Amrak

Amrak, kimsenin istemediği ama herkesin kabul edebildiği kağandı. Taspar’ın oğluydu. Babası 581’de ölürken tahtın onun yerine yeğeni Töremen’e geçmesini istemişti.^[1] Ötüken’deki toplantı bu isteği reddetti. Bunun üzerine doğunun küçük kağanı İşbara, Amrak’ı en büyük prens ve Taspar’ın kendi oğlu olarak önerdi, delegeler de kabul etti.^[1] Amrak bir yıldan kısa hüküm sürdü.^[1]

Seçim (581)

Göktürk halefiyetinin yan kuşak kuralına göre, Taspar’ın bütün kardeşleri ölmüş olduğundan, tahtın bir sonraki kuşağın en büyük erkeğine geçmesi gerekirdi. Bir anlatıma göre Amrak o adamdı ve hakkını kendisi zorlamadı. Aynı toplantının başka bir anlatımına göre Amrak, yandaşlarının desteğiyle tahtı amcaoğlu Töremen’e vermeyi reddetti ve İşbara devreye girdi. İki anlatım, tahta önce Amrak’ın, sonra İşbara’nın oturduğunda birleşir. Hangi elin işi yürüttüğünde ayrılırlar.^[2] Türk Atlası kuralı ve itirazı Bunalım başlığı altında ortaya koyar.

Tahttan çekilmesi

Töremen seçimi reddetti ve yandaşlarını isyana çağırdı. Temkinli Amrak diplomasiyi seçti. Böylece isyanı önlediğine inanarak tahttan çekildi ve yerine İşbara’yı gösterdi.^[1] İsyan yine de çıktı, İşbara’ya karşı çıktı. Ardından gelen uzlaşmada Amrak, Tola Irmağı üzerinde ikinci kağan ilan edildi. İşbara Ötüken’de en yüksek kağandı, Töremen ise Apa Kağan oldu.^[3] Bundan sonra kaynaklar Amrak’ı kaybeder. İç savaştaki payına, ölümüne ya da soyundan gelenlere ilişkin hiçbir şey kayıtlı değildir.

Değerlendirme

Bazı araştırmacılar Amrak’ı kağanlığı tehlikeye sokan dört prensten biri sayar. Bunlar arasında tahtı vermeye çalışan oydu. Amrak adının modern Türkçe Emre adının kökeni olduğu söylenir. Barışı korumak için tahttan çekilen ve barışı koruyamayan bir kağan, büyük bir hikâyede küçük bir figürdür ve kaynaklar ona öyle davrandı.

583–587 Dört kağan

Apa'nın 583'te İşbara'dan kopuşundan 587'de yakalanışına kadar. İşbara Ötüken'deki sarayı elinde tutar, Amrak da Tola kıyısında ikinci kağandır. Apa, Ötüken'in kenarından Altay'ın ötesine uzanır. Sui Shu'ya göre Kuça, Tiele, Hami ve batı ülkelerinin halkları ona bağlanır. Batı yakasının eski kağanı Tarduş, Apa'nın arkasında durur ve onu askerlerle doğuya geri gönderir. Apa'nın boylarından yüz bine yakın atlı yeniden ona katılır. Apa ile İşbara'nın karşılaştığı yerde sınır savaşla birlikte yer değiştirir.

Bir kaynakta adı geçen yer (konumu genel kabule göre)
Konumu tartışmalı ya da yaklaşık
Editörün 584 haritasına ve Sui Shu'ya göre çizilmiş bölge
Editörün haritasının gösterdiği tabi devletler
Bozkır ile Çin arasında, iki tarafa da ait olmayan sınır bölgesi (taralı)
Bir kaynakta geçen hareket (güzergâh çizilmiştir)

Göktürk iç savaşı, 583–587, tek bakışta: İşbara, Amrak, Apa ve Tarduş'un bölgeleri ve Tarım vaha devletleri. Editörün 584 haritasına ve Sui Shu'ya göre, Natural Earth altlığı üzerine modern harita. Bölgeler yaklaşıktır, güzergâhlar şematiktir.