Göktürk kağanları, Moğolistan’dan Ceyhun’a uzanan bir otlak ve vaha kuşağını yönetiyordu. Yollar bu kuşağın içinde pınardan pınara, çevresinde ise vahadan vahaya uzanırdı. Kaynaklar bu yolları üç biçimde anlatır. Kimi durakları adıyla sayar, kimi günleri sayar, çoğu ise li cinsinden bir toplam verir.

Yolların adları

İpek Yolu adı çağdaş bir addır. Onu ilk kullanan, görünüşe göre coğrafyacı Ferdinand von Richthofen’dir ve M.Ö. 114 ile M.S. 127 arasındaki Orta Asya yollarını kastetmiştir.[1] Kağanlıklar çağının kaynakları bir yolu yönüyle ya da onu kullananlarla adlandırır. Han Shu, Yeşim Kapı’dan ve Yangguan’dan çıkan iki yol sayar, biri güneyde, biri kuzeydedir.[2] Pei Ju, Dunhuang’dan çıkan üç yol sayar.[3] 647’de Tang sarayı bir yola Gök Kağan’a Saygı Yolu adını verdi.[4] 843’te Li Deyu, uzak batıya Uygur toprağından geçen yola Uygur yolu dedi.[5] Menandros, Kafkasya’da bir yolu anar, Dareine denen yolu.[6]

Tanrı Dağları’nın kuzeyindeki bozkır yolu

607’de Pei Ju, Batı Bölgeleri Resimli Kaydı’nın önsözünde kuzey yolunu anlattı.[3] Yol Yiwu’dan başlar ve Pulei Gölü’nün kıyısından giderdi. Tiele boylarının ve Göktürk kağanının ordugâhının arasından geçerdi. Ordugâhtan sonra Beiliu ırmağını aşar ve Fulin ülkesine ve batı denizine varırdı.[3] Yiwu, Hami ile özdeşleştirilir, Pulei Gölü ise Barkol Gölü sayılır.[7]

Yiwu, karışık halkların kasabasıydı. Xin Tang Shu, hu tüccarlarının orada karışık nüfus içinde yaşadığını söyler. Kasabanın bin askeri vardı ve Tiele’ye bağlıydı.[8] Sui’nin sonunda kasaba Çin’e boyun eğdi. İmparatorluk karışıklığa düşünce yeniden Göktürklere hizmet etti.[8] 630’da beyi Tang sarayına geldi.[8] İlig Kağan’ın çöküşünden sonra yedi kasabasını bıraktı ve Tang bunları Batı Yi vilayeti yaptı.[8]

Fulin, yolun uzak ucundaydı. Xin Tang Shu onu batı denizi kıyısındaki eski Daqin diye anar ve başkentten 40.000 li uzağa koyar.[8]

Pei Ju’nun önsözü bir savaş çağrısıdır. Göktürklerin ve Tuyuhunların Qiang ve hu ülkelerini aralarında bölüştüğünü ve yolu kestiğini, bu yüzden batı devletlerinin haracının geçemediğini yazdı.[3] Bu yakınma yolu kimin elinde tuttuğunu gösterir. Kağanın ordugâhı yolun üzerindeydi ve Göktürkler yolu kapatabilirdi.

Batı kağanları için Xin Tang Shu ile Jiu Tang Shu gün hesabı verir. Yanqi’den kuzeybatıya yedi günlük yol Güney Merkez’e, tam kuzeye sekiz günlük yol Kuzey Merkez’e varır.[9] İki merkez batı kağanlarının ordugâhlarıydı. Kuzey Merkez adını sonradan Beiting’deki Tang koruyuculuğu da taşıdı.[10]

Dağları aşıp Suyab’a

629 ya da 630’da hacı Xuanzang batıya başka bir yoldan gitti.[11] Tarım vahalarından Tanrı Dağları’nı aşarak ötedeki Göktürk topraklarına geçti ve her konağı li ile yazdı.[11]

