Smbat Bagratuni, İran kralı II. Hüsrev’in hizmetindeki Ermeni bir soyluydu. İran’ın kuzeydoğu sınırında Kuşanlara karşı komuta etti.[1] Kuşan kralları, “Kuzey bölgelerinin kralı” olan büyük kağanı yardıma çağırdı.[2] Bir Göktürk ordusu Ceyhun’u geçip bir İran ordusunu yendi. Rey ve İsfahan’a kadar akın etti, sonra kağanın emriyle geri çekildi.[3] Göktürklerin katılmadığı ikinci seferde Smbat, Kuşan kralını teke tek dövüşte öldürdü.[4] Savaşı yalnızca Sebeos’a atfedilen Ermeni tarihi anlatır. Tarihi çıkarsanmak zorundadır ve tartışmalıdır.[5]

İlk sefer

Kış geçince Hüsrev, Smbat’ı Büyük Dastakert’teki sarayına çağırdı.[6] Ona tanuter makamını Khosrov Shum adıyla verdi. Altın işlemeli ipekten bir hil’at giydirdi ve onu onurlarla yükseltti.[1] Sonra ona doğuda Kuşanlara karşı bir ordu verdi.[2] Smbat kendi Ermeni birliklerini Vrkan’dan, yaklaşık iki bin atlıyı, çağırdı. Doğuya gitti.[2] Kuşan ordusunu ülkede akın yaparken buldu. Yetişip onu bozguna uğrattı.[2] Tos ilindeki Apr Shahr’da ordugâh kurdu. Üç yüz adamıyla Khrokht adlı surlu bir köye yerleşti.[2]

Bunun üzerine Kuşan kralları büyük kağandan yardım istedi.[2] “300.000 kişilik bir ordu” onların yardımına geldi ve Ceyhun olan Vehrot Nehri’ni geçti.[2][7] Ordu nehrin kıyısına kamp kurdu ve batıya akınlar gönderdi. Khrokht’u beklenmedik bir anda kuşattı.[8] Smbat üç yüz adamını köyün ortasındaki kaleye girmeye gönderdi.[8] Kendisi üç yoldaşıyla dışarı atıldı, kapıdaki kalabalığı yarıp kurtuldu.[8]

Datoyean adlı bir İran prensinin komutasında bir yardım kuvveti geldi.[8] Smbat ona geri çekilmesini söyledi. Datoyean uymadı ve savaştı. Düşman İranlıları yendi ve onu bozguna uğrattı.[8] Galipler Rey sınırlarına ve İsfahan iline kadar akın etti. Bütün bölgeyi yağmalayıp ordugâhlarına döndü.[8] Sonra büyük kağandan Chembukh’a bir emir geldi. Ordu nehri yeniden geçip evine döndü.[8]

Chembukh bir ad değil, unvandır.[7] Bazı araştırmacılar onu, Göktürklerde ikinci sıradaki hükümdarın unvanı olan yabgu kağanın bozulmuş bir biçimi sayar.[9] Sebeos aynı unvanı Chepetukh biçiminde, kuzey ordusunu sonradan Çor Geçidi’nden geçiren komutan için kullanır.[9][10]

İkinci sefer

Saraydan bir müfettiş geldi. Hayatta kalan birlikler Smbat’ı suçlamadan akladı.[11] Datoyean zincire vurulup saraya götürüldü. Kral onu öldürttü.[4] Smbat ordusunu yeniden kurdu ve başka birlikler getirtti. Kuşanlara ve Eftalit kralına karşı yürüdü.[4] Kuşan kralı iki komutanın saflar arasında tek başına dövüşmesini önerdi.[4] Smbat’ın mızrağı kralın Belh yapımı zırhını ve göğüslüğünü yardı. Kral ölü düştü.[4]

Kralın ordusu kaçtı. İranlılar onu Kuşanların başkenti Bahl’a, yani Belh’e kadar kovaladı.[4] Ülkeyi, Herat’ı, Badgis’i, bütün Toharistan’ı ve Talakan’ı yağmaladılar. Birçok kaleyi yaktılar.[12] Smbat geri döndü ve Merv ilinde ordugâh kurdu.[13] Göktürkler bu seferde yer almadı.[5] Kuşan kralı Eftalit kökenliydi ve kağana tabiydi.[14]

