Rouran epochGöktürk epochUyghur epochKirghiz epoch
RouranFirst GöktürkTang ruleSecond GöktürkUyghurKirghizHunsWestern GöktürkTürgeshKarlukKhazar
  • 400
  • 500
  • 600
  • 700
  • 800
  • 900

588 жана 589-жылдардагы согуш биринчи улуу көк түрк-перс согушу болгон. Ал Сасаний Персиясынын чыгыш чек арасында жүргөн.[1] Истеминин Персияга каршы жортуулунан он тогуз жыл өткөндөн кийин көк түрк аскери Окстан өткөн. Ал Балхты, Гератты, Талаканды жана Бадгисти алган.[2] Сасаний падышасы Хормизд IV ага каршы өз генералы Бахрам Чубинди жиберген.[3] Бахрам аскерди жеңип, анын башчысын жебе менен өлтүргөн.[4] 589-жылы ал Гератты кайра алып, Бухаранын айланасындагы аймакка жеткен.[5] Жеңиш Бахрамды өз падышасына каршы бурула тургандай күчтүү кылган. Эки жылдын ичинде Хормизд тактысынан ажыраган.[6]

588-жылдагы басып кирүү

588-жылы көк түрктөрдүн кичи ханы Багха көк түрктөрдүн жана эфталиттердин чоң аскери менен Оксту кесип Ирандын ичине кирген.[2] Ал Балхты, Гератты, Талаканды жана Бадгисти алган, булар дарыянын түштүгүндөгү Бактриянын шаарлары болгон.[2] Андан кийин аскер батышка жөнөп, Гирканияга жеткен. Каспийдеги Табаристандагы бул провинцияга бир кезде Истеми келген.[7]

Табари басып кирүүнү эки салттан баяндайт. Биринчисинде көк түрктөр жөн эле Хормизддин үстүнө жөнөгөн.[8] Экинчисинде Шаба, «түрктөрдүн жогорку падышасы», Хормиздин бийлигинин он биринчи жылында үч жүз миң жоокер менен келген. Ал Бадгиске жана Гератка чейин алдыга жылган.[8] Көк түрк аскери үчүн реалдуураак сан жыйырма менен отуз миң кишинин ортосунда. Хормиздин биринчи жылы 578-жылдын 30-июнунан эсептелет.[9] Анын он биринчи жылы демек 588 менен 589-жылдарга туш келет.[10] Ошол эле убакта, дейт Табари, рим императору сексен миң киши менен Сирия чөлүнө кирген. Хазарлардын падышасы Дербентке келген, ал эми эки араб башчысы Евфраттан чабуул жасашкан.[11] Персия, ар тараптан курчалган, көптөгөн тешиги бар елек деп аталган.[11] Бул тизмедеги рим жортуулу ашыкча көрсөтүлгөн, ал эми эки араб башчысы, балким, ойлоп табылган.[9]

Шаба андан кийин Хормизддин жана перс асылзаадаларына келе жатканын билдирген.[3] Алар агымдар менен дарыялардагы көпүрөлөрдү оңдоп, жок жерлерге көпүрө курушу керек болгон. Ал Персия аркылуу римдиктердин жерине чейин жөнөмөкчү болгон.[3]

Сааляби персидик падышалардын арабча тарыхын Фирдоусинин убагында жазган жана Шахнаме менен бирдей булактарды колдонгон.[12] Анын баянында душман Шаба-Шах аттуу каган. Ал Хормиздден Иранды алгысы келип, жүз миң атчан менен Балхка жөнөгөн.[13]

Бахрам Чубиндин жеңиши

Табариге ылайык, Хосров Iнин уулу жана мураскери Хормизд өзү каган кызынын уулу болгон.[14] Жетинчи кылымдагы армян тарыхчысы Себеос аны Каен, Тетал элинин улуу каганынын кызы, деп атайт.[15] Хормизд кеңешип, күрөшүүнү чечкен.[3] Ал Шабага каршы Рей шаарынан Бахрам-Гушнасптын уулу Бахрамды, Чубин аттуу, жиберген. Бахрам өзү тандаган он эки миң жоокерди башкарган, баары жетилген кишилер, бир да жаш эмес.[4] Табаридеги башка баян Хормизд жетимиш миң кишини чогулткан дейт.[16] Сааляби да Бахрамга он эки миң тандалган адам берет.[17]

Бахрам Герат менен Бадгистен өтүп кеткенге чейин шашылып жөнөгөн. Шаба перстер өзүнүкүнө жакын бекем лагер курганга чейин эч нерсени байкаган эмес.[16] Сүйлөшүүлөр жана салгылашуулар болгон. Андан кийин Бахрам Шабаны жебе менен өлтүргөн.[16] Перстер аны өз тарыхынын үч атактуу атышынын катарына киргизишкен.[16]

Сааляби салгылашууну кеңирирээк баяндайт. Шаба-Шах иниси Фагфураны Бахрамга аман кайтууну же каганнын кызматында жогорку кызматты сунуштоого жиберген. Бахрам анын падышасы аны Шаба-Шахтын башы үчүн жибергенин айтып жооп берген.[18] Салгылашууда Бахрам чегингендей кылып, анан чабуулга өткөн. Шаба-Шах качкан, ал эми Бахрамдын жебеси анын соотун жана денесин тешип, жерге кирген. Бахрам анын башын кесип алган.[19] Фагфура өлгөндөрдүн арасынан табылган.[20]