Eski kitapların Yanqi dediği Agni’den güneybatıya iki yüz li’den fazla gitti, küçük bir tepeyi aştı ve iki büyük ırmaktan geçti.[11] Sonra bir ovadan batıya yedi yüz li’den fazla yürüyüp Kuça’ya geldi.[11] Kuça’dan küçük bir kum çölünü aşarak batıya altı yüz li’den fazla gitti ve eski adı Gumo olan Baluka’ya vardı.[12] Baluka’dan taşlı bir çölü aşarak kuzeybatıya üç yüz li’den fazla gitti ve Pamir’in kuzey yaylası olan Ling Shan’a vardı.[11]

Ling Shan vadilerinde ilkbaharda ve yazın kar yatardı. Xuanzang, bu yoldan geçenlerin kızıl esmer giysi giymesinin, su kabağı taşımasının ve bağırmasının yasak olduğunu, kuralı çiğneyenlere şiddetli fırtınaların çarptığını bildirir.[11] Dört yüz li dağ yolundan sonra Büyük Berrak Göl’e geldi, onun adına Sıcak Deniz ve Tuzlu Deniz de der.[11] Bu göl Issık Göl’dür. Yolcular iyi talih için gölde dua ederdi ve kimse orada balık avlamazdı.[11] Oraya varmak için hangi geçidi aştığı tartışmalıdır.

Gölden kuzeybatıya beş yüz li’den fazla yürüyünce Suyab’a varılırdı.[11] Orada birçok ülkenin tüccarları karışık yaşardı.[11] Suyab’ın batısında kendi başkanı olan birkaç düzine yalnız kasaba vardı. Başkanlar birbirinin sözünü dinlemezdi ama bütün kasabalar Göktürklere hizmet ederdi.[11]

Daha batıda dört yüz li ötede, Göktürk kağanının her yaz sıcaktan kaçmak için geldiği Bin Pınar vardı.[11] Oradaki geyiklerin boynunda çıngıraklar vardı ve insanlara yaklaşırlardı. Kağan, birini öldüren kimsenin ölümle cezalandırılmasını buyurmuştu.[11] Batıya yüz kırk elli li daha gidince birçok ülkenin tüccarlarının yine karışık yaşadığı Talas’a varılırdı.[11] Talas’ın on küsur li güneyinde üç yüz hanelik küçük bir kasaba durur. Halkı Göktürklerin esir aldığı Çinlilerdi. Orada bir araya toplanmışlardı. Evlerinde ve giyimlerinde Göktürklere uyuyorlardı ama kendi dillerini ve davranışlarını korumuşlardı.[11]

Talas’tan yol güneybatıya döner. Beyaz Su’ya iki yüz li’den fazla, Gongyu’ya yine o kadar, oradan Nujikan’a güneye kırk elli li vardır.[11] Nujikan’dan batıya iki yüz li uzakta Zheshi yatar.[11] Zheshi, Tang’ın Shi dediği ülkedir ve Shi, Çaç’tır.

Xin Tang Shu bu konakları küçük değişikliklerle yineler. Bin Pınar’dan Talas’a yüz li’den biraz fazla verir ve Ling Shan’dan Suyab’a göl olmadan, beş yüz li’lik tek bir konakta gider.[8] Xin Tang Shu Xuanzang’ı izlediği için ikisi tek bir tanık sayılır.

