İstemi’nin İran seferi, İstemi’nin Göktürklerle birlikte Sasani İranı’na karşı, Hüsrev I döneminde yaptığı yürüyüştür. Sefer 569 ya da 570’te, Roma elçisi Zemarkhos İstemi’nin yanındayken gerçekleşti.[1] İstemi, Zemarkhos’u yanına aldı. Talas’ta Roma elçisini İranlı elçinin üstünde tuttu.[2] Buna İstemi’nin 569’daki İranlılara karşı gizli seferi denmiştir.[3]

Yürüyüş

Zemarkhos, 569 elçiliği sırasında hâlâ İstemi’nin yanındayken İstemi, elçinin yirmi hizmetkâr ve arkadaşıyla birlikte İranlılara karşı seferinde kendisini izlemesine karar verdi.[2] Öbür Romalılar Kholiatai ülkesine dönüp Zemarkhos’un gelişini orada bekleyecekti.[2] İstemi, Zemarkhos’a Kherkhis denen halktan tutsak bir kadın köle verdi. Zemarkhos da İranlılarla savaşmaya yürüyen İstemi’nin yanında yola çıktı.[2]

İstemi, Zemarkhos’un ve saraydan yirmi kişinin yabguya İran topraklarına yapılacak bir seferde eşlik etmesini önermiş olabilir.[4] Bu, büyük olasılıkla mal yağmalamak için yapılan daha küçük bir sefer olurdu.[4]

Talas’ta

Yolda Talas denen bir yerde ordugâh kuruldu. İranlı bir elçi İstemi ile orada buluştu.[2] İstemi hem Romalı hem İranlı elçileri bir ziyafete çağırdı. Romalılara daha onurlu yeri verdi.[2] İranlıların kendisine yaptığı haksızlıklardan uzun uzun yakındı. Savaşa gitmesinin nedeninin bu olduğunu söyledi.[2] İstemi suçlamalarını sürdürürken İranlı elçi, ziyafetlerdeki sessizlik âdetini bozdu ve ona öfkeyle karşılık verdi. Orada bulunanlar onun öfkesine şaşırdı.[2] Sonra ayrıldılar. İstemi İranlılara karşı sefere hazırlandı.[2]

İranlı, yabgunun sözünü ortasında kesmiş olabilir. Bu, İstemi’yi İran’a saldırma kararında pekiştirdi.[4] Başka bir açıklama İran elçiliğini Göktürklerle yeni müttefikleri arasına nifak sokma girişimi olarak görür. Girişim geri çevrildi, Göktürkler de bunun ardından İran’a karşı savaşa hazırlandı.[5]

Seyir ve sonuç

Menander, ordunun izini Talas’ın ötesinde sürmez.[2] Anlatısı sonra İstemi’nin Zemarkhos’u yeni bir Göktürk elçisi olan, unvanı Tarkan olan Tagma ile birlikte eve göndermesine döner.[2] Ordunun nereye gittiğini, ne kadar ilerlediğini ve neye ulaştığını parçalar söylemez.[2]

Menander başka bir parçada, yayımcının yaklaşık 570’e tarihlediği bir olayı anlatır: Göktürkler Medya’yı işgal edip toprağı yağmaladı.[6] II. Justinos’a elçi gönderip onun da kendileriyle birlikte İran’a savaş açmasını istediler. Menander’e göre bu, Justinos’u savaşa yöneltmede her şeyden fazla etkili oldu.[2] Menander, bu işgalin Zemarkhos’un katıldığı sefer olup olmadığını söylemez.

Romalılar Göktürkleri durmaksız kışkırttı. Bu, Roma ile İran arasında 572’de başlayan yirmi yıllık savaşın nedenlerinden biriydi.[1] Sefer sıra bakımından, Göktürklerle İranlılar arasındaki düşmanlığın başladığı Ktesifon elçilikleri ile Zemarkhos’un eve götürdüğü Roma ittifakı arasına düşer.

Göktürklerle İran arasındaki ilk büyük savaş on dokuz yıl sonra, 588’de çıktı.[7]

Notlar

  1. ^ a b Nöldeke 1879, p. 158
  2. ^ a b c d e f g h i j k l m Menander Protector
  3. ^ Yavuz 2025, p. 388
  4. ^ a b c Yavuz 2025, p. 292
  5. ^ Golden 1992, p. 129
  6. ^ Menander Protector; Dindorf 1871, p. 68-69
  7. ^ Yavuz 2025, p. 359

Kaynaklar

Literatür

  • Emre-E. Yavuz, The Gokturk Empire: 2nd Edition (2025)
  • Peter B. Golden, An Introduction to the History of the Turkic Peoples (1992)
  • Theodor Nöldeke, Geschichte der Perser und Araber zur Zeit der Sasaniden. Aus der arabischen Chronik des Tabari übersetzt und mit ausführlichen Erläuterungen und Ergänzungen versehn (1879)
  • Édouard Chavannes, Documents sur les Tou-Kiue (Turcs) occidentaux (1903)
  • Ludwig Dindorf (ed.), Historici Graeci minores, Bd. II: Menander Protector et Agathias (1871)

İlgili maddeler

Buraya bağlantı verenler15

Kişiler
Istemi · Justin II · Khosrow I · Tagma Tarkhan
Devletler
Byzantium · Sasanian Persia
Savaşlar
Göktürk Expansion along the Silk Road · Göktürk Expansion into Europe · Göktürk–Persian war, 588–589 · The Göktürk–Hephthalite war, 555–563 · The Göktürk–Sasanian Trade Conflict
Muharebeler ve olaylar
Maniakh's embassy to Constantinople, 568 · The embassy of Zemarchos, 569 · The Göktürk–Byzantine alliance
Gelenekler ve eğlenceler
The Göktürk Feast

Bu maddeyi kaynak göster

Yavuz, Emre-E. “Istemi's campaign against Persia, 569.” Turkic Atlas, revised 8 November 2026. https://turkicatlas.org/events/istemis-persian-campaign-569/

Son güncelleme: 8 Kasım 2026