Бахрам душмандын лагерин алып, кармап турган. Шабанын уулу Пармуда, «атасына тең», келип жеткен.[21] Бахрам аны жеңип, өз чептеринин биринде камап койгон. Ал Пармуда багынганга чейин кысып турган.[21] Бахрам Пармуданы туткун катары чептин казынасы менен кошо Хормиздге жиберген. Баянга ылайык казына эки жүз элүү миң төөгө жүктөлгөн акча, асыл таштар, идиштер жана курал-жарак болгон.[21] Баяндын бир түрүндө чеп Бухара жанындагы Пайкент.[22][23] Сааляби баяны ушундай бир түр. Анын Бармудасы казына менен Пайкентте камалган. Бахрам Окстан өтүп, аны талаада жеңип, курчаган. Ал Хормиздин өмүргө берген кепилдиги менен анын багынышын кабыл алган.[24] Ошол баян боюнча казынада перс эпосунун ханзаадасы Сиявуштун таажысы, куру жана сыргалары болгон.[25]

Бир окуу чечүүчү салгылашууну 588-жылдын апрелинде гирканиялык аскага жайгаштырат. Ал жерде Бахрам Багханын астындагы көк түрктөрдү жеңип, аларды Окска чейин кууп барып, кабарларга ылайык, Багханы жебе менен өлтүргөн.[7] Ошол эле окуу жебени перс баяндарынын типтүү топосу деп атайт.[7] Экинчи окуу Бахрам көк түрк аскерин 589-жылы Гератта жеңген дейт.[26] Үчүнчүсү Бахрамга көк түрктөргө каршы турууга жетиштүү күчтүү аскер чогултуу үчүн жок дегенде эки мезгил, 587 жана 588, керек болгон деп эсептейт. Ушул аскер менен ал андан кийин алар Балх менен Герат тегерегинде алгандарды кайра жеңип алган.[27] Төртүнчү окуу да 589-жылды артык көрөт. Жер тилкесинин негизинде ал Герат жанындагы салгылашууну Балх жанындагыдан ыктымалдуураак деп эсептейт.[28]

Феофилакт Симокатта, император Маврикийдин тарыхчысы, ошол эле жеңиштин римдик көз карашын берет.[29] Ал душманды түндүк-чыгыштын гунндары, «аларды перстер түрктөр деп атоо адатка айланган», деп атайт. Ал жеңишти аларды ушунчалык толук талкалаган, алар Персиянын алым төлөөчүлөрүнө айланган Хормиздге берет.[29] Ошол эле гунндар, дейт ал, бир кезде перстерден тынчтыктын баасы катары жылына кырк миң алтын тыйын талап кылышкан.[30] Перстер көк түрктөр перс акчасынан жасаган алтын диван, үстөл жана тактыларды жана ат жабдыктарын олжо катары алышкан.[31] Бахрам үзүндүнүн аягында гана, түрк жортуулунда өзүн көрсөткөн генерал катары, пайда болот.[31] Феофилакт жеңишти Бахрамдын Маврикийдин сегизинчи жылына жаткырган Суанияга жортуулунан мурунку убакытка коёт.[30] Ал жыл 589-жылдын августунда башталган.[32]

Себеос жортуулду душман падышасын атабай жана жылын бербей баяндайт. Анын баянында чыгыш Персиянын ханзаадасы Вахрам Мерхеванак тетал аскерине кол салган. Ал Балхты жана кушандардын бүт жерин Оксун аркы өйүзүнө чейин алган.[33] Дарыянын аркы өйүзүндө ал «мазкуттардын улуу падышасы» менен согушкан. Ал анын аскерин жеңип, аны өлтүрүп, падышалыгынын казыналарын басып алган.[33] Бул Вахрам — Бахрам Чубин.[34] Тетал — эфталиттердин армянча аты. Бул жерде ал эфталиттердин ордун чыгыштагы Персиянын көчмөн душманы катары алган көк түрктөрдү билдирет.[27] Бир окуу текст эки жортуулду чогуу кылып салган, ошондуктан Кавказ эли мазкуттар Оксун аркы өйүзүнө жылып калган деп эсептейт.[27] Экинчи окуу Себеос кушандардын жериндеги салгылашууну дарыянын аркы өйүзүндөгү салгылашуудан бөлүп кармайт деп эсептейт.[35]

Көк түрк аскеринин башчылыгы

Перс жана араб салты көк түрк падышасын Шаба деп атайт. Араб тексттеринде ат Шаба, перс тилинде Сава болуп окулат.[9] Сааляби аны Шаба-Шах жана каган деп атайт. Ал ага иниси Фагфураны жана уулу Бармуданы берет.[36] Кытай тарыхтары бул атты билбейт. Суй шу Багха хандын кытайча аты Чулохоу жөнүндө анын батышка экинчи жолу жортуул кылганын, адашкан жебеге урунуп, өлгөнүн айтат.[37] Ал эч бир душманды жана жерди атабайт.[37]

