Bir Çin sarayına elçilik gönderen bozkır hükümdarı elçiliğiyle birlikte armağanlar gönderdi, saray da karşılığında armağan yolladı. Çinli yazarlar ilk armağanlara haraç, ikincilere ihsan ya da yıllık ödeme dedi.[1] Adlar Çin hükümdarını göçebenin üstüne koydu. Hareket eden mallar her zaman adları izlemedi.[2]

Sözler

Sınırı inceleyen bir çalışma Çince terimleri sıralar. Dışarıdan resmen tanınmış hükümdarların Çin’e gönderdiği bütün mallar ve göçebe hükümdarların Çinli karşılıklarına yolladığı bütün armağanlar haraç sayıldı. Terimler xian, rugong ve tonggong’du.[1] Sarayın karşılık olarak verdiği her şey bir ihsan (zenglai, shangci) ya da yıllık ödemeydi (suibi).[1] Saray ihsanları boyun eğenlerin liyakatinin tanınması olarak sundu ve seçilen sözler Çin hükümdarının üstünlüğünü düşündürdü.[2] Göçebe gücü sarayın gücüne eşit ya da üstün olduğunda göçebe önderler daha alçakgönüllü sözler istedi. Mallar bu durumda, geleneksel bir ihsandan daha değerli olsa bile, armağan diye anıldı.[3]

Üç vesile

İhsanlar üç türlü vesileyle verildi. Saray onları, bunları almak için geldiği varsayılan bir haraç heyetinin üyelerine verdi. Göçebe önderlere armağan götürmek üzere sınıra ihsan heyetleri gönderdi. Son olarak gergin bir durumu yatıştırmak için isyankâr önderlere acele ihsanlar dağıttı.[3] Yıllık ödemeler eskidir. Aynı çalışma onları Han dönemi kadar erken bulur ve büyüklüklerinin iki tarafın göreli gücüne bağlı olduğunu söyler.[3]

Kaynaklardan örnekler

MÖ 51’de saray Asya Hunları şanyusu Huhanye’ye huzurda nişanlar, atlar, altın, sikke ve 8.000 top ipek verdi ve tutarlar sonraki ziyaretlerle yükseldi.[4] MS 50’de Han, Güney şanyusu için yıllık bir ipek armağanı belirledi.[5]

Kuzey Zhou döneminde saray, kağan Taspar’a her yıl 100.000 parça ipek yumağı, brokar ve renkli ipek verdi.[6] Taspar’ın kendi atları bunun yalnızca küçük bir bölümü değerindeydi.[7] 584’te Ishbara Kağan, Sui imparatoruna ülkesinin bütün koyun ve atlarının imparatorun hayvanları olduğunu, imparatorun ülkesinin bütün ipeklerinin de kendisinin olduğunu yazdı.[8]

727’de Tang, Bilge Kağan için Batı Shouxiang Kenti’nde bir pazar açtı ve orada her yıl ipek teslim etti. İki Tang tarihi ipeğe armağan, üçüncüsü at bedeli der, ayrı bir madde bunu gösterir.[9] 757’de Tang, Uygur veliahdına yılda 20.000 top ipek bağışladı ve sonraki on yıllarda her Uygur atı için kırk top ödedi.[10]

Çin tarafı

Cefu Yuangui, haraç getiren heyetleri sıralar. Göktürklerin sınırda ilk görünüşünden, yaklaşık 545’ten, yabancıların Sui sarayındaki son ziyaretlerine, 616’ya kadar, onların heyetleri diğer bütün yabancı heyetlerin toplamının neredeyse beşte biriydi.[11] Bazı araştırmacılara göre Çin açısından ipek barışın bedeliydi. Çinli yazarlar ipek talebini bir tür soygun saydı.[12] Bu görüşe göre Çin sarayı yabancı lüks malları armağan olarak geldiklerinde hoş karşıladı, ticaret için sunulduklarında karşı çıktı.[11]

Saray bu usulleri zenginliğini göstermek için kullandı. 610’da saray batıdan gelen elçilerin ticaret yapmak üzere Luoyang pazarına girmesine izin verdi ve onlara bunun yerine bir ziyafet verdi. Yer hasırla örtüldü, ağaçlar ipekle sarıldı.[13]