Bir li sabit bir uzunluk değildir. Bir yürüyüş saatine daha yakındır, ovada uzun, dağda kısadır.[13] Xuanzang’ın li’leri yaklaşık 270 ile 470 metre arasında değişir, bu yüzden toplamları bir yeri belirlemez.[14]

Tarım’ın vaha yolları

Han Shu, Yeşim Kapı’dan ve Yangguan’dan Batı Bölgeleri’ne iki yol çıktığını söyler.[2] Güney yolu Shanshan’dan güney dağlarının kuzey yanı boyunca gider ve ırmağı izleyerek batıda Suoju’ya varırdı. Pamir’in ötesinde Büyük Yuezhi’ye ve Part ülkesine çıkardı.[2] Suoju, Yarkand vahasıdır.[15] Kuzey yolu Ön Jushi’nin ordugâhından kuzey dağları boyunca gider ve ırmağı izleyerek batıda Shule’ye varırdı. Pamir’in ötesinde Dayuan’a, Kangju’ya ve Yancai’ye çıkardı.[2] Shule, Kaşgar vahasıdır.[15]

Çağdaş yazarlar üçüncü bir yol ekler. Bu yol çölü Loulan’ın yanından geçerek Kuça’ya varırdı ve üçünün en kısasıydı. Weilüe’den sonra ona orta yol derler.[16] Çağdaş hesaba göre Yangguan’dan Kaşgar’a 1.700 kilometreydi, yedi haftalık yoldu. Güney yolu, Yarkand’dan Kaşgar’a uzanan kısımla birlikte 1.900 kilometreydi, sekiz haftalıktı. Kuzey yolu 2.100 kilometreydi, dokuz haftalıktı.[17]

Pei Ju, aynı yolları Sui için başka adlarla çizdi.[3] Orta yolu Gaochang’dan Yanqi’ye, Kuça’ya ve Shule’ye, Pamir’in üzerinden İran’a uzanırdı.[3] Güney yolu Shanshan’dan Hotan’a, Pamir’in üzerinden Toharistan’a ve ötesine uzanırdı.[3] Bu yüzden onun orta yolu Han Shu’nun kuzey yolunu, güney yolu ise Han Shu’nun güney yolunu izler. Pei Ju, Yiwu’ya, Gaochang’a ve Shanshan’a Batı Bölgeleri’nin kapıları dedi, bütün yolların birleştiği Dunhuang’a ise boğaz dedi.[3]

Vaha kralları bu yollar üzerinde, kağanların İpek Yolu boyunca yayılma sırasında kazandığı Göktürk üstünlüğü altında otururdu. Örneğin Shule kralına bir Göktürk eşi verilmişti.[8] 640’ta Tang, Gaochang’ı aldı ve Anxi koruyuculuğu’nu vaha yollarının üzerine yerleştirdi.[18] Fetihten sonra Wei Zheng ülkenin vilayet yapılmasına karşı çıktı. Gaochang kralının tüccarları yağmaladığını ve haracı kestiğini, kralın bunun için cezalandırıldığını söyledi.[8] 719’da saray, Yanqi’ye, Kuça’ya, Shule’ye ve Hotan’a Batı Bölgeleri tüccarlarından vergi toplamalarını ve bunlarla geçinmelerini buyurdu.[8] Kuzey yoldan gelen tüccarlardan Luntai’da vergi alınırdı.[8]

Zemarkhos’un yolu

Zemarkhos’un yolu, 569 ile 571 arasında bozkırın batı ucunu gösterir.[19] Zemarkhos, Maniah’la birlikte Konstantinopolis’ten ayrıldı ve günler süren bir yolculuktan sonra Soğdluların ülkesine ulaştı.[20] Oradan Göktürkler onu İstemi’nin Ektag’daki ordugâhına götürdü.[20]

Dönüşte, Tagma Tarkan’ın başında olduğu bir Göktürk elçiliğiyle birlikte yolculuk etti.[20] Grup Oekh ırmağını geçti ve uzun bir yoldan sonra kocaman bir göle vardı.[21] Göl hem Aral hem Hazar sanılmıştır.[22] Zemarkhos kumlu kıyısını on iki gün izledi. Sonra Ikh’e, Daikh’e ve Attila’ya geldi.[21] Bu üç ırmak Emba, Ural ve İdil olarak tanımlanır.[23]