Төрт окуу атаандашат. Биринчиси Ишбаранын иниси Багханы 588-жылдагы аскердин командири кылат. Ал аны гирканиялык аскадагы салгылашууда жеңилген, ал эми кабарларга ылайык Окста өлтүрүлгөн деп көрсөтөт.[38]

Экинчи окуу аскерди Тардуштун аскери кылат, аны перс-ислам салтынын «түрктөрдүн эң улуу падышасы» Шаба деген уулу башкарган.[26] Лев Гумилёв бул уулду Бухара салтындагы Кара Чуриндин кичүү уулу Шир-и Кишвар менен жана кытай булактарындагы бир тулга менен теңештирген.[26] Экинчи окуу бул теңештирүүнү негиздөөгө мүмкүн эмес деп эсептейт.[26] Дагы бир окуу теңештирүүнү билбейт. Ал Бухара салты Шир-и Кишварга эфталиттерди багындыруудан баштап 562 менен 568-жылдардын ортосунда берген жыйырма жылды санайт.[39] Так эсеп боюнча ал Бахрам өлтүргөн падыша боло албайт, бирок окуу сандын так экенине шектенет.[39]

Үчүнчү окуу Шабаны Окстогу майда мамлекеттердин ханзаадасы деп эсептейт, анын башкаруучуларын кытай жазмалары Чжаову үй-бүлө аты менен атайт.[9] Ошол окууга ылайык ал көк түрк каганынын вассалы болгон, каганнын өзү эмес. Анын тагыраак мааниде түрк болгон-болбогону абдан шектүү.[9] Табаридеги Шаба жана анын уулу Пармуда анда көк түрктөргө баш ийген Согдиананын майда династияларынын биринин падышалары болмок.[40] Ошол эле окуу Шабаны Багха менен теңештирүүнүн эски вариантын четке кагат. Багха көк түрктөрдүн түндүк бутагына таандык болгон жана Пайкентте жашай алмак эмес.[40]

Төртүнчү окуу перс Бахрам романы эки окуяны бириктирген деп эсептейт. Бири Бахрамдын мазкуттардын падышасын өлтүрүшү болгон. Экинчиси бир нече жылдан кийинки эки кушан падышасын багындыруу болгон.[41] Себеос бул эки падышаны Шавк жана Париовк деп атайт. Хосров IIге каршы козголоңчу Встам аларды өзүнө баш ийдирген, ал эми Париовк кийин аны өлтүрткөн.[42] Төртүнчү окуу боюнча Шаба менен Пармуда романдын аларга берген аттары менен ушул эки падыша.[41][43] Бахрам дарыянын аркы өйүзүндө өлтүргөн мазкуттардын падышасы анда аты жок калат.[43]

Жакынкы бир окуу атты ачык калтырып, көк түрк каганы жөнүндө гана сүйлөйт. Ал Багханы мүмкүн деп эсептейт, анткени эки киши тең болжол менен бир убакта жебеден өлгөн. Ал Тардушту четтетет, анткени Тардуш 603-жылы өлгөн, жебеден эмес.[44]

Бардык окуулар окуяны сактайт. Көк түрктөрдүн же алардын вассалдарынын аскери 588-жылы Хорасанга өтүп, Бахрам Чубин аны жеңип, анын падышасы талаада өлгөн.

Себептер

Табари Шабанын өз билдирүүсүн берет: ал Персия аркылуу римдиктердин жерине чейин жөнөмөкчү болгон.[3] Феофилакт өз себебин берет. Анын баянында көк түрктөр перс төлөмдөрүнөн байыган. Андан кийин алар келишимди бузуп, адаттагы суммадан көп талап кылышкан. Перстер алымды көтөргүсү келбей, согушту тандаган.[31] Бир окуу кагандыктын ичиндеги эки себепти атайт. Жарандык согуш батыш көк түрктөрдү тамак-аштан жана алтындан кургаткан, ал эми Окстун түштүгүндөгү бай шаарларга чабуул жеңилдик убада кылган.[45] 581 менен 583-жылдардагы өтө катаал аба ырайы ошол эле багытта басым кылган, ошондуктан Багха толугу менен өз эрки менен жөнөгөн эмес.[45] Ошол эле окуу эки тарап тең согушту каалаганын эсептейт. Ал перстер Мавераннахрды тарыхый негизде өздөрүнө таандык деп эсептегенин кошумчалайт.[46]

Экинчи окуу чабуулду батыш көк түрктөрдүн, римдиктердин жана алардын араб союздаштарынын Персияга каршы бирдиктүү аракетинин бир бөлүгү катары көрөт.[47] Гумилёв согуш Сасанийлердин чыгыш менен батыштын ортосундагы соодага болгон бийлигин сындыруу үчүн болгон деп эсептеген.[47] Экинчи окуу бул билдирүүнү кызыктуу жана далилдөөнү талап кылат деп атайт.[47] Үчүнчү окуу соода түшүндүрмөсүн колдоп, Жибек жолу үчүн атаандаштыкты эң оор себеп деп эсептейт.[48]