Tarih

Sebeos seferler için yıl vermez.[5] Bir anlatım Göktürk istilasını 606 ve 607’ye tarihler.[15] Bu anlatımda Göktürkler İran topraklarının derinlerine, Rey ve İsfahan’a kadar girdi. Batı yabgusu Şegui bilinmeyen bir nedenle orduyu Orta Asya’ya geri çekti.[15] Ermeni general Bagratuni da Göktürklere hâlâ tabi olan Eftalitleri Belh yakınında güçlük çekmeden yendi.[15] Sekiz yıl sonra Göktürkler Tong Yabgu komutasında Baktriya’yı yeniden ele geçirdi.[15]

İkinci bir tarihleme seferi 597 ve 598’e, yani İmparator Maurice’in Göktürk kağanının mektubunu aldığı zamana yaklaşık olarak tarihler.[16] Üçüncüsü Smbat’ın ölümünden geriye sayar. Sebeos bu ölümü Hüsrev’in saltanatının yirmi sekizinci yılına, yani Haziran 616 ile Haziran 617 arasına koyar.[10][5] Bu hesap iki seferi 614 ile 615’e, daha az olasılıkla 615 ile 616’ya yerleştirir.[5] Göktürkler bu durumda, Hüsrev’in orduları Kudüs’ü ve Küçük Asya’yı alırken saldırdı.[17] İkinci mevsimde uzak durdular, çünkü büyük kağan Yami 614’te ölmüştü. Oğlu Şibi Sui’ye karşı döndü ve imparatoru Yanmen’de kuşattı.[17]

Sonuçları

Sefer akından başka bir şey sayılmamıştır. Bu, İran gücünün doğudaki sınırlarını gösterir.[18] Toharistan, Belh, Badgis, Herat ve Talakan İran’a değil, Göktürklerin üstünlüğünü tanıyan Kuşan prenslerine aitti.[18] Merv, o ülkede İran’ın batı sınırıydı.[18] Savaş, Göktürklerin İpek Yolu boyunca yayılmasının bir parçasıdır. Kağanın sözüyle gönderilip geri çağrılan bir Göktürk ordusunu İran platosunda gösterir.

Notlar

  1. ^ a b Sebeos, ch. 28; Howard-Johnston 1999, p. 49–50
  2. ^ a b c d e f g Sebeos, ch. 28; Howard-Johnston 1999, p. 50
  3. ^ Sebeos, ch. 28; Howard-Johnston 1999, p. 50–51
  4. ^ a b c d e f Sebeos, ch. 28; Howard-Johnston 1999, p. 52
  5. ^ a b c d e Howard-Johnston 1999, p. 184
  6. ^ Sebeos, ch. 28; Howard-Johnston 1999, p. 49
  7. ^ a b Howard-Johnston 1999, p. 51
  8. ^ a b c d e f g Sebeos, ch. 28; Howard-Johnston 1999, p. 51
  9. ^ a b Howard-Johnston 1999, p. 187
  10. ^ a b Sebeos, ch. 29; Howard-Johnston 1999, p. 54
  11. ^ Sebeos, ch. 28; Howard-Johnston 1999, p. 51–52
  12. ^ Sebeos, ch. 28; Howard-Johnston 1999, p. 52–53
  13. ^ Sebeos, ch. 28; Howard-Johnston 1999, p. 53
  14. ^ Howard-Johnston 1999, p. 52
  15. ^ a b c d Yavuz 2025, p. 359
  16. ^ Chavannes 1903, p. 251
  17. ^ a b Howard-Johnston 1999, p. 186
  18. ^ a b c Chavannes 1903, p. 252

Kaynaklar

Literatür

  • R. W. Thomson (trans.), James Howard-Johnston (commentary), The Armenian History attributed to Sebeos (1999)
  • Édouard Chavannes, Documents sur les Tou-Kiue (Turcs) occidentaux (1903)
  • Emre-E. Yavuz, The Gokturk Empire: 2nd Edition (2025)

İlgili maddeler

Buraya bağlantı verenler4

Yerler
Badghis · Gurgan · Khorasan
Kurumlar ve Unvanlar
Chepetukh

Bu maddeyi kaynak göster

Yavuz, Emre-E. “Smbat Bagratuni's war with the khan.” Turkic Atlas, revised 8 November 2026. https://turkicatlas.org/events/smbats-war-with-the-khagan/

Son güncelleme: 8 Kasım 2026