Sonra elçilik, ülkesini İstemi adına elinde tutan Ogurlar’a, ardından Alanlar’a geldi.[24] Alan hükümdarı, Perslerin Miusimia üzerinden giden yolda pusu kurduğunu bildirdi ve Dareine denen yolu önerdi.[6] Zemarkhos, Persler ipeğin önden gittiğini sansın diye on hamalı ipekle Miusimia yolundan gönderdi.[6] Kendisi Dareine’i izledi, Apsilii ülkesine geldi ve Karadeniz’e ulaştı.[6] Oradan gemiyle Phasis’e ve Trapezus’a gitti, devlet postasıyla Konstantinopolis’e at sürdü.[6] Yolculuğun geri kalanını Zemarkhos’un elçiliği anlatır.

Uygurların yolları

Uygurların Chang’an’a giden ilk yolu, onların istediği bir yoldu. 647’de Şarap Çeşmesi ziyafetinde Tiele başkanları imparatordan sarayına giden bir yol istedi.[25] Zizhi tongjian yolu Uygurların güneyine, Göktürklerin kuzeyine koyar.[4] Xin Tang Shu onu Uygurların ve Göktürklerin ülkelerinden geçirir.[26] İmparator çölün güneyinde, Pelikan Pınarı yakınında altmış sekiz menzil istasyonu kurulmasını buyurdu. İstasyonlarda elçiler için at, içecek ve et bulunurdu.[25] Boylar her yıl samur derisiyle vergi ödeyecekti.[25]

Xin Tang Shu, Uygur yurdunu başkentten 7.000 li uzağa koyar. Tang Huiyao 6.900 der.[27]

Uygurlar Çinlilerle kuzey sınırındaki pınarlarda buluştu. 757’de saray onlara yılda 20.000 top ipek bağışladı ve bir Uygur elçiliği bunu Shuofang ordusunun yanında alacaktı.[28] Atları, at ve ipek ticareti içinde bir seferde on binlercesine varan sayıda başkente gidiyordu.[29] 813’te birkaç bin Uygur atlısı Pelikan Pınarı’na kadar geldi ve sınır ordusu teyakkuza geçti.[29] 821’de Prenses Taihe Uygur kağanıyla evlenmek için kuzeye gitti.[29] Sınır komutanlığı, deve, at ve arabalarla 760 Uygurun onu karşılamak için peş peşe Huanglu Pınarı’na geldiğini bildirdi.[29]

Aynı yol batıdaki vahalara da hizmet etti. Kaiyuan yıllarında Uygurlar Liangzhou valisi Wang Junchuo’yu öldürdü. Böylece Anxi devletlerinin Chang’an’a haraç götürdüğü yolu kestiler.[28]

Sonra Hexi koridoru Tibetlilere geçti ve batıdaki koruyuculuklara giden yol Uygur topraklarından geçti.[5] Jiu Tang Shu, Beiting ile Anxi’nin saraya raporlarını Uygurlar yoluyla gönderdiğini, böylece onlara bağımlı hale geldiğini söyler.[29] Uygurlar sınırsız talep etti. Beiting daha yakındı ve geçinmek için neye ihtiyacı varsa onu ondan aldılar.[29] 790’da Tibetliler Beiting koruyuculuğunu aldı.[29] Ondan sonra Anxi’yle bağ kesildi ve onun ayakta olup olmadığını kimse bilmedi. Yalnızca Xizhou halkı direndi.[29]