Каршы жортуул жана кийинки окуялар

589-жылы Бахрам чыгышка жөнөп, Гератты кайра алган, ал жерден ал көк түрк ханынын алтын тактысын алган көрүнөт.[5] Ал Бухаранын айланасындагы аймакка жеткен.[5][49] Көк түрктөр граждандык согуштун төрт улуу ханзаадасынын акыркысы Багханы жана Окс боюнча маанилүү отурукташкан жерлерди жоготушкан.[50] Булар кийин аларга кайра өткөн.[50] Саалябиде Бахрам өзү каган, Бармуданын уулу, менен тынчтык түзгөн. Ал ага өлкөсүн кайтарып берип, аны менен достук келишимин түзгөн.[51] Экинчи согуш 606 жана 607-жылдары болгон, анда көк түрк аскери Рей менен Исфаханга жеткен.[52]

Жеңиш андан кийин аны жеңген падышага каршы бурулган. Табари Бахрам менен анын аскерлери казына жиберилгенден кийин Хормиздин зордук-зомбулугунан коркуп калышканын айтат.[21] Себеос себепти анын перс түрүндө берет. Бахрам падышага олжонун аз бөлүгүн гана жиберип, калганын аскерлерине бөлүп берген. Хормизд үлүштү өтө аз деп таап, бүт казынаны басып алуу үчүн күзөтчүлөрдү жиберген. Аскер аларды өлтүрүп, Бахрамды өз падышасы кылган.[53] Сааляби ошол эле талашты роман деталдары менен баяндайт. Казынадан Сиявуштун сыргалары менен алтын бут кийими жок болгон, ал эми Бармуда Бахрамды жибергенинен көп нерсени жашырганы үчүн айыптаган. Хормизд ага пахта, ийрүүчү чыгыр жана аял кийимдерин жиберген.[54]

Феофилакт башка себепти берет. Көк түрк согушунан кийин Бахрам Суанияга чабуул жасап, олжосун Вавилонияга жиберген. Андан кийин Роман башкарган рим аскери аны Албаниянын түздүгүндө жеңген. Хормизд аны бошотуп, ага уятынын сыйлыгы катары аял кийимдерин жиберген.[55] Перс жана араб баяндары бул убакта Бахрамдын римдиктерден жеңилгени жөнүндө эч нерсе билишпейт.[56] Кийинки бөлүмдө Феофилактынын өзү козголоңдун себебин Бахрамдын көк түрктөрдү жеңгенине болгон текеберлигинен издейт.[57] Бул бөлүм ага перс чиновниги айтканына таянат.[58] Бир окуу талаштын чыгыш баянын римдик баяндан артык көрөт.[59]

Хормизд тактыдан кулатылып, көзү сууруп алынган.[60] Феофилакттын кабарлашына ылайык, ал өзүн кулаткан жыйындын алдында көк түрктөрдүн алымын жакшы башкаруусунун далилдеринин арасында атаган. Перс асылзаадасы Биндоэс аны перстердин өлүмү жана генералдардын кайраты жеңгенин айтып жооп берген.[61] Бахрам өзүн падышалардын падышасы деп жарыялаган, ал эми римдиктер колдогон жаш Хосров II аны жеңген.[5] Ошол салгылашууда Бахрамдын аскеринен алынган туткундардын арасында «түрк уругунан» кишилер болгон. Хосров аларды Маврикийге жиберген.[62] Бахрам көк түрктөргө качкан.[5] Табари аны адегенде Хорасанга, андан көк түрктөргө барган деп көрсөтөт.[63] Ал Суябда сыйлуу генерал болуп чыгып, Ашина династиясынын ичиндеги кутумду ачкан.[5] Көп өтпөй Хосров аны перс агенти аркылуу ууландырткан.[5] Табари аягын өз жолу менен баяндайт. Бахрам көк түрк падышасынын жанында ардактуу жашаган, Хосров Хормизд аттуу кишини көк түрктөргө баалуу асыл таш менен жибергенге чейин.[64] Хормизд хатунду, падышанын аялын, өзүнө тартып алган, ал Бахрамга каршы өлтүрүүчүлөрдү жиберген.[64] Саалябиде Бахрамды кабыл алган каган Бармуданын уулу болгон, ал аны берүүдөн баш тарткан. Хатун сарайдан бир түрктү жүз миң дирхемге жалдаган. Түрк Бахрамды уу сүртүлгөн канжар менен сайган.[65] Себеос Бахрамды Балхка качырат. Анын айтуусу боюнча, Балхтын эли Бахрамды Хосровдун буйругу менен өлтүргөн.[66]

Бир окуу согуштан көк түрктөр менен сасанийлердин ортосундагы чек ара ачык эмес болгон деген жыйынтык чыгарат.[46] Ошол окууда Табаристанга батышка жылып бараткан экинчи көк түрк аскери көк түрктөр жортуулду кылдат пландаганын көрсөтөт.[46] Ал андан ары эки элдин ортосунда чыныгы маданий душмандык болгон эмес деген жыйынтык чыгарат.[46] Бахрамдын өз жашоосу муну тастыктайт: көк түрктөрдү жеңген генерал акыркы жылдарын алардын кызматында өткөргөн.

