Göktürkler yabancı hükümdarların önünde and içerek söz verirdi. Hem batılı hem Çinli kaynaklar böyle andları kaydeder.[1] Batılı kaynaklar jestleri ve lanet okumayı gösterir. Çinli kaynaklar ise iki hükümdar arasındaki antlaşmayı ve onun sonunu anlatır. Kül Tegin ve Tonyukuk yazıtları herhangi bir and kaydetmez.[2]

II. Justinus’un önünde

Soğdlular’ın başındaki Maniah, Göktürk kağanının elçisi olarak İmparator II. Justinus’un huzuruna geldi.[3] Elçiler barış istedi, iki devletin düşmanlarına karşı da ittifak önerdi.[1] Konuşurken Maniah ve yoldaşları ellerini göğe kaldırdı. En büyük andlarını içerek dürüst niyetle konuştuklarını söylediler.[1]

Sözlerinin yalan olması ve yerine getirilememesi hâlinde kendilerine, kağanları Sizabul’a ve bütün halklarına lanet okudular.[1] Menandros’un yazdığına göre Göktürkler böylece Romalıların dostu oldu.[1]

576 elçiliği

576’da Romalı elçi Valentinos, Türk Şad’ın savaş ordugâhına ulaştı. Menandros bu hükümdara Turxanthos der.[4] Valentinos ondan, babasının İmparator Justinus ile yaptığı antlaşmayı onaylamasını istedi.[5]

Türk Şad, aldatmakla suçlayarak karşılık verdi. Bunların on dille konuşup hepsiyle yalan söyleyen Romalılar olmadığını sordu. Konuşurken on parmağını ağzına soktu.[6] Ona göre Romalılar bir kez onu, bir kez de kaçak köleleri Uarkhonitai’yi aldatıyordu. Bununla Avarlar’ı kastediyordu.[7] Elçileri hemen öldürmekle tehdit etti ve gerekçesini de söyledi: “Yalan söylemek bir Türk için yabancı ve uzaktır.”[7]

Türk Şad bunun ardından kendisini bağladı. Valentinos, Türk Şad’ın kardeşi Tarduş’un Ektel Dağı’ndaki ordugâhına gitmek üzere ayrıldı. Türk Şad, kısa süre sonra Bosporos’u kuşatacağına söz verdi.[8] Bokhan’ı çok büyük bir kuvvetle gönderdi ve şehir alındı.[9]

Kafkasya’da andlar

Ermenice Kafkas Arrânlılarının Tarihi, 620’lerde Kafkasya’ya gelen kuzey ordusunun iki andını kaydeder.[10] Kronik bu orduya Hazar der. Ordunun Göktürk olup olmadığı tartışmalıdır. Herakleios, kuzey kralının genel valisi Jebu Xak’an’dan Persler’e karşı yardım istedi.[11] Jebu Xak’an antlaşmayı sağlamlaştırmak için imparatora yaklaşık bin seçme atlı gönderdi. Atlılar imparatorla karşılıklı and içti, her biri kendi yasasına göre.[11]

Sonra Jebu Xak’an’ın oğlu Šat, Arrân katolikosunu çadırında kabul etti.[12] Šat, ordusunun akınlara son vereceğine söz verdi. Katolikosun isteyeceği her şeyin yerine getirileceğine babasının hayatı üzerine and içti.[13]

Tang ile antlaşmalar

Çin tarihlerinde and, iki hükümdar arasında yapılan bir antlaşma olarak, yani 盟 olarak geçer.[14] 624’te İlig Kağan ile yeğeni Töles atlılarıyla birlikte, sonradan imparator olan Taizong’un, yani Li Shimin’in ordusuna karşı geldi.[14] Li Shimin yüz adamla dışarı çıktı ve İlig’i azarladı. Ona göre Tang devleti ile kağan birbirlerine ihanet etmemek üzere and içmişti, kağan ise anlaşmayı bozmuştu.[14]

Li Shimin, Töles’e haber gönderdi. İkisi bir zamanlar sıkıntıda birbirlerine yardım edeceklerine and içmişti.[14] Tütsü ve ateş bağının, yani 香火之情’nin neden ortadan kalktığını sordu.[14] Bu söz, yanan tütsü üzerine içilen bir dostluk andı olarak anlaşılır.[15] İlig tütsü ve ateşle ilgili sözleri duyunca yeğeninden şüphelenmeye başladı.[14] Geri çekildi ve barış istedi. Töles de Li Shimin’in and kardeşi olmak istedi.[14]

