeri elde etti. Devletin bazı bölümlerini kendi tabileriyle yönettiler. Tabi halkların birliklerine komuta ettiler ve onlardan haraç ve erzak topladılar. Attila bu düzeni yaratmadı, ama ona son biçimini verdi. Boy beylerine güvenmek yerine bu adamları kişisel bağlılıkla kendine bağladı.^[8] Ya da logas üçüncü yüzyıldan beri yalnızca ileri gelen ya da seçkin anlamına geliyordu. Bu adamların öne çıkmaktan başka ortak bir yanı olduğunu gösteren bir şey de bulunmaz. Priscus Latince yazsaydı, bunlara büyük olasılıkla optimates derdi, diye ekler.^[9] Üçüncü bir karşılaştırma onları, birkaç yüz kişilik bir sınıf olan Sasani devletinin ileri gelenleri ve soylularının yanına koyar.^[10]

Çağın mezarları Priscus’un verdiği tabloya uyar. Attila’nın sofrasında İskitlerin kılıçları, ayakkabı kayışları ve gemleri altın ve taşlarla süslüydü, Attila’nınkiler ise değildi.^[11] Beşinci yüzyılın ilk yarısına ait, Kazakistan bozkırlarından Viyana havzasına uzanan prens mezarları, kılıçların, ayakkabıların ve koşumların altın ve taş kakmalı donanımını içerir. Bunlar Priscus’un andığı ileri gelenler sınıfıyla ilişkilendirilebilir, ölülerin nereden geldiğini söylemek ise mümkün değildir.^[12]

Hun kralları orduyu, çoğu devlet içindeki eski boy beyi olan generallerine emanet ederdi. Bu generaller kendi başlarına akın düzenlerdi. Bu komutanın uyguladığı disiplin, Hunların başarısı için belirleyiciydi.^[13]

Notlar

^ Maenchen-Helfen 1973, p. 192
^ Priscus; Müller 1851, fr. 7, p. 77; fr. 8, p. 79, 94
^ Priscus; Müller 1851, fr. 6, p. 76
^ Priscus; Müller 1851, fr. 7, p. 77
^ Priscus; Müller 1851, fr. 8, p. 86
^ Priscus; Müller 1851, fr. 8, p. 93
^ Maenchen-Helfen 1973, p. 195
^ Thompson 1948, p. 163–166, 209
^ Maenchen-Helfen 1973, p. 192–194
^ Werner 1956, p. 2
^ Priscus; Müller 1851, fr. 8, p. 92
^ Werner 1956, p. 2, 54, 85
^ Yavuz 2025, p. 94

Kaynaklar

Priscus

Literatür

Karl Müller (ed.), Fragmenta Historicorum Graecorum, Bd. IV (darin: Menandri Protectoris fragmenta, griechisch mit lateinischer Übersetzung) (1851)
Otto J. Maenchen-Helfen, The World of the Huns: Studies in Their History and Culture (1973)
E. A. Thompson, A History of Attila and the Huns (1948)
Emre-E. Yavuz, The Gokturk Empire: 2nd Edition (2025)
Joachim Werner, Beiträge zur Archäologie des Attila-Reiches (1956)