Булактар

Өзүнүн жалпы тарыхын оныншу кылымдын башында арабча жазган Табари согуштун эң толук баянын берет.[67] Масуди да аны баяндайт.[26] Табаринин баянынын көбү Бахрам Чубин жөнүндөгү пехлеви романынан келет.[68] Ал арабчага которулуп, Динавариге, Табаринин перс вариантына, Якубиге жана Фирдоусинин Шахнамесине өткөн.[68] Романдын автору тарыхты жакшы билген, ал эми окуянын тарыхый өзөгүн Табаридеги баяндан жакшы окууга болот.[69] Сааляби ошол эле салтка таандык. Табари, Динавари жана Масуди сыяктуу ал перс падыша хроникасынын биринчи арабча котормосуна эмес, анын кайра иштелген варианттарына таянган. Башка жерлерде ал Табарини атынан келтирет.[70] Табари, Сааляби жана эпос макул болгон жерде алар бир салт, үч күбө эмес.

Себеос армянча жетинчи кылымдын ортосунда, Табаридеги эки жүз жылдан ашык мурун жазган. Ал Бахрамдын козголоңунун перс себебин, олжо боюнча талашты, буга чейин эле берет.[71] Феофилакт перс салтынан сырткары турат. Ал грекче рим сарайында жазган жана жеңишти, алымды жана Бахрам менен Хормиздин талашын рим тарабынан билет. Чыгыш согушу үчүн анын негизги булагы 590-жылдары Персияга элчиликте кызмат кылган Антиохиялык юрист Эпифаниядагы Иоанндун жоголгон тарыхы болгон.[72] Тогузунчу кылымдын башында грекче жазган Феофан согуштун баянын Феофилакттан алган.[73] Аны кыскартууда ал көк түрктөрдүн жеңилишин Суанияга койгон.[74] Бул согуш боюнча ал көз каранды эмес күбө эмес. Суй шу Багханын батыш жортуулунда жебеден өлүшүн кошот жана душманды атабайт.[37]

Перс, араб, армян, грек жана кытай баяндары согуштун өзөгүнө макул. Көк түрк аскери 588-жылы Оксту кесип өтүп, Балх менен Гератка жетти, ал эми Бахрам Чубин аны талкалады. Анын жеңиши Хормизд IVтин тактысына турган кризисти баштады.

© Emre-E Yavuz 2026 The Göktürk–Persian wars and the war of Bahram Chobin, 588 to about 616, in nine time slices. Modern map on a base of Natural Earth, after Tabari, Thaʿālibī, Theophylact Simocatta and Sebeos. The stations are those the sources name; the way between them is drawn, and the dotted routes follow a modern reading. The realms are drawn as areas: the Göktürks after the Turkic Atlas map of the civil war, Persia and Byzantium after Cliopatria (Seshat, CC BY 4.0); no source describes their borders in these years, which stand as soft edges. Sasanian PersiaByzantiumKhazarsBadghisHyrcaniaSyrian desertSawād Göktürks, 588Rome, 588Khazars, 588Arabs, 588 Herat Balkh Derbent Sasanian PersiaGöktürksBadghisHyrcania Bahram, 588Bahram, April 588 Herat Balkh Sasanian PersiaGöktürksKushans Bahram, 589Parmūdha, 589Bahram (Sebeos) Herat Balkh Paikent Ctesiphon SuaniaLazicaCaucasian AlbaniaByzantium Bahram (Theophylact)Romanus, 589 Ganzak ByzantiumKhorasan Bahram, 590Khosrow II, 590 Ctesiphon Zab Anatha Circesium Hierapolis ByzantiumArmeniaAtropatene Khosrow II, 591John, 591Bahram, 591 Ctesiphon Dara Zab Ganzak Sasanian PersiaKhorasanTransoxianaGöktürks Bahram, 591Bahram (Sebeos) Ganzak Nishapur Balkh Suyab Sasanian PersiaHyrcaniaKushansGöktürks SmbatGöktürksRaidRaid Nishapur Rayy Isfahan Sasanian PersiaBadghisKushansTokharistanGöktürks Smbat Nishapur Herat Balkh Merv

  1. 588 Persia attacked from four sides

    In the eleventh year of Hormizd IV, Tabari reports, Šāba, “the over-king of the Turks”, advanced with three hundred thousand men as far as Badghis and Herat. In Thaʿālibī the khagan Šāba-Šāh marches on Balkh with a hundred thousand horsemen. At the same time the Roman emperor moved into the Syrian desert with eighty thousand men, the king of the Khazars came to Derbent, and two Arab chiefs camped on the Euphrates and raided the Sawād. Persia was called a sieve with many holes. The Roman march is exaggerated, and the two Arab chiefs are probably invented. One reading has the Göktürk army cross the Oxus, take Balkh, Herat, Talakan and Badghis, and march on west into Hyrcania. The sources name the goals; the way to them is drawn, and the leg into Hyrcania follows that reading.