843’ün ikinci ayında Zhao Fan, Kırgızların Anxi ve Beiting koruyuculuklarına saldırdığını ve asker gönderilmesi gerektiğini bildirdi.[5] Li Deyu cevap verdi. Anxi’nin başkentten 7.100 li, Beiting’in 5.200 li uzakta olduğunu yazdı.[5] Barış zamanında batıya giden yolun Hexi’den ve Longyou’dan Yumen Geçidi’nden çıktığını, her biri güçlü bir garnizonu olan bir vilayetin ardından bir başkasının geldiğini söyledi.[5] Sıkıntılardan sonra Hexi ve Longyou Tibetlilere düşmüştü. Anxi’ye ve Beiting’e varmak isteyen herkes artık Uygur yolunu tutmak zorundaydı.[5] Uygurlar şimdi yıkılmıştı ve yolun Kırgızlara ait olup olmadığını kimse bilmiyordu.[5] Başarılı bir kurtarma bile her yerde on bin kişilik bir garnizon bırakır, onları beslemek için de yol bırakmazdı diye ekledi.[5]

Uygur başkentine giderken Arap elçi Tamim ibn Bahr, pınarlı ve otlu ama köysüz bir bozkırda yirmi gün saydı. Orada yalnızca menzil görevlileri çadırlarda otururdu. Sonra birbirine yakın köylerin arasında yirmi gün daha yürüdü ve kralın kentine vardı.[30]

İdil Bulgarlarına giden yol

İbn Fadlan, 921 ve 922’de Bağdat’tan İdil Bulgarlarına gitti ve yolculuğunun konaklarını kaydetti.[31] Yolu, birinci Göktürk kağanlığından üç yüzyıldan fazla gençtir. Göktürklerin bozkırından değil, Oğuzların ve Peçeneklerin bozkırından geçer.

Elçilik Bağdat’tan 11 Safar 309 Perşembe günü, yani 21 Haziran 921’de ayrıldı.[31] Hulvan’dan ve Hemedan’dan geçti, Rey’de Ahmed ibn Ali için on bir gün bekledi.[32] Rey’den doğuya Simnan ve Damgan üzerinden Nişabur’a gitti, Serahs ve Merv üzerinden Amul çölünün kıyısına vardı.[33] Develer dinlensin diye orada üç gün kaldı. Sonra çölü aşıp Amul’a ve Ceyhun’a ulaştı, Baikand üzerinden Buhara’ya geldi.[34] Buhara’da yirmi sekiz gün kaldı.[35]

Elçiler kışın yolu kapatmasından korktu. Nehre geri döndüler ve iki yüz fersahtan uzak Harezm’e kadar bir tekne kiraladılar.[36] Harezmşah önce Türklerin ülkesine girmelerine izin vermedi. Sonunda izin verdi.[37] Elçilik elli fersah suyla Cürcaniye’ye gitti ve orada kışladı.[38] Nehir üç ay boyunca dondu ve buz on yedi karış kalınlığındaydı.[39] Şevval ortasında, 16 Şubat 922’de çözülme başladı.[40] Elçilik Türk develeri satın aldı ve önlerindeki nehirler için deve derisinden katlanır tekneler yaptırdı. Üç aylık ekmek, darı ve tuzlu kuru et yükledi.[40]

Cürcaniye’den 2 Zilkade Pazartesi günü, yani 4 Mart 922’de ayrıldı.[41] İlk konak, İbn Fadlan’ın Türkler Kapısı dediği Zamcan ribatıydı.[41] Dağsız bir bozkırda on gün gittikten sonra kervan her gece, gece yarısından öğlene ya da ikindiye kadar yürüdü. On beş geceden sonra taşlı büyük bir dağa vardı. Dağın ötesinde Oğuzlar vardı.[42]

Bir Müslüman, Oğuz ülkesinden ancak dost edindiği bir Türkle birlikte geçebilirdi. Dostuna bir giysi, karısına bir peçe, biber, darı, kuru üzüm ve ceviz getirirdi. Dostu ona bir çadır kurar ve gücü yettiği kadar koyun verirdi.[43] Develeri ya da atları bitkin düşen yolcu onları dostunun yanında bırakabilir, yerine taze hayvan ve para alabilir, borcu dönüşte ödeyebilirdi.[44] İbn Fadlan, Oğuzların kralına Yabgu der ve komutanlarından birinin adını Etrek diye verir.[45]

