Çinlilerin Tuli Kağan dediği Töles, Şibi Kağan’ın oğlu ve İlig Kağan’ın yeğeniydi. Doğu Göktürklerinin doğu kanadını küçük kağan olarak elinde tutuyordu.[1] 628’de Tang’a amcasıyla bozuştuğunu söyledi ve İlig’e saldırmalarını istedi.[1] İlig ona saldırınca Tang’dan yardım istedi.[2] 629’un on ikinci ayında Tang orduları İlig’e karşı yola çıkarken Yushe Şad, tegin Yinnai ve halklarıyla birlikte karşı tarafa geçti.[1] Üç ay sonra doğu kağanlığını bitiren Tang seferi, kağanın kendi yeğeninin Tang safında olmasıyla başladı.

Doğunun küçük kağanı

İlig 620’de tahta çıkınca Töles’i kağan yaptı ve ona Youzhou’nun tam kuzeyinde bir ordugâh verdi.[1] Töles doğu boylarını yönetti. Bunların arasında Çinlilerin Xi dediği iki halk ve birkaç düzine daha vardı.[1] Boylara ölçüsüzce vergi koydu ve boyların çoğu ona kırgındı.[1]

Wude yıllarından beri kendini sonradan İmparator Taizong olan Li Shimin’e bağlamıştı.[1] Li Shimin ona iyi davrandı ve ikisi kardeşlik yemini etti.[1] 624’teki Binzhou karşılaşmasında Li Shimin, iki ordunun önünde Töles’e daha önceki bir yemini hatırlattı. Töles sonra onun kardeşi olmak istedi.[1]

Kopuş

Zhenguan’ın ilk yıllarında Xi Tang’a geçti.[1] İlig, Töles onları yitirdiği için öfkelendi. 627 ayaklanmasında Töles’i Xueyantuo’ya karşı kuzeye gönderdi.[1] Töles o orduyu da yitirdi. İlig onu on günden fazla hapsetti ve dövdürdü.[1] O günden sonra Töles amcasına kırgındı ve kopmayı düşünüyordu.[1] İlig’in yönetimi karışıklığa düştü.[1] Töles’ten tekrar tekrar asker istedi. Töles vermedi ve kavga açığa çıktı.[2]

628’de Töles bir elçi göndererek İlig’le arasının bozuk olduğunu söyledi ve Tang’dan ona vurmasını istedi.[3] Tang, Qin Wutong’a Bingzhou askerleriyle fırsat elverdiği ölçüde onu karşılamasını emretti.[3]

Yardım talebi

Zizhi tongjian sonraki adımları 628’in dördüncü ayına koyar.[4] Töles saraya gelmek için bir dilekçe gönderdi.[4] Taizong bakanlarına, bir zamanlar bir milyon okçuyla güçlü olan Göktürklerin küstahlaştığını ve halkını yitirdiğini söyledi.[4] Töles’in şimdi saraya gelmek istemesi ne kadar sıkıştığını gösteriyordu.[4] İmparator sevindiğini söyledi, çünkü zayıf bir bozkır güvenli bir sınır demekti. Aynı zamanda korkuyordu, çünkü yolunu yitiren bir hükümdar Göktürklerin sonuna varabilirdi.[4] Bakanlarından eleştirilerini esirgememelerini istedi.[4] Jiu Tang Shu’daki Töles biyografisi, 629 altında aynı yönde bir konuşma verir.[1]

İlig sonra Töles’e karşı asker gönderdi ve dinghai günü Töles yardım istemeye adam yolladı.[4] Taizong güçlüğü bakanlarına açtı. Töles onun yeminli kardeşiydi ve yardım edilmeliydi ama İlig’le de bir yemini vardı.[5] Savaş Kurulu başkanı Du Ruhui, bozkır halklarının sözünde durmadığını ve sonunda antlaşmayı bozacaklarını söyledi.[4] Düzensizlik içindeki bir devleti almak, dedi, eski çağlardan beri yolun kendisiydi.[4] İmparator kabul etti ve ilerleyişe hazırlanmak üzere general Zhou Fan’ı Taiyuan’a gönderdi.[6]