  2. 588–589 Bahram Chobin against Šāba

    Hormizd sent against Šāba a man of Rayy, Bahram son of Bahram-Gushnasp, called Chobin, with twelve thousand men he had chosen himself. In Tabari he marched fast until he was past Herat and Badghis, and Šāba noticed nothing until the Persians had built a fortified camp close to his own. After negotiations and fighting Bahram killed Šāba with an arrow. In Thaʿālibī, Šāba-Šāh sends his brother Faghfūra to offer Bahram a safe return or high office; Bahram answers that he has come for Šāba-Šāh's head, and Faghfūra is found among the dead. One reading sets the decisive battle in April 588 at the Hyrcanian rock, where Bahram beat the Göktürks under Bagha, pursued them to the Oxus and, reportedly, killed Bagha there with an arrow; a second places the defeat at Herat in 589. Tabari's march is drawn to the place he gives; the pursuit of the first reading is dotted, and where it reached the river is not recorded.

  3. 589 Beyond the Oxus: Parmūdha and the treasure

    Šāba's son Parmūdha, “who was his father's equal”, came up next. Bahram beat him, shut him up in one of his fortresses and pressed him until he surrendered. In Thaʿālibī, Bahram crosses the Oxus, routs Barmūdha in a night attack and besieges him in Paikent, near Bukhara, until he gives himself up on Hormizd's guarantee of his life. Bahram sent the prisoner to the king with the treasure of the fortress, by Tabari's account two hundred and fifty thousand camel loads; Thaʿālibī counts among it the crown, belt and earrings of Siyāwush. One reading has Bahram retake Herat in 589 and reach the country around Bukhara. Sebeos tells the campaign as the conquest of Balkh and of the land of the Kushans to the far side of the Oxus, where Bahram killed the great king of the Mazkʿutʿkʿ. The stations are those Thaʿālibī and Sebeos name; the way between them is drawn, and so is the road to the capital at Ctesiphon.

  4. 589 The break with Hormizd

    Theophylact sends Bahram from the war against the Göktürks to the Caucasus. In the eighth year of Maurice he ravaged Suania, sent its booty to Babylonia and moved camp to the Araxes. The Roman general Romanus came from Lazica into Albania; Bahram drew back towards Ganzak, crossed the river again and was beaten in the plain of Albania. Hormizd dismissed him and sent him women's clothes as the prize of his disgrace. One reading holds that the Mazkʿutʿkʿ whom Sebeos puts beyond the Oxus belong to this campaign. The Persian and Arabic accounts know nothing of a Roman defeat. In them the quarrel is over the booty: in Sebeos the army killed the guards whom Hormizd sent for the whole treasure and made Bahram its king, and in Thaʿālibī the king sends him cotton, a spindle and women's clothes. Theophylact names Suania, the Araxes and Albania; the way between them is drawn.

  5. 590 Bahram takes Ctesiphon; Khosrow II flees

    In Thaʿālibī, Bahram made peace with the khagan, Barmūdha's son, gave him back his country and raised the revolt in Khorasan. The rebels declared Hormizd deposed and marched on Ctesiphon, in the Persian and Arabic accounts from Khorasan. In Theophylact they wait at the crossing of the Zab, and the army sent against them goes over to Bahram. In the capital the nobles deposed Hormizd and blinded him, and his son Khosrow II took the throne; Hormizd was killed soon after. Bahram came on fast. After a meeting on the Nahrawan and a night attack, Khosrow fled across the Tigris. Theophylact takes him through the desert and along the Euphrates past Anatha to Circesium, and on to the Roman general at Hierapolis; Sebeos has him stop at a city he calls Khaab, read as Aleppo, and Tabari has him write to the emperor Maurice from Antioch. Bahram took the palace and at the great festival put on the royal diadem. The stations are those Theophylact names; the way between them is drawn.

  6. 591 The battle of 591

    Maurice sent Khosrow back with a Roman army. It set out from Dara, crossed the Tigris and the Zab, and joined a second Roman army that came from Armenia. Bahram marched from Ctesiphon into Atropatene. Theophylact puts the battle near Ganzak, on the river Blarathos, with more than sixty thousand men on Khosrow's side and forty thousand on Bahram's; Tabari and Sebeos also place the fighting in Atropatene. Bahram's army broke, and he escaped. Among the prisoners were men “of the Turkish race” with a cross tattooed on their foreheads, and Khosrow sent them to Maurice. The stations are those Theophylact names; the way between them is drawn, and so is the meeting of the two Roman armies south of Lake Urmia.

  7. from 591 Bahram's flight and death

    Tabari has Bahram escape to Khorasan and go on to the Göktürks, whose king received him with high honour. In Thaʿālibī he halts at Nishapur and crosses into Transoxiana to the khagan, Barmūdha's son, who meets him as an equal and refuses to give him up. Khosrow sent an envoy with a precious jewel who won over the khatun, the khagan's wife, and she had Bahram killed; in Thaʿālibī a man of the court stabbed him with a dagger dipped in poison. Sebeos has Bahram flee to Balkh and be put to death there by its people on Khosrow's order. One reading makes him a respected general at Suyab who uncovered a conspiracy within the Ashina before a Persian agent poisoned him. The flight is drawn through the stations Thaʿālibī names; the way on to Suyab follows that reading and is dotted.