Oğuzların ötesinde elçilik Yaghandi’yi katlanır teknelerle geçti. Jam’ı, Jakhch’ı, Uzil’i, Erden’i ve Wabna’yı da geçti. Sonra bir gölün kıyısında konaklayan Peçeneklere geldi ve bir gün kaldı.[46] Sonraki ırmak Jaikh, yolcuların gördüğü en büyüğüydü. Birkaç adam ve hayvan orada boğuldu.[47] Onun ötesinde Başkurtların ülkesine varmadan önce yedi ırmak daha vardı ve İbn Fadlan Başkurtlara karşı elinden gelen bütün önlemleri aldı.[47] Başkurtlardan sonra yol altı ırmak daha geçti, her biri öncekinden kabaca iki ile dört gün uzaktaydı.[48]

Elçilik, İbn Fadlan’ın Bulgarların kralı dediği krala 12 Muharrem 310 Pazar günü, yani 12 Mayıs 922’de ulaştı.[49] İbn Fadlan, Cürcaniye’den kralın ülkesine yetmiş günlük yol sayar.[49] Bu krallık, sonraki kaynakların İdil Bulgaristanı’dır.

Taşıyıcılar ve yük

Yolları tüccarlar yürüdü. Xin Tang Shu, Semerkant için halkının ticarette usta ve kâra düşkün olduğunu söyler. Yirmi yaşında komşu ülkelere giderler ve kâr nerede varsa oraya varırlar.[8] Pei Ju’nun bilgi kaynakları her yeri gezmiş zengin tüccarlardı.[3] Xin Tang Shu, dokuz adlı hu dediği Soğdlular’ın Uygurların Çin’e giden her elçiliğine eşlik ettiğini söyler.[26] Zhenguan’ın ilk yıllarında Tang imparatoru Buhara’dan gelen bir elçiye batı Türklerinin çoktan teslim olduğunu, tüccarların ve yolcuların artık yollarına gidebileceğini söyledi. Çeşitli hu çok sevindi.[8]

Bu yollardan kuzeye giden yük ipekti. Göktürkler ilkin onun için sınır pazarlarına geldi, Uygurlar da sonradan atlarına karşılık onu aldı.[50] Demir, tuz, kürk, yeşim ve atlar da bu yollardan geçti.

Kanıtın boşlukları

Burada kullanılan hiçbir kaynak, Yiwu ile kağanın ordugâhı arasındaki bozkır yolunun duraklarını sıralamaz. Yolculuk kayıtları li ile, günle ve fersahla sayar, bu birimler birbirine eklenemez. Kaynakların verdiği, altı yolun parçalarıdır. Her parçayı tek tür bir yolcu görmüştür: bir memur, bir hacı, bir elçi ya da bir vezir.