626’da İlig yüz binden fazla atlıyla Chang’an’ın önündeki Wei Nehri’ne kadar geldi.[14] Yeni imparator onunla nehrin karşı yakasından konuştu, barış istendi ve kabul edildi.[14] Sonra imparator şehrin batısına çıktı. Beyaz bir at öldürüldü ve imparator Bian Köprüsü’nde İlig ile bir antlaşma yeminiyle bağlandı. Bunun ardından İlig ordusunu geri götürdü.[16] Tarihler beyaz atın kimin töreni olduğunu söylemez.[14]

626’dan sonra antlaşma

Antlaşma, kağanlık yıkıldıktan sonra da hatırlandı. İlig 630’da esir olarak Chang’an’a getirildi. Taizong ona suçlarının küçük olmadığını söyledi.[14] Yine de ikisi Wei Nehri’nde yüz yüze antlaşma yapmıştı. Bu yüzden İlig ağır bir suç işlememişti ve imparator onu bunun için cezalandırmayacaktı.[14]

Tang sarayı Göktürklerin andını, Türk Şad’ın yaptığı gibi yargılamadı. İlig’in saldırısına uğrayan Töles, imparatordan yardım istedi. Taizong, İlig ile bir antlaşması, Töles ile de kardeşlik sözleşmesi olduğunu söyledi.[17] Bakanı Du Ruhui, barbarların sözüne güvenilmeyeceğini söyledi. Ona göre Tang sözleşmeye bağlı kalıyordu, barbarlar ise onu hep bozuyordu.[18] İmparator kabul etti ve İlig’e karşı Taiyuan’ı tutması için bir general gönderdi.[18]

Türk Şad, yalan söylemeyi halkına yabancı sayıyordu. Du Ruhui ise barbarların uzun zamandır sözüne güvenilmez olduğunu düşünüyordu. İki yargıyı da anlattıkları ilişkilerin tarafları vermişti.

Notlar

  1. ^ a b c d e Menander Protector; Blockley 1985, fr. 10.1, p. 117
  2. ^ Kül Tegin inscription; Tonyukuk inscription
  3. ^ Menander Protector; Blockley 1985, fr. 10.1, p. 115
  4. ^ Menander Protector; Blockley 1985, fr. 19.1, p. 171–173
  5. ^ Menander Protector; Blockley 1985, fr. 19.1, p. 173
  6. ^ Menander Protector; Blockley 1985, fr. 19.1, p. 173–175
  7. ^ a b Menander Protector; Blockley 1985, fr. 19.1, p. 175
  8. ^ Menander Protector; Blockley 1985, fr. 19.1, p. 179
  9. ^ Menander Protector; Blockley 1985, fr. 19.1–19.2, p. 179
  10. ^ Movsēs Dasxurancʿi; Dowsett 1961, p. 87, 100
  11. ^ a b Movsēs Dasxurancʿi; Dowsett 1961, p. 87
  12. ^ Movsēs Dasxurancʿi; Dowsett 1961, p. 99–100
  13. ^ Movsēs Dasxurancʿi; Dowsett 1961, p. 100
  14. ^ a b c d e f g h i j k l Jiu Tangshu (Old Book of Tang), juan 194
  15. ^ Mau-tsai 1958, Turkish edition, p. 185
  16. ^ Jiu Tangshu (Old Book of Tang), juan 194; Tongdian, juan 197; Xin Tangshu (New Book of Tang), juan 215
  17. ^ Xin Tangshu (New Book of Tang), juan 215
  18. ^ a b Jiu Tangshu (Old Book of Tang), juan 194; Xin Tangshu (New Book of Tang), juan 215

Kaynaklar

Literatür

  • R. C. Blockley, The History of Menander the Guardsman: Introductory Essay, Text, Translation, and Historiographical Notes (1985)
  • Charles J. F. Dowsett (trans.), The History of the Caucasian Albanians by Movsēs Dasxuranci (1961)
  • Liu Mau-tsai, Çin Kaynaklarına Göre Doğu Türkleri (1958, Turkish edition)

İlgili maddeler

Buraya bağlantı verenler3

Kurumlar ve Unvanlar
Diplomacy of the Steppe Empires · The Iron Oath
Dinler
Horse Sacrifice

Bu maddeyi kaynak göster

Yavuz, Emre-E. “The Göktürk Oath.” Turkic Atlas, revised 8 November 2026. https://turkicatlas.org/institutions/gokturk-oath/

Son güncelleme: 8 Kasım 2026