Sarayın koyduğu sınırlar

Saray heyetlerin büyüklüğünü ve ticaretin hacmini sınırlamaya çalıştı. 787’de vezir Li Mi, Uygur elçilerinin 200’ü geçmemesini ve satılacak atların 1.000’i aşmamasını önerdi.[14][15] 821’de Uygur beyleri bir Tang prensesini almak için 2.000 kişiyle geldi ve 20.000 at ile 1.000 deve getirdi. Xin Tang Shu, dört halkın Çin’e hiç bu kadar çok elçi göndermediğini söyler. Saray 500 kişinin Chang’an’a gitmesine izin verdi, gerisini Taiyuan’da tuttu.[14]

Saray zaman zaman yabancılara altın, gümüş, ipek ve demir satışını, nakış ya da inci kadar zararsız malların satışını da yasakladı.[16] Yabancılarla ticaret yapan görevliler cezalandırıldı. Sui’nin sonunda Yuwen Huaji ve kardeşi, Göktürklerle ticaret bağları yüzünden ölüm cezasından güçlükle kurtuldu.[17]

Değişimin değeri

Aynı çalışma, ihsanların ve yıllık ödemelerin değerinin çoğu kez haracın değerini aştığını söyler. Bu yüzden onlar göçebelerin temel Çin mallarını edinmesinin ikinci yoluydu.[3] Ayrıca, ticaret ve armağanlar savaştan çok daha ucuz olduğu için birçok Çin hanedanının haraç formülleri kılığında daha güçlü göçebe güçlere haraç ödediğini ekler.[3] Başka araştırmacılar atları ve ipeği, akın tehdidiyle zorlanmış, miktarların askerî güçler dengesini izlediği tek bir takas sayar.[12]

Bozkır tarafı yukarıda anılan Ishbara mektubunda ve Orhun yazıtlarında duyulur. Orada Bilge Kağan, Çinlilerin altın, gümüş ve ipeği bol miktarda ve istenmeden verdiğini söyler.[18]

Notlar

  1. ^ a b c Jagchid 1989, p. 115
  2. ^ a b Jagchid 1989, p. 115–116
  3. ^ a b c d e Jagchid 1989, p. 116
  4. ^ Han Shu, juan 94
  5. ^ Hou Han Shu, juan 89
  6. ^ Zhou Shu (Book of Zhou), juan 50
  7. ^ Sinor 1990, p. 307
  8. ^ Sui Shu (Book of Sui), juan 84
  9. ^ Jiu Tangshu (Old Book of Tang), juan 194; Xin Tangshu (New Book of Tang), juan 215; Zizhi tongjian (Comprehensive Mirror in Aid of Governance), juan 213
  10. ^ Jiu Tangshu (Old Book of Tang), juan 195
  11. ^ a b Ecsedy 1968, p. 143
  12. ^ a b Ecsedy 1968, p. 142
  13. ^ Ecsedy 1968, p. 143–144
  14. ^ a b Xin Tangshu (New Book of Tang), juan 217
  15. ^ Mackerras 1972, p. 97
  16. ^ Ecsedy 1968, p. 145
  17. ^ Ecsedy 1968, p. 146
  18. ^ Kül Tegin inscription

Kaynaklar

Literatür

  • Sechin Jagchid; Van Jay Symons, Peace, War, and Trade Along the Great Wall. Nomadic-Chinese Interaction through Two Millennia (1989)
  • Ildikó Ecsedy, Trade-and-War Relations between the Turks and China in the Second Half of the Sixth Century (1968)
  • Colin Mackerras, The Uighur Empire According to the T'ang Dynastic Histories (1972)
  • Denis Sinor (ed.), The Cambridge History of Early Inner Asia (1990)

İlgili maddeler

Buraya bağlantı verenler2

Kurumlar ve Unvanlar
Diplomacy of the Steppe Empires · The Economy of the Steppe Empires

Bu maddeyi kaynak göster

Yavuz, Emre-E. “Tribute Missions and Bestowals.” Turkic Atlas, revised 8 November 2026. https://turkicatlas.org/institutions/tribute-missions-and-bestowals/

Son güncelleme: 8 Kasım 2026