Notlar

  1. ^ Herrmann 1910, p. 10
  2. ^ a b c d Han Shu, juan 96
  3. ^ a b c d e f g h i Sui Shu (Book of Sui), juan 67
  4. ^ a b Zizhi tongjian (Comprehensive Mirror in Aid of Governance), juan 198
  5. ^ a b c d e f g h Cefu yuangui, juan 994
  6. ^ a b c d e Menander Protector; Blockley 1985, fr. 10.5
  7. ^ Herrmann 1910, p. 75, 81
  8. ^ a b c d e f g h i j k l Xin Tangshu (New Book of Tang), juan 221
  9. ^ Xin Tangshu (New Book of Tang), juan 215; Jiu Tangshu (Old Book of Tang), juan 194
  10. ^ Xin Tangshu (New Book of Tang), juan 215
  11. ^ a b c d e f g h i j k l m n o p q Record of the Western Regions, juan 1
  12. ^ Record of the Western Regions, juan 1; Xin Tangshu (New Book of Tang), juan 221
  13. ^ Herrmann 1910, p. 37
  14. ^ Herrmann 1910, p. 52–53
  15. ^ a b Herrmann 1910, p. 38
  16. ^ Herrmann 1910, p. 106, 115
  17. ^ Herrmann 1910, p. 115
  18. ^ Jiu Tangshu (Old Book of Tang), juan 3; Jiu Tangshu (Old Book of Tang), juan 198
  19. ^ Blockley 1985, p. 263, 267
  20. ^ a b c Menander Protector; Blockley 1985, fr. 10.3
  21. ^ a b Menander Protector; Blockley 1985, fr. 10.4
  22. ^ Blockley 1985, p. 265–266
  23. ^ Blockley 1985, p. 266
  24. ^ Menander Protector; Blockley 1985, fr. 10.4, fr. 10.5
  25. ^ a b c Xin Tangshu (New Book of Tang), juan 217; Zizhi tongjian (Comprehensive Mirror in Aid of Governance), juan 198
  26. ^ a b Xin Tangshu (New Book of Tang), juan 217
  27. ^ Xin Tangshu (New Book of Tang), juan 217; Tang Huiyao (Institutional History of the Tang), juan 98
  28. ^ a b Jiu Tangshu (Old Book of Tang), juan 195; Xin Tangshu (New Book of Tang), juan 217
  29. ^ a b c d e f g h Jiu Tangshu (Old Book of Tang), juan 195
  30. ^ Sinor 1990, p. 337
  31. ^ a b Ibn Fadlan; Canard 1958, p. 51
  32. ^ Ibn Fadlan; Canard 1958, p. 52
  33. ^ Ibn Fadlan; Canard 1958, p. 52–53
  34. ^ Ibn Fadlan; Canard 1958, p. 53–54
  35. ^ Ibn Fadlan; Canard 1958, p. 57
  36. ^ Ibn Fadlan; Canard 1958, p. 58
  37. ^ Ibn Fadlan; Canard 1958, p. 58–59
  38. ^ Ibn Fadlan; Canard 1958, p. 59, 62
  39. ^ Ibn Fadlan; Canard 1958, p. 61
  40. ^ a b Ibn Fadlan; Canard 1958, p. 63
  41. ^ a b Ibn Fadlan; Canard 1958, p. 66
  42. ^ Ibn Fadlan; Canard 1958, p. 66–67
  43. ^ Ibn Fadlan; Canard 1958, p. 70–71
  44. ^ Ibn Fadlan; Canard 1958, p. 71–72
  45. ^ Ibn Fadlan; Canard 1958, p. 76–77
  46. ^ Ibn Fadlan; Canard 1958, p. 81–83
  47. ^ a b Ibn Fadlan; Canard 1958, p. 84
  48. ^ Ibn Fadlan; Canard 1958, p. 86
  49. ^ a b Ibn Fadlan; Canard 1958, p. 87, 89
  50. ^ Zhou Shu (Book of Zhou), juan 50; Jiu Tangshu (Old Book of Tang), juan 195

Kaynaklar

Literatür

  • Albert Herrmann, Die alten Seidenstrassen zwischen China und Syrien. Beiträge zur alten Geographie Asiens, Bd. 1 (1910)
  • R. C. Blockley, The History of Menander the Guardsman: Introductory Essay, Text, Translation, and Historiographical Notes (1985)
  • M. Canard, La relation du voyage d'Ibn Fadlān chez les Bulgares de la Volga (1958)
  • Denis Sinor (ed.), The Cambridge History of Early Inner Asia (1990)

İlgili maddeler

Buraya bağlantı verenler1

Yerler
Anxi Protectorate

Bu maddeyi kaynak göster

Yavuz, Emre-E. “Trade Routes of the Steppe.” Turkic Atlas, revised 8 November 2026. https://turkicatlas.org/institutions/trade-routes-of-the-steppe/

Son güncelleme: 8 Kasım 2026