Eftalit devleti yıkılınca Soğdiyana şehirleri kağanlığın egemenliğine girdi ve ipeklerine bir alıcı gerekti. Menandros, Göktürklerin gücünün büyüdüğünü söyler. Soğdlular bir zamanlar Eftalitlerin, şimdi ise Göktürklerin tebaasıydı. Kralları İstemi’den Perslere bir elçilik göndermesini istediler, böylece oraya gidip Medlere ham ipek satabileceklerdi.[1] İstemi, I. Hüsrev’e iki elçilik gönderdi. İkisi de geri çevrildi.[1] Menandros ne yer ne de yıl verir.[1] Bazı araştırmacılara göre elçiler Ktesifon’da kabul edildi.[2] İki elçilik de Maniah’ın 568 sonunda ya da 569 başında Konstantinopolis’e varmasından önce gerçekleşti.[1]

İlk elçilik

İlk elçilik Soğd’luydu ve başında Maniah vardı. Pers ülkesinde engelsiz ham ipek satmak için izin istedi.[1] Hüsrev bu adamlara Pers ülkesine serbest giriş vermek istemedi. Onları günden güne oyaladı.[1] Üstüne gidince bir danışma kurulu topladı.[1] Eftalit Katulf, halkına ihanet edip onu Göktürklere satmış, sonra Perslere geçmişti.[1] Hüsrev’e ipeği geri vermemesini, adil bir fiyatla satın alıp elçilerin gözü önünde yakmasını öğütledi.[1] Böylece kral haksızlıkla suçlanamazdı ve Göktürklerden hiç ipek istemediği açık olurdu.[1] İpek yakıldı ve Soğdlular memnuniyetsiz döndü.[1] Hüsrev’in adamları Soğdiyana mallarını açık sokakta, herkesin gözü önünde yaktı.[3]

Hüsrev ipeğin parasını ödedi ve onu yok etti, böylece hiçbir şeye el koymadan ticareti reddetti.[4] Modern anlatımlar Menandros’un aktarımını iki Pers kaygısına bağlar: Göktürklerin güneye ilerlemesi ve ipek ticaretinin mümkün olduğunca büyük kısmını güney yollarında tutma isteği.[5]

İkinci elçilik

Soğdlular olanları bildirince İstemi, bu kez kendi adına, Göktürklerden oluşan ikinci bir elçilik gönderdi. Perslerle dostane ilişkiler kurmak istiyordu.[1] Hüsrev konuyu Pers ileri gelenleriyle ve Katulf’la görüştü.[1] İskitlere güvenilemeyeceği için Göktürklerle dostluğun Pers ülkesinin çıkarına büsbütün aykırı olduğuna karar verdiler.[1] Burada İskitler yalnızca Göktürkleri değil, bozkırın göçebelerini genel olarak ifade eder.[5]

Hüsrev, bir daha elçi gelmesin diye elçilerden bazılarının zehirlenmesini emretti.[1] Üç dört kişi dışında hepsi yemeklerine karıştırılan zehirle öldü.[1] Persler, elçilerin Pers ülkesinin boğucu kuruluğundan öldüğünü söylettirdi, çünkü kendi ülkeleri çoğu zaman karla örtülüydü ve soğuksuz yaşayamazlardı.[1] Hayatta kalanlar başka türlü şüphelendi ama ülkelerinde Pers anlatısını tekrarladı.[1] İstemi zeki ve kurnaz bir adamdı. Olanı gördü ve elçilerin hileyle öldürüldüğünü anladı.[1] Menandros bunu Persler ile Göktürkler arasındaki düşmanlığın sebebi olarak anar.[1] Bunun cinayet mi iklim mi olduğu, günümüze ulaşan tek anlatımdan çözülemez. O anlatım da tarafsız değildir.

Sonuçlar

İki elçilik bir kuşak boyunca Göktürk siyasetinin yönünü belirledi. Maniah, İstemi’ye, her halktan çok ipek kullanan Romalılara dönmesini öğütledi. Onlara giden yol Pers ülkesinin çevresinden ve Kafkasya’dan geçerek Konstantinopolis’e uzanıyordu.[1] Bu, 568 elçiliğinin yoluydu.[1] Pers ülkesi, Ceyhun kıyısında kendine ait bir kini olan düşman bir komşu kazandı. Roma ise Pers ülkesinin öbür yanında bir müttefik kazandı. 569’da Romalı elçi Zemarkhos, İstemi’nin Pers ülkesine karşı seferine onunla birlikte gitti.[6]

Notlar

  1. ^ a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v Menander Protector; Blockley 1985, fr. 10.1
  2. ^ Yavuz 2025, p. 282–283
  3. ^ Yavuz 2025, p. 282
  4. ^ de la Vaissière 2005a, p. 232
  5. ^ a b Blockley 1985, p. 262
  6. ^ Menander Protector; Blockley 1985, fr. 10.3

Kaynaklar

Literatür

  • R. C. Blockley, The History of Menander the Guardsman: Introductory Essay, Text, Translation, and Historiographical Notes (1985)
  • Étienne de la Vaissière, Sogdian Traders: A History (2005)
  • Peter B. Golden, An Introduction to the History of the Turkic Peoples (1992)
  • Emre-E. Yavuz, The Gokturk Empire: 2nd Edition (2025)

İlgili maddeler

Buraya bağlantı verenler9

Kişiler
Maniakh
Savaşlar
Göktürk Expansion along the Silk Road · Göktürk Expansion into Europe · The Göktürk–Sasanian Trade Conflict
Muharebeler ve olaylar
Istemi's campaign against Persia, 569 · Maniakh's embassy to Constantinople, 568 · The Göktürk–Byzantine alliance
Kurumlar ve Unvanlar
Envoys and Embassies
Kaynaklar
Menander Protector

Bu maddeyi kaynak göster

Yavuz, Emre-E. “The embassies to Ctesiphon, 568.” Turkic Atlas, revised 8 November 2026. https://turkicatlas.org/events/ctesiphon-embassies-568/

Son güncelleme: 8 Kasım 2026