  8. 606 or 614 The host of the great khagan

    Khosrow II sent the Armenian Smbat Bagratuni east against the Kushans. Smbat called up his old troops from Hyrcania, beat the Kushan raiders and camped at Apr Shahr near Nishapur, in the province of Tus, with three hundred men in the walled village of Khrokht. The kings of the Kushans called on the great khagan, king of the regions of the north. A host of three hundred thousand, thirty thousand in an older translation, crossed the Oxus. It surrounded Khrokht, from which Smbat broke out, and routed the Persian relief force under Datoyean; its raids reached the borders of Rayy and of the province of Isfahan. Then an order of the great khagan reached its commander, the Chembukh, and the host recrossed the river and went home. Sebeos gives no year. One reading dates the war to 606 and 607 and has the western yabgu Shegui withdraw the army; a second places it in 614 and 615, counting back from Smbat's death in the twenty-eighth year of Khosrow II; a third dates it to 597 and 598. Khrokht is not located; the routes between the named places are drawn.

  9. 607 or 615 Smbat's counter-campaign

    Khosrow's inquiry blamed Datoyean, who was put to death, and cleared Smbat. With fresh troops Smbat marched against the Kushans and the Hephthalite king. The Kushan king challenged him to single combat between the lines, and Smbat's lance split his armour and killed him. Smbat's horsemen pursued the fleeing army as far as Balkh, the capital of the Kushans, and plundered Herat, Badghis, Tokharistan and Talaqan. He came back with great booty and camped in the province of Merv. In the reading that dates the war to 606 and 607, the Hephthalites he beat near Balkh were still vassals of the Göktürks; in the second the campaign falls in 615. Sebeos names Balkh and Merv; the way between them is drawn.

  • Place named in a source (position as commonly identified)
  • Position disputed or approximate
  • Extent of a realm, inferred; border uncertain (soft edge)
  • Tokharistan between Persia and the Göktürks, its overlord contested (hatched)
  • Movement named in a source (route drawn)
  • Route between the stations a source names (way inferred)
  • Route after a modern reconstruction
The Göktürk–Persian wars and the war of Bahram Chobin, 588 to about 616, in nine time slices. Modern map on a base of Natural Earth, after Tabari, Thaʿālibī, Theophylact Simocatta and Sebeos. The stations are those the sources name; the way between them is drawn, and the dotted routes follow a modern reading. The realms are drawn as areas: the Göktürks after the Turkic Atlas map of the civil war, Persia and Byzantium after Cliopatria (Seshat, CC BY 4.0); no source describes their borders in these years, which stand as soft edges.

Эскертүүлөр

  1. ^ Yavuz 2025, p. 325,359
  2. ^ a b c Yavuz 2025, p. 323
  3. ^ a b c d e Tabari; Nöldeke 1879, p. 270
  4. ^ a b Tabari; Nöldeke 1879, p. 270-271
  5. ^ a b c d e f g Yavuz 2025, p. 325
  6. ^ Chavannes 1903, p. 243-244
  7. ^ a b c Yavuz 2025, p. 324
  8. ^ a b Tabari; Nöldeke 1879, p. 269
  9. ^ a b c d e Nöldeke 1879, p. 269
  10. ^ Chavannes 1903, p. 242
  11. ^ a b Tabari; Nöldeke 1879, p. 269-270
  12. ^ Zotenberg 1900, xix
  13. ^ aṯ-Ṯaʿālibī; Zotenberg 1900, p. 642
  14. ^ Tabari; Nöldeke 1879, p. 252
  15. ^ Sebeos, ch. 10; Howard-Johnston 1999, p. 14
  16. ^ a b c d Tabari; Nöldeke 1879, p. 271
  17. ^ aṯ-Ṯaʿālibī; Zotenberg 1900, p. 643
  18. ^ aṯ-Ṯaʿālibī; Zotenberg 1900, p. 645-646
  19. ^ aṯ-Ṯaʿālibī; Zotenberg 1900, p. 647
  20. ^ aṯ-Ṯaʿālibī; Zotenberg 1900, p. 648
  21. ^ a b c d Tabari; Nöldeke 1879, p. 272
  22. ^ Chavannes 1903, p. 242-243
  23. ^ Markwart 1938, p. 141–143
  24. ^ aṯ-Ṯaʿālibī; Zotenberg 1900, p. 648-654
  25. ^ aṯ-Ṯaʿālibī; Zotenberg 1900, p. 655
  26. ^ a b c d e Golden 1992, p. 132
  27. ^ a b c Howard-Johnston 1999, p. 168
  28. ^ Toğay 2023b, p. 296
  29. ^ a b Theophylact Simocatta; Whitby 1986, p. 80
  30. ^ a b Theophylact Simocatta; Whitby 1986, p. 80-81
  31. ^ a b c Theophylact Simocatta; Whitby 1986, p. 81
  32. ^ Whitby 1986, p. 80
  33. ^ a b Sebeos, ch. 10; Howard-Johnston 1999, p. 15
  34. ^ Howard-Johnston 1999, p. 15
  35. ^ Marquart 1901, p. 83
  36. ^ aṯ-Ṯaʿālibī; Zotenberg 1900, p. 642-648
  37. ^ a b c Sui Shu (Book of Sui), juan 84
  38. ^ Yavuz 2025, p. 324-325
  39. ^ a b Markwart 1938, p. 151
  40. ^ a b Chavannes 1903, p. 243
  41. ^ a b Marquart 1901, p. 83-84
  42. ^ Sebeos; Howard-Johnston 1999, p. 45
  43. ^ a b Markwart 1938, p. 142
  44. ^ Toğay 2023b, p. 294
  45. ^ a b Yavuz 2025, p. 323-324
  46. ^ a b c d Yavuz 2025, p. 326
  47. ^ a b c Golden 1992, p. 133
  48. ^ Toğay 2023b, p. 299
  49. ^ Markwart 1938, p. 153
  50. ^ a b Yavuz 2025, p. 332
  51. ^ aṯ-Ṯaʿālibī; Zotenberg 1900, p. 658
  52. ^ Yavuz 2025, p. 359
  53. ^ Sebeos, ch. 10; Howard-Johnston 1999, p. 15-16
  54. ^ aṯ-Ṯaʿālibī; Zotenberg 1900, p. 656-657
  55. ^ Theophylact Simocatta; Whitby 1986, p. 81-83
  56. ^ Nöldeke 1879, p. 272
  57. ^ Theophylact Simocatta; Whitby 1986, p. 102
  58. ^ Whitby 1988, p. 237-238
  59. ^ Howard-Johnston 1999, p. 169
  60. ^ Chavannes 1903, p. 244
  61. ^ Theophylact Simocatta; Whitby 1986, p. 109-110
  62. ^ Theophylact Simocatta; Whitby 1986, p. 146
  63. ^ Tabari; Nöldeke 1879, p. 287
  64. ^ a b Tabari; Nöldeke 1879, p. 289
  65. ^ aṯ-Ṯaʿālibī; Zotenberg 1900, p. 674-682
  66. ^ Sebeos; Howard-Johnston 1999, p. 23
  67. ^ Tabari
  68. ^ a b Nöldeke 1879, p. 474-476
  69. ^ Nöldeke 1879, p. 476-477
  70. ^ Zotenberg 1900, xix,xliii-xliv
  71. ^ Nöldeke 1879, p. 272-273
  72. ^ Whitby 1986, xxi-xxii
  73. ^ Scott 1997, lxxxi,385
  74. ^ Theophanes the Confessor; Scott 1997, p. 385