Bir modern anlatım kopuşu farklı bir sırayla anlatır.[7] Töles serbest bırakıldıktan kısa süre sonra Çin’e kaçtı. Taizong ona sığınma ve Chang’an’da bir ikametgâh verdi.[7] 21 Nisan 628’de Chang’an’daki Çinlilerden İlig’e karşı yardım istedi ve tamamen boyun eğdi. Taizong onu amcasına karşı savaşta general yaptı.[7]

Geçiş

629’da Tang orduları Li Jing komutasında İlig’e karşı yola çıktı.[1] On ikinci ayda Töles, Yushe Şad ve tegin Yinnai yandaşlarıyla birlikte karşı tarafa geçti.[3] Xin Tang Shu onların gelişini, Lingzhou’da kazanılan bir Tang zaferinin ardına yerleştirir. O sırada başarı haberleri gece gündüz geliyordu.[8] Zizhi tongjian, Töles’in on ikinci ayın wuchen günü saraya geldiğini söyler.[9] Taizong bakanlarına, babasının halk uğruna kendini Göktürklerin tebaası saymasının onu hep üzdüğünü söyledi.[9] Şimdi şanyu başını eğmişti ve eski utanç silinebilirdi.[9] İmparator Töles’i büyük bir nezaketle karşıladı ve kendi sofrasından yemekler gönderdi.[1]

Sonrası

İlig 630’un üçüncü ayında esir alındı.[1] Aynı ayda Töles Sağ Muhafız generali ve Beiping komutanlığı prensi yapıldı.[9] Beşinci ayda Shunzhou genel valisi oldu ve boylarını yönetmek üzere gönderildi.[9] Taizong ona neden kağan yapmayacağını söyledi. Büyükbabası Yami’yi Sui yeniden tahta çıkarmış, o da iyiliğin karşılığını vermemişti. Babası Şibi ise Sui’nin belası olmuştu.[1] Töles, Çin barış içinde olsun ve hanedanı sürsün diye vali yapıldı. Tang yasalarına uyacak ve akın yapmayacaktı.[1] Bu düzen, Tang’ın Göktürkleri yönettiği gevşek dizgin vilayetlerinden biriydi. Töles 631’de saraya çağrıldı ve yirmi dokuz yaşında, Bingzhou’da yolda hastalıktan öldü.[1]

Notlar

  1. ^ a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u Jiu Tangshu (Old Book of Tang), juan 194
  2. ^ a b Jiu Tangshu (Old Book of Tang), juan 194; Zizhi tongjian (Comprehensive Mirror in Aid of Governance), juan 192
  3. ^ a b c Jiu Tangshu (Old Book of Tang), juan 194; Tongdian, juan 197
  4. ^ a b c d e f g h i Zizhi tongjian (Comprehensive Mirror in Aid of Governance), juan 192
  5. ^ Zizhi tongjian (Comprehensive Mirror in Aid of Governance), juan 192; Xin Tangshu (New Book of Tang), juan 215
  6. ^ Jiu Tangshu (Old Book of Tang), juan 194; Xin Tangshu (New Book of Tang), juan 215
  7. ^ a b c Yavuz 2025, p. 377
  8. ^ Xin Tangshu (New Book of Tang), juan 215
  9. ^ a b c d e Zizhi tongjian (Comprehensive Mirror in Aid of Governance), juan 193

Kaynaklar

Literatür

  • Emre-E. Yavuz, The Gokturk Empire: 2nd Edition (2025)

İlgili maddeler

Buraya bağlantı verenler7

Kişiler
Ilig Khan · Princess Huainan · Töles Khan
Savaşlar
Hegemony Wars in Northern China · Tang conquest of the eastern Khaganate, 626–630
Muharebeler ve olaylar
Revolt of the Tiele (627) · The Standoff at Binzhou (624)

Bu maddeyi kaynak göster

Yavuz, Emre-E. “Defection of Töles (628).” Turkic Atlas, revised 28 October 2026. https://turkicatlas.org/events/defection-of-toles-628/

Son güncelleme: 28 Ekim 2026