Булактар

Адабият

  • Emre-E. Yavuz, The Gokturk Empire: 2nd Edition (2025)
  • Peter B. Golden, An Introduction to the History of the Turkic Peoples (1992)
  • Theodor Nöldeke, Geschichte der Perser und Araber zur Zeit der Sasaniden. Aus der arabischen Chronik des Tabari übersetzt und mit ausführlichen Erläuterungen und Ergänzungen versehn (1879)
  • Édouard Chavannes, Documents sur les Tou-Kiue (Turcs) occidentaux (1903)
  • Michael Whitby, Mary Whitby (trans.), The History of Theophylact Simocatta (1986)
  • Michael Whitby, The Emperor Maurice and His Historian (1988)
  • R. W. Thomson (trans.), James Howard-Johnston (commentary), The Armenian History attributed to Sebeos (1999)
  • Hermann Zotenberg (ed., trans.), Histoire des rois des Perses par Abou Mansour ʿAbd al-Malik ibn Mohammad ibn Ismaʿil al-Thaʿalibi (1900)
  • Cyril Mango, Roger Scott (trans.), The Chronicle of Theophanes Confessor: Byzantine and Near Eastern History AD 284–813 (1997)
  • Josef Marquart, Ērānšahr nach der Geographie des Ps. Moses Xorenacʿi (1901)
  • Ali Hüseyin Toğay, Behram Çubin’in Göktürkler Üzerine Seferi Hakkında Bir Değerlendirme (2023)
  • Josef Markwart, Wehrot und Arang. Untersuchungen zur mythischen und geschichtlichen Landeskunde von Ostiran (1938)

Байланыштуу

What links here35

Persons
Bagha Khan · Bahram Chobin · Faghfura · Hormizd IV · Kayen · Khosrow I · Parmudha · Šāba · Tardush
States
First Göktürk Khaganate · Sasanian Persia · Western Göktürk Khaganate
Conflicts
Göktürk Expansion along the Silk Road · The Göktürk Civil War · The Göktürk–Hephthalite war, 555–563 · The Göktürk–Sasanian Trade Conflict
Battles & Events
Abrui and Shir-i Kishvar · Istemi's campaign against Persia, 569 · Murder of Bahram Chobin
Places
Bactria · Badghis · Balkh · Bukhara · Gurgan · Herat · Khorasan · Oxus · Paikent · Sogdiana
Peoples
Hephthalites
Institutions and Titles
Göktürk Weapons
Sources
Shahnameh · Tabari · Theophylact Simocatta
Controversies
Climate and the steppe empires

Cite this article

Yavuz, Emre-E. “Көк түрк-перс согушу, 588–589.” Turkic Atlas, revised 8 November 2026. https://turkicatlas.org/conflicts/turk-persian-war-588/

Last revised: